Ουκρανία και Ιράν: Δύο «βάλτοι» για ΗΠΑ και Ρωσία, αλλά με κρίσιμες διαφορές

Πρόσφατα η πρώην υπεύθυνη για ζητήματα Ρωσίας και Ευρώπης στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ Φιόνα Χιλ, σημείωσε το εξής: Οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία παρήγαγαν παρόμοιο αποτέλεσμα, μια ασθενέστερη δύναμη παγίδευσε μια ισχυρότερη σε μια δαπανηρή αντιπαράθεση. Όπως ο Πούτιν, έτσι και ο Τραμπ δεν είχε σχέδιο για το τι θα ακολουθούσε». Πρόκειται για μια αλήθεια, που όμως υποκρύπτει κάποιες ανακρίβειες.

Η ρίζα του προβλήματος είναι ότι και οι δύο πρόεδροι ξεκίνησαν πολέμους με περιορισμένη κατανόηση της άλλης πλευράς, δήλωσε η Χιλ σε συνέντευξή της. «Και οι δύο πρόβαλαν τις δικές τους συγκεντρωτικές αντιλήψεις για τον ρόλο τους πάνω στο Ιράν και την Ουκρανία, οπότε πίστεψαν ότι αν αποκεφάλιζαν το σύστημα, αυτό θα κατέρρεε», είπε.

«Το αδιέξοδο στην Ουκρανία απαξιώνει τη Ρωσία ως παγκόσμια στρατιωτική δύναμη», έγραψε η Χιλ στη μελέτη της. «Διαβρώνει την εικόνα του Πούτιν ως ακατάβλητου ηγέτη, με τον ίδιο τρόπο που το αδιέξοδο στον Περσικό Κόλπο υπονομεύει τις ΗΠΑ και τον Τραμπ.»

Πράγματι, υπάρχουν κάποιες ομοιότητες μεταξύ των δύο περιπετειών στις οποίες ενεπλάκησαν οι Ρωσία και ΗΠΑ, όπως καταγράφονται από τους New York Times.

Ομοιότητες

Ο Ρώσος πρόεδρος δεν προέβλεψε τη σθεναρή ουκρανική αντίσταση, ενώ ο Τραμπ αγνόησε τις προειδοποιήσεις ότι το Ιράν θα μπορούσε να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και φαίνεται πως υποτίμησε την ικανότητα της Τεχεράνης να αντεπιτεθεί και να προκαλέσει ζημιές στους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή. Ούτε ο ιρανικός λαός εξεγέρθηκε εναντίον της ηγεσίας του, όπως ήλπιζαν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ.

Παρότι οι αεροπορικές εκστρατείες των ΗΠΑ και της Ρωσίας είχαν καταστροφικές συνέπειες, οι αναλυτές σημειώνουν ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της δεν αποδείχθηκε καθοριστική.

Μια επιπλέον ομοιότητα που παρατηρεί η αμερικανική εφημερίδα είναι ότι η έλλειψη συμβιβασμών έχει παρατείνει και τις δύο συγκρούσεις. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία έχουν παρουσιάσει εκτεταμένες απαιτήσεις προς την άλλη πλευρά, όμως τα ανταλλάγματα που προσφέρουν στους αντιπάλους τους είναι περιορισμένα. Ιδιαίτερα ο Πούτιν δεν έχει μετακινηθεί από τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του, οι οποίες περιλαμβάνουν την κατάληψη εδαφών που ο ρωσικός στρατός δεν έχει καταφέρει να καταλάβει.

Ο Τραμπ έχει επίσης επανειλημμένα αναθεωρήσει όρους που είχαν ήδη συμφωνηθεί με τους μεσολαβητές, προκαλώντας την απογοήτευση της ιρανικής πλευράς.

Κανένας από τους διαρκώς μεταβαλλόμενους στόχους που είχε θέσει στην αρχή της σύγκρουσης o Τραμπ -και για τους οποίους έλεγε ότι θα χρειάζονταν μόνο λίγες εβδομάδες- δεν έχει επιτευχθεί.

Το ίδιο ισχύει και για τον Πούτιν. Όταν εισέβαλε στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο πίστευε ότι θα καταλάμβανε γρήγορα το Κίεβο, θα εγκαθιστούσε μια φιλική κυβέρνηση και θα γινόταν δεκτό θετικά από τον ουκρανικό λαό. Αυτό συνέβη πριν από περισσότερα από τέσσερα χρόνια. Παρά τις απώλειες που εκτιμώνται σε περισσότερους από 350.000 στρατιώτες, η Μόσχα δεν έχει καταλάβει πλήρως ούτε τρεις από τις τέσσερις ουκρανικές επαρχίες που πλέον διεκδικεί.

Στην πραγματικότητα, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Μόσχα «έχουν ηττηθεί στην προσπάθεια επίτευξης των στόχων που είχαν θέσει», δήλωσε η Χιλ.

Και στους δύο πολέμους, ο Τραμπ έχει πλήξει την αξιοπιστία των ΗΠΑ, εκτιμά η Χιλ. Δεν κατάφερε να τηρήσει την υπόσχεσή του για μια ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία, ενώ παράλληλα υπονόμευσε το ΝΑΤΟ. Επίσης, δεν πέτυχε τους βασικούς του στόχους στο Ιράν ούτε προστάτευσε τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο από τα ιρανικά αντίποινα.

Η Μόσχα και το Κίεβο ήλπιζαν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να πείσει την άλλη πλευρά να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό, αλλά πλέον και οι δύο γνωρίζουν ότι πρέπει να αναζητήσουν αλλού τη λύση, είπε η Χιλ.

Οι διαφορές

«Παρότι η επιθετική εισβολή της Ρωσίας σε μια γειτονική χώρα διαφέρει από τον στόχο της Ουάσιγκτον να περιορίσει την επεκτατική απειλή του Ιράν, και τα δύο κράτη δυσκολεύονται εξίσου να ευθυγραμμίσουν τους τελικούς τους στόχους με τα μέσα που διαθέτουν για να τους επιτύχουν», έγραψε στο Foreign Affairs ο Τζέιμς Φ. Τζέφρι, συνεργάτης του Washington Institute και πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή.

Η Ουκρανία κατάφερε να αναχαιτίσει τη ρωσική προέλαση εν μέρει μέσω της ανάπτυξης νέας γενιάς drones, αλλάζοντας τη μορφή του σύγχρονου πολέμου, ενώ οι ΗΠΑ δεν έδειξαν καμία διάθεση να αναπτύξουν χερσαίες δυνάμεις στο Ιράν.

Οι συνθήκες των δύο πολέμων δεν είναι απολύτως ίδιες, σημειώνεται στους New York Times. Η Ουκρανία δεν είχε απειλήσει τη Ρωσία, ενώ το Ιράν βρισκόταν σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ ήδη από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, μέσω τρομοκρατικών επιθέσεων, πολέμων δι’ αντιπροσώπων και άλλων ενεργειών κατά αμερικανικών συμφερόντων.

Οι ΗΠΑ δεν είχαν εδαφικές βλέψεις στο Ιράν, ενώ ο Πούτιν έχει καταλάβει σχεδόν το 20% της ουκρανικής επικράτειας.

Σε στρατιωτικό επίπεδο, η Ρωσία άρχισε να αποσταθεροποιεί την Ουκρανία με την προσάρτηση της Κριμαίας και την υποστήριξη αυτονομιστικών κινημάτων ήδη από το 2014. Οι ΗΠΑ απέφυγαν σε μεγάλο βαθμό έναν πόλεμο με το Ιράν μέχρι τη 12ήμερη αεροπορική εκστρατεία που πραγματοποίησαν μαζί με το Ισραήλ τον Ιούλιο του 2025.

Το Ιράν είναι περισσότερο διατεθειμένο από την Ουκρανία να καταλήξει σε συμφωνία επειδή αντιμετωπίζει δυσκολότερες οικονομικές συνθήκες και λαμβάνει ελάχιστη εξωτερική στήριξη, δήλωσε ο Βάλι Ρ. Νασρ, καθηγητής διεθνών σχέσεων στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς.

Ταυτόχρονα, πρόσθεσε, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ απέτυχαν να πετύχουν τους στρατηγικούς τους στόχους σε δύο διαδοχικούς πολέμους, τον Ιούνιο και τον Φεβρουάριο. «Οι Ιρανοί θέλουν ουσιαστικά οι ΗΠΑ να προσέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων έχοντας συνειδητοποιήσει ότι δεν έχουν ηττηθεί και ότι η στρατιωτική κατάκτηση του Ιράν δεν αποτελεί ρεαλιστικό ενδεχόμενο», είπε.

Η βασική προτεραιότητα των ΗΠΑ και του Ισραήλ είναι το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένης της παράδοσης των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ώστε να μην μπορέσει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Το Ιράν αντιστέκεται σε αυτές τις παραχωρήσεις και οποιαδήποτε λύση στο συγκεκριμένο ζήτημα ενδέχεται να χρειαστεί μήνες ή και χρόνια. Παράλληλα ζητά την άρση των μακροχρόνιων αμερικανικών κυρώσεων, τον τερματισμό του σημερινού ναυτικού αποκλεισμού και την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων παγωμένων περιουσιακών στοιχείων.

Ο Νασρ υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη θέλει να χρησιμοποιήσει το υπό διαμόρφωση πλαίσιο συμφωνίας για να διαπιστώσει αν ο Τραμπ θα εφαρμόσει πράγματι όσα θα συμφωνηθούν.

«Θέλουν να δουν αν θα άρει πραγματικά τον αποκλεισμό. Θέλουν να δουν αν μπορεί να διατηρήσει την εκεχειρία στον Λίβανο και θέλουν να δουν αν θα επιστρέψει μέρος των χρημάτων τους. Αν όλα αυτά συμβούν, τότε θα είναι πρόθυμοι να διαπραγματευτούν κάτι μεγαλύτερο», είπε.

Στην Ουκρανία, η Ρωσία απαιτεί τουλάχιστον την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το στρατηγικά σημαντικό τμήμα της επαρχίας Ντονέτσκ που δεν έχει καταφέρει να καταλάβει, παρότι τις τελευταίες εβδομάδες έχει χάσει ακόμη και κάποιο έδαφος.