Οι χρήστες στρέφονται στην ΑΙ για θέματα πίστης – Και η τεχνητή νοημοσύνη τους δίνει «κοσμικές» απαντήσεις

Μελέτη για την αντίδραση που έχει η τεχνητή νοημοσύνη σε θέματα πίστης και θρησκείας έδειξε ότι τα μοντέλα ΑΙ διαμορφώνουν αθόρυβα πνευματικές συμβουλές. Αλλά το σύνηθες είναι να παραλείπουν την πίστη και να καθοδηγούν τους χρήστες σε περισσότερο «κοσμικούς» δρόμους.

Η ίδια έρευνα έδειξε επίσης ότι συχνά η τεχνητή νοημοσύνη δείχνει προκατάληψη υπέρ ή κατά δογμάτων ή θρησκειών.

Η τεχνητή νοημοσύνη εξαπλώνεται ήδη στη θρησκευτική ζωή, από τα chatbot των εκκλησιών μέχρι τις εφαρμογές προσευχής. Αλλά και τα εργαλεία που βοηθούν τους ιερείς να συντάσσουν κηρύγματα και να διαχειρίζονται το εκκλησιαστικό έργο.

Διαπανεπιστημιακή έρευνα

Ερευνητές από τέσσερα πανεπιστήμια, (Baylor, Brigham Young, Notre Dame και Yeshiva) συνέλεξαν δεδομένα από το CEFE-AI την περίοδο 5-19 Μαΐου. CEFE-AI είναι η Κοινοπραξία για την Αξιολόγηση της Πίστης και της Ηθικής στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Πρόκειται για μία από τις πρώτες συστηματικές, διαθρησκευτικές προσπάθειες για τη μέτρηση της αντίδρασης της ΑΙ στη θρησκεία και την πίστη.

Παραμερίζοντας τα θρησκευτικά ζητήματα

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επεκταθεί τόσο πολύ, ώστε ακόμη και εκκλησίες ή δόγματα την υιοθετούν για να πλησιάσουν τους πιστούς. Και οι πιστοί συχνά στρέφονται στα chatbots για συμβουλές σε θέματα που άπτονται και της πίστης. Όπως το πένθος, η συγχώρεση, ο γάμος, η ενοχή, η μεταστροφή (αλλαγή δόγματος).

Η έρευνα έδειξε ότι τα μοντέλα γενικής χρήσης μπορεί να μην είναι κατάλληλα εξοπλισμένα για να χειριστούν αυτά τα ευαίσθητα. Ή ότι η τεχνητή νοημοσύνη παραμερίζει συστηματικά τη θρησκεία, όταν οι χρήστες τη χρειάζονται περισσότερο.

Σε άλλες περιπτώσεις, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα συστήματα ΑΙ κατευθύνουν διακριτικά τους ανθρώπους προς ορισμένες θρησκείες. Και μακριά από άλλες όταν ρωτούν για τη θρησκευτική μεταστροφή.

Στην έρευνα, που παρουσίασε και το δίκτυο Axios, διαπιστώνεται ότι οι Αμερικανοί ανέμεναν ότι η θρησκεία θα εμφανιζόταν σε απαντήσεις σε ηθικά και ζωτικά ερωτήματα στο 45%–59% του χρόνου. Ανάλογα με το θέμα. Τα μοντέλα με τεχνητή νοημοσύνη ανέφεραν τη θρησκεία μόνο στο 5%–16% του χρόνου.

Κάθε μοντέλο που δοκιμάστηκε παρουσίασε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο καθοδήγησης των χρηστών προς συγκεκριμένες πεποιθήσεις. Υπάρχει ισχυρή θετική προκατάληψη προς τον καθολικισμό, το μπαχάι (πίστη που ιδρύθηκε στο Ιράν τον 19^ο αιώνα) και τον σιχισμό (ινδική θρησκεία από τον 15^ο αιώνα). Αλλά η τεχνητή νοημοσύνη καλλιεργεί αρνητική προκατάληψη προς τους Μάρτυρες του Ιεχωβά, τον αθεϊσμό και τον αγνωστικισμό.

Η σημασία της θρησκείας

Οι συμμετέχοντες στις έρευνες αξιολόγησαν τη θρησκεία ως σχετική στις απαντήσεις σχετικά με τη θλίψη και την απώλεια στο 59% των περιπτώσεων. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ανέφεραν τη θρησκεία μόνο στο 16% των περιπτώσεων.

Σε ερωτήσεις που αφορούσαν την οικογένεια, την ανατροφή των παιδιών και τη συγχώρεση, οι άνθρωποι περίμεναν τη θρησκεία στις απαντήσεις στο 55% των περιπτώσεων. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης την ανέφεραν μόνο στο 10% των περιπτώσεων.

Σε ερωτήσεις δεοντολογίας, όπως αν το ψέμα σε φίλους είναι αποδεκτό, οι άνθρωποι περίμεναν τη θρησκεία στις απαντήσεις στο 45% των περιπτώσεων. Τα μοντέλα ΑΙ την ανέφεραν μόνο στο 5%.

Αποκλεισμός ή προσηλυτισμός

Ο καθηγητής εκκλησιαστικής πρακτικής στο Πανεπιστήμιο Notre Dame, Τζον Πολ Κάιμς, λέει στο Axios: «Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκλείει ενεργά τις θρησκευτικές φωνές από αυτές τις σημαντικές συζητήσεις, φτωχαίνει αντί να εμπλουτίζει την ανθρωπότητα».

Ενώ ο Ντέιβιντ Γουίνγκεϊτ, καθηγητής πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Brigham Young, δήλωσε ότι οι μελέτες έδειξαν ότι η τεχνητή νοημοσύνη ενθαρρύνει τους χρήστες να συζητούν τις προκλήσεις της ζωής με τους γονείς, τους δασκάλους, τους φίλους και τους ψυχολόγους τους. «Αλλά όχι με έναν πάστορα, έναν ραβίνο, έναν ιμάμη ή έναν πνευματικό ηγέτη».

Ωστόσο, όποια και αν ήταν η «αντίδραση» από την τεχνητή νοημοσύνη, θα μπορούσε να επικριθεί. Αν παρέπεμπε περισσότερο στη θρησκεία, θα μπορούσε να «κατηγορηθεί» για προσηλυτισμό. Η μη αναφορά της πίστης μπορεί να θεωρηθεί ότι ο κοσμικός χαρακτήρας είναι προεπιλογή.

Ίσως η σωστή απάντηση να είναι ότι για να γίνεται η σωστή αξιολόγηση των απαντήσεων χρειάζεται μια βαθμονόμηση. Να αναγνωρίζει το μοντέλο πότε οι θρησκευτικοί ή πνευματικοί πόροι είναι σχετικοί με τα συμφραζόμενα, χωρίς να υποθέτουν ότι ένας χρήστης τους θέλει.

Η έρευνα

Οι ερευνητές διεξήγαγαν έρευνα σε 1.125 ενήλικες στις ΗΠΑ μέσω του Verasight και συνέλεξαν 11.250 αξιολογήσεις. Αυτές μετρούσαν εάν οι ερωτηθέντες ανέμεναν η θρησκεία να εμφανίζεται σε απαντήσεις από την τεχνητή νοημοσύν σε ηθικά και προσωπικά ερωτήματα.

Οι μελέτες αξιολόγησαν επίσης 27 μεγάλα γλωσσικά μοντέλα χρησιμοποιώντας 150 ερωτήσεις που αφορούσαν θέματα όπως η θλίψη, ο γάμος, η ηθική, ο εθισμός και το νόημα. Δεκατέσσερα μοντέλα συμπεριλήφθηκαν στα αποτελέσματα του τεστ θρησκευτικής αναπαράστασης του AllFaith Benchmark, συμπεριλαμβανομένων των GPT 5.5 του OpenAI, Claude 4.7 του Anthropic και Gemini 3.1 της Google.

• Με στοιχεία από το Axios