Λιγότερη μετανάστευση, περισσότερες επιστροφές: Πόσο σκληρή έγινε η ΕΕ στα σύνορα; – Νέο μεταναστευτικό πλαίσιο και στην Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια, οι αριθμοί μειώνονται τόσο για τους μετανάστες όσο και για τους αιτούντες άσυλο, ενώ οι εντολές επιστροφών αυξάνονται, με την Γερμανία, την Γαλλία και την Σουηδία να βρίσκονται στην κορυφή, καθώς η ΕΕ φαίνεται να τηρεί τις υποσχέσεις της για αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων.

Την ίδια στιγμή, η ελληνική κυβέρνηση κατέθεσε σήμερα (26/5) στη Βουλή το σχέδιο νόμου για την «Εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο», σηματοδοτώντας την έναρξη εφαρμογής και στη χώρα μας της νέας και πιο αυστηρής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής που διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συνολικά στην ΕΕ, πάντως, όλο και λιγότεροι μετανάστες εισέρχονται στην Ένωση από ό,τι πριν από μερικά χρόνια, ενώ οι εντολές επιστροφών αυξάνονται, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, τα οποία αντικατοπτρίζουν αυτό που φαίνεται να είναι μια μεσοπρόθεσμη τάση και όχι μια προσωρινή στροφή.

Από το 2022, ο αριθμός των νέων μεταναστών που εισέρχονται στην ΕΕ μειώνεται σταθερά, από 5,4 εκατομμύρια σε 4,5 εκατομμύρια το 2024 (-24%).

Το 2025, ο αριθμός των αιτούντων άσυλο στους οποίους χορηγήθηκε καθεστώς προστασίας επίσης συρρικνώθηκε, φτάνοντας τους 361.000 – το χαμηλότερο επίπεδο από το 2019.

Η ΕΕ λέει ότι θα έχει το «πιο σύγχρονο σύστημα διαχείρισης συνόρων» στον κόσμο

Το θέμα, όμως, δεν είναι μόνο να έρχονται λιγότεροι άνθρωποι στην Ευρώπη, καθώς έχουν αυξηθεί τόσο οι απελάσεις όσο και οι επιστροφές από την ήπειρο.

Οι εντολές επιστροφών έφτασαν σχεδόν το μισό εκατομμύριο πέρυσι, το υψηλότερο ποσοστό από το 2019. Και ενώ στην πραγματικότητα επιστράφηκε μόνο ένα κλάσμα, οι περσινές απελάσεις (155.000) ήταν οι περισσότερες από το 2020.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για τις Εσωτερικές Υποθέσεις και τη Μετανάστευση, Μάγκνους Μπρούνερ, είπε στο Europe in Motion ότι το μπλοκ βρίσκεται «στην τελική ευθεία της μεγαλύτερης μεταρρύθμισης του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης μέχρι σήμερα».

«Με αυτό, ενισχύουμε την προστασία των εξωτερικών μας συνόρων, θέτοντας σε εφαρμογή το πιο σύγχρονο σύστημα διαχείρισης συνόρων στον κόσμο – το σύστημα εισόδου/εξόδου», υποστήριξε, προσθέτοντας ότι η ΕΕ ενισχύει επίσης στη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διαχείριση της μετανάστευσης και την αποτροπή της παράνομης διέλευσης και της λαθρεμπορίας μεταναστών, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι «πολλή δουλειά» απομένει να γίνει.

Σκληρή μεταναστευτική πολιτική και στην Ελλάδα

Όσο για το σχέδιο νόμου του ελληνικού υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, αυτό ενσωματώνει βασικές προβλέψεις του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και επιχειρεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ταχύτητα των διαδικασιών, στον αυστηρότερο έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και στην επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία – τους οποίους, μην ξεχνάμε, ο αρμόδιος υπουργός της κυβέρνησης Μητσοτάκη, Θάνος Πλεύρης, στέλνει στη φυλακή, εκτός κι αν φύγουν από τη χώρα.

Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου κινείται γύρω από έναν κεντρικό άξονα: ταχύτερη καταγραφή, γρηγορότερη αξιολόγηση αιτημάτων ασύλου και άμεση επιστροφή όσων απορρίπτονται.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νομοσχέδιο είναι η καθιέρωση υποχρεωτικής διαδικασίας προελέγχου (screening) για όλους τους παράτυπα εισερχόμενους υπηκόους τρίτων χωρών στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διαδικασία αυτή θα εφαρμόζεται πριν ακόμη εξεταστεί αίτημα ασύλου και θα περιλαμβάνει πλήρη εξακρίβωση στοιχείων ταυτότητας, λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και βιομετρικών δεδομένων, ελέγχους ασφαλείας, αλλά και βασικούς υγειονομικούς ελέγχους.

Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί και η επιτάχυνση της διαδικασίας εξέτασης αιτήσεων ασύλου, ειδικά για όσες υποβάλλονται στα σύνορα. Το νομοσχέδιο προβλέπει διαδικασίες με αυστηρά χρονοδιαγράμματα, ώστε σε πολλές περιπτώσεις η συνολική διαδικασία εξέτασης ασύλου και επιστροφής να ολοκληρώνεται μέσα σε περίπου δώδεκα εβδομάδες. Η αλλαγή αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μέχρι σήμερα πολλές υποθέσεις παρέμεναν σε εκκρεμότητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα, δημιουργώντας πίεση τόσο στις δομές φιλοξενίας όσο και στο συνολικό σύστημα διαχείρισης μετανάστευσης και ασύλου. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να διαχωρίσει πιο γρήγορα όσους πληρούν τις προϋποθέσεις διεθνούς προστασίας από εκείνους των οποίων οι αιτήσεις απορρίπτονται ως αβάσιμες ή απαράδεκτες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ζήτημα των επιστροφών, το οποίο αποτελεί τα τελευταία χρόνια βασικό πεδίο πίεσης για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι όσοι δεν λαμβάνουν διεθνή προστασία θα οδηγούνται άμεσα σε διαδικασία επιστροφής, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι μηχανισμοί ελέγχου και παρακολούθησης έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η δυνατότητα παραμονής σε κλειστές ή ελεγχόμενες δομές στα σύνορα, προκειμένου να αποφεύγεται η ανεξέλεγκτη μετακίνηση όσων βρίσκονται σε διαδικασία επιστροφής.

Κάντο όπως η Μελόνι

Το νομοσχέδιο ενσωματώνει επίσης τη νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση για αξιοποίηση κέντρων επιστροφών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, μία πρόβλεψη που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για το μεταναστευτικό, με την Ιταλίδα πρωθυπουργό να το εφαρμόζει πρώτη στέλνοντας μετανάστες στην Αλβανία – ασχέτως αν της γύρισαν πίσω με δικαστική εντολή από δικαστές της χώρας της…

Το νέο πλαίσιο προβλέπει ακόμη στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς και ιδιαίτερα με τη Frontex, ενισχύοντας τον συντονισμό στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και στη διαχείριση επιστροφών.

Παράλληλα, αναβαθμίζονται τα συστήματα καταγραφής και ταυτοποίησης μέσω του νέου Eurodac, του ευρωπαϊκού συστήματος βιομετρικής καταγραφής αιτούντων άσυλο και παράτυπων μεταναστών. Η νέα μορφή του Eurodac προβλέπει διευρυμένη συλλογή δεδομένων και μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα μεταξύ των κρατών-μελών, με στόχο την ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και τον αποτελεσματικότερο εντοπισμό μετακινήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ποιες χώρες της ΕΕ διώχνουν τους περισσότερους μετανάστες;

Οι Τούρκοι μετανάστες ήταν η ομάδα που επαναπατρίστηκε περισσότερο το 2025, με περισσότερους από 13.000, ακολουθούμενοι από Γεωργιανούς (10.475), Σύριους (8.370) και Αλβανούς (8.020).

Η Γερμανία πραγματοποίησε τις περισσότερες απελάσεις συνολικά – σχεδόν 30.000 – ακολουθούμενη από την Γαλλία με σχεδόν 15.000 και την Σουηδία με περισσότερες από 11.000, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο μέσον της κατάταξης, με 5.080 απελάσεις το 2025 – με την Κύπρο να απελαύνει πάνω από τους διπλάσιους (10.630) σε σχέση με τη χώρα μας.

Ποιος εξέδωσε τις περισσότερες εντολές επιστροφών;

Όσον αφορά τις εντολές επιστροφών, η Γαλλία εξέδωσε συγκριτικά πολύ περισσότερες από τη Γερμανία (138.000 έναντι 55.000 το 2025) και άλλες χώρες της ΕΕ, πράγμα που σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που έλαβαν εντολή επαναπατρισμού στη Γαλλία δεν εγκατέλειψαν τελικά τη χώρα.

Η Ισπανία εξέδωσε επίσης 54.000 τέτοιες εντολές, ακολουθούμενη από την Ολλανδία με 32.000.

Το χάσμα μεταξύ των εντολών επαναπατρισμού και των επαναπατρισμών που τελικά πραγματοποιήθηκαν – στη Γαλλία και αλλού – μπορεί να εξηγηθεί από διάφορους παράγοντες. Για παράδειγμα, οι Αρχές συχνά δεν μπορούν να καθορίσουν τη χώρα καταγωγής ενός μετανάστη, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι επαναπατρισμοί μπορεί να καθυστερήσουν λόγω προβλημάτων υγείας ή να ανασταλούν σε περιπτώσεις ασυνόδευτου ανηλίκου.

Έλεγχος συνόρων: Ποιες χώρες κάνουν τα περισσότερα pushbacks;

Επιπλέον, περισσότεροι άνθρωποι απομακρύνονται από τα σύνορα, καθώς δεν γίνεται δεκτή η είσοδός τους σε χώρες της ΕΕ σε μεγαλύτερο ποσοστό το 2025 από ό,τι τόσο το 2024 όσο και το 2023, που ανέρχονταν σε 133.000.

Η Πολωνία αναφέρει τον υψηλότερο αριθμό μεταναστών που έδιωξε από τα σύνορά της, σχεδόν 30.000, ακολουθούμενη από την Γαλλία με λίγο περισσότερους από 12.000, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται στην ένατη θέση, με 5.650 pushbacks.