Ο Ντόναλντ Τραμπ, το Ιράν και τα φτερά του Ίκαρου – Μια προσωπική βεντέτα ίσως οδηγεί τις ΗΠΑ στην καταστροφή

Ο Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε πάντα τζογαδόρος. Σε όλη τη ζωή του, την προσωπική, την επιχειρηματική και την πολιτική στη συνέχεια, παίζει έξω από τους κανόνες και ενάντια στη λογική. Και τις περισσότερες φορές έχει κερδίσει. Φαίνεται ότι κάνει το ίδιο και με τον πόλεμο στο Ιράν.

Ούτε μήνας δεν πέρασε από την εκεχειρία και το Μνημόνιο Κατανόησης, που κομπορρημονώντας ανακοίνωσε ότι υπέγραψε στις Βερσαλλίες, και είναι έτοιμος να πάει ξανά σε πόλεμο. Και μάλιστα θέτοντας σε κίνδυνο το αποτέλεσμα των επικείμενων ενδιάμεσων εκλογών. Αν τις κερδίσουν οι Δημοκρατικοί, θα χάσει τον έλεγχο και της Βουλής και της Γερουσίας.

Το ερώτημα είναι γιατί το κάνει… Γιατί ρίχνει λάδι στη φωτιά;

Πάει σε εκλογική καταστροφή;

Ο πόλεμος στο Ιράν, κατά τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ, απειλούσε με μια οικονομική καταστροφή ανάλογη της Μεγάλης Ύφεσης. Αλλά διέταξε την επανέναρξη των επιθέσεων εναντίον στρατιωτικών και στόχων και υποδομών στο Ιράν. Η Τεχεράνη ανταπέδωσε με επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο. Και τώρα όλα δείχνουν πως πηγαίνουμε ξανά σε πλήρη κλιμάκωση.

REUTERS/Al Drago

Οι ΗΠΑ στέλνουν κι άλλα πολεμικά αεροσκάφη στο Ισραήλ. Οι Χούθι είναι έτοιμοι να αποκλείσουν την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα κατ’ εντολή της Τεχεράνης. Και ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έστειλε ένα μήνυμα προς την Ουάσιγκτον: Ο ιρανικός λαός και το «μέτωπο της αντίστασης» έχουν ετοιμάσει ένα «μάθημα που θα μείνει αξέχαστο» στις ΗΠΑ.

O αρθρογράφος του Guardian, Ρόμπερτ Τέιτ, εκτιμά ότι ο Ντόναλντ Τραμπ φλερτάρει με την εκλογική καταστροφή. Αναζωπυρώνει έναν πόλεμο που είναι ήδη αντιδημοφιλής στους ψηφοφόρους. Κυρίως για τον πληθωριστικό αντίκτυπό του στα καύσιμα και το κόστος διαβίωσης.

Και σε αυτό συμφωνούν και οι υποστηρικτές του. Σύμφωνα με τον Κερτ Μιλς, του περιοδικού American Conservative, που προωθεί τη θεωρία «Πρώτα η Αμερική» και την απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο, λέει: «Δεν υπάρχει ουσιαστικά κανένα χρονοδιάγραμμα στο οποίο αυτό να έχει νόημα για τη διατήρηση της απόδοσης [των Ρεπουμπλικανών] στις ενδιάμεσες εκλογές».

«Νομίζω ότι είναι μια ολοκληρωτική ήττα», προσθέτει. «Είναι απόδειξη ότι ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται πραγματικά για τις ενδιάμεσες εκλογές. Είναι σαν τον Ίκαρο που πλησιάζει τον ήλιο με κέρινα φτερά. Φαίνεται να είναι μια προσωπική βεντέτα με τους Ιρανούς».

Πάμε σε χερσαία εισβολή;

Τα πράγματα ωστόσο είναι πιο σοβαρά από μια εκλογική ήττα. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει αναπόφευκτα σε χερσαία εισβολή σε ιρανικό έδαφος.

Το είπε και ο Μαρκ Έσπερ, πρώην υπουργός Άμυνας στην πρώτη θητεία του Τραμπ, στους Financial Times. Είπε ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα πρέπει να ασκήσει «ολοκληρωμένη» οικονομική πίεση για την επίλυση της διαμάχης για το Ορμούζ, η οποία έχει ωθήσει τις τιμές των καυσίμων σε όλο τον κόσμο στα ύψη. «Μια επιλογή είναι να καταφύγουν σε πλήρη στρατιωτική επίθεση. Η άλλη είναι να τους στραγγαλίσει οικονομικά».

Ο Ντόναλντ Τραμπ / REUTERS/Evan Vucci

Αλλά αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν ακόμη «αιώνιο πόλεμο». Σαν αυτούς που ο Ντόναλντ Τραμπ καταδίκαζε και εξόρκιζε. Σύμφωνα με τον Νέιτ Σουάνσον, πρώην σύμβουλο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και του Λευκού Οίκου, η κλιμάκωση έχει ξεπεράσει το επίπεδο του «στιγμιαίου περιστατικού».

Πιστεύει ότι είναι «εξαιρετικά επικίνδυνη με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες. Και, κατά την άποψή μου, είναι πιθανό να αποτύχει».

Τα Στενά του Ορμούζ

Στο επίκεντρο της ανανεωμένης σύγκρουσης, είναι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ. Το Μνημόνιο Συνεργασίας είχε ως στόχο να ανοίξει το δρόμο για μια 60ήμερη εκεχειρία, κατά τη διάρκεια της οποίας θα πραγματοποιούνταν διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ταυτόχρονα, το Ιράν θα άνοιγε ξανά τα Στενά. Τα οποία είχε κλείσει σε αντίποινα για τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ. Αλλά αυτό κράτησε λίγο.

Το Ιράν έπληξε εμπορικά πλοία που ανήκουν σε βασίλεια του Κόλπου, διότι χρησιμοποίησαν, με αμερικανική ναυτική προστασία, μια ναυτική οδό κοντά στις ακτές του ουδέτερου Ομάν. Όχι τις προηγουμένως χρησιμοποιούμενες διαδρομές στα ανοικτά των ιρανικών ακτών. Εκεί, η Τεχεράνη μπορούσε να ελέγχει τη διέλευση, ακόμη και να επιβάλλει «τέλη». Ούτως ή άλλως παράνομα κατά το διεθνές δίκαιο.

Ασάφειες, λάθη και κακή διαπραγμάτευση

Οι ειδικοί απορρίπτουν τον ενδεχόμενο να υπήρξε παρεξήγηση, οφειλόμενη στην κακή διαπραγμάτευση των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον Βάλι Νασρ, καθηγητή στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Johns Hopkins, η κατάρρευση του Μνημονίου Συνεργασίας ήταν συνέπεια λανθασμένου υπολογισμού των ΗΠΑ και του Ιράν.

«Δεν νομίζω ότι υπήρξε παρεξήγηση. Νομίζω ότι αυτό ακριβώς σκόπευε ο Ντόναλντ Τραμπ», είπε.

Για τον καθηγητή Διεθνών Σπουδών, «το Μνημόνιο Συνεργασίας ήταν κυρίως μια ανάσα για τον Ντόναλντ Τραμπ ώστε να προσπαθήσει να πάρει αυτό που θέλει. Δηλαδή να αποκτήσει τον έλεγχο των Στενών ή να τον αφαιρέσει από το Ιράν. Στην πραγματικότητα, προσπαθεί να τους αφαιρέσει τον έλεγχο πριν διαπραγματευτεί. Έτσι δεν θα είναι σε θέση να αντισταθούν στις απαιτήσεις του για το πυρηνικό ζήτημα ή οτιδήποτε άλλο», λέει.

Από την άλλη πλευρά, λέει στον Ρόμπερτ Τέιτ του Guardian, «το Ιράν έβαλε επίσης ένα στοίχημα. Ότι θα μπορούσε ουσιαστικά να χρησιμοποιήσει τις 60 ημέρες για να λάβει κάποια οικονομική ανακούφιση φέρνοντας εισαγωγές στη χώρα, ενισχύοντας παράλληλα τη θέση του. Το συμπέρασμα είναι ότι μπορεί να υπήρξε λάθος υπολογισμός. Αλλά δεν υπάρχει παρεξήγηση».

Τεχεράνη: Πινακίδα με απειλές κατά του Ντόναλντ Τραμπ «Ποιος είναι ο επόμενος;» / Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS

Κατά τον Βάλι Νασρ, «ο Τραμπ μπορεί να υπερεκτίμησε τι μπορεί να κάνει στρατιωτικά και να απέτυχε. Συνεπώς αποφασίζει να προκαλέσει κάτι άλλο. Οι Ιρανοί υπερεκτιμούν επίσης πόσο μπορούν να αντισταθούν. Αυτό είναι κάτι που καμία από τις δύο πλευρές δεν γνωρίζει».

Και η πιθανότητα λανθασμένων υπολογισμών ενισχύεται από την απουσία ειδικών σε θέματα Ιράν στην κυβέρνηση Τραμπ.

Ο «ανεπαρκής Ρούμπιο»

Ο Νέιτ Σουάνσον επίσης πιστεύει ότι ο υπουργός Εξωτερικών του Ντόναλντ Τραμπ είναι «ανεπαρκής». Λέει ότι απομάκρυνε βασικά στελέχη.

«Με εντυπωσίασαν ορισμένες από τις διαρροές που έχουν βγει στη δημοσιότητα σχετικά με τη λήψη αποφάσεων σε αυτόν τον πόλεμο. Ότι ο Ρούμπιο φέρεται να είναι σκεπτικός σχετικά με τους στόχους αλλαγής καθεστώτος που προτείνουν οι Ισραηλινοί στον Τραμπ, αλλά μετά δεν λέει τίποτα», λέει ο πρώην σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. (Ήταν μεταξύ αυτών που απομακρύνθηκαν.) «Ουσιαστικά έχει εξουδετερώσει το υπουργείο, μετά μένει σιωπηλός. Και ιδιωτικά προσπαθεί να καθαρίσει το όνομά του μετά».

Την ίδια ώρα, αντί για έμπειρους ειδικούς σε θέματα Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ βασίστηκε στη έμπιστή του διαπραγματευτική ομάδα. Τον Στιβ Γουίτκοφ, τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ, και, αργότερα, στον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς. Που είχε αντιταχθεί αρχικά στον πόλεμο, αλλά ήταν βασικό πρόσωπο στη διαπραγμάτευση του Μνημονίου Συνεργασίας.

Σύμφωνα με τον Άλεξ Βατάνκα, ανώτερο συνεργάτη στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής στην Ουάσιγκτον, «η εμπειρογνωμοσύνη θα ήταν χρήσιμη για τον πρόεδρο. Έπρεπε να ακούσει πραγματικά ανθρώπους που έχουν παρακολουθήσει αυτό το ιρανικό σύστημα και θα του είχαν πει: “Δεν είναι επιχειρηματίες από τη Νέα Υόρκη. Είναι φτιαγμένοι από διαφορετικό είδος DNA”».

Το αποτέλεσμα είναι, λέει, ότι ο Ντόναλντ Τραμπ «έχει τώρα έναν αντίπαλο που είναι πρόθυμος να υποφέρει πολύ περισσότερο από ό,τι νόμιζε. Είναι πρόθυμοι να ρισκάρουν παίζοντας το χαρτί των Στενών του Ορμούζ. Τους δίνει τον έλεγχο ενός μεγάλου μέρους του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού και μετατρέπει μερικές από τις πλουσιότερες χώρες του Κόλπου σε ομήρους τους».

Ανεβάζοντας τα στοιχήματα

Ο Ρόμπερτ Τέιτ λέει ότι η ετοιμότητα του Ιράν να ρισκάρει θα μπορούσε να οδηγήσει τον Ντόναλντ Τραμπ να αυξήσει περαιτέρω τα στοιχήματα. Και να πάει σε περαιτέρω κλιμάκωση. Ίσως και σε χερσαία εισβολή.

Η αλλαγή καθεστώτος φαίνεται προς το παρόν εκτός συζήτησης. Η κηδεία του Αλί Χαμενεΐ θεωρείται ευρέως ως μια προσπάθεια του καθεστώτος να αποκαταστήσει τη λαϊκή ενότητα και νομιμότητα απέναντι στις εξωτερικές απειλές για την ύπαρξή του.

Για τον Βατάνκα μια σύγκρουση διάρκειας πέντε ή δέκα χρόνων δεν μπορεί να αποκλειστεί. Το Ιράν είναι πρόθυμο να πλήξει τις ΗΠΑ μέσω των συμμάχων τους στον Κόλπο. «Οι ΗΠΑ μπορεί να βομβαρδίζουν επανειλημμένα το Ιράν κατά τη διάρκεια πολλών εβδομάδων και μηνών. Αλλά με την παρούσα κατάσταση, δεν ξέρω πώς ο Τραμπ θα νικήσει το καθεστώς στρατιωτικά. Εκτός αν θέλει να καταλάβει τον τόπο».

Και η επιλογή της εισβολής στο νησί Χαργκ, το κέντρο των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν, θα είχε περιορισμένη χρησιμότητα. Αυτό λέει ο Τζόσεφ Βότελ, συνταξιούχος στρατηγός των ΗΠΑ και πρώην επικεφαλής της CENTCOM, κατά την πρώτη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Πιστεύει ότι μια αποτελεσματική στρατηγική περιλαμβάνει διπλωματία. Συμπεριλαμβανομένης της προσέγγισης συμμάχων του ΝΑΤΟ, τους οποίους ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επανειλημμένα προσβάλει.

«Βλέπουμε συνεχείς αντεπιθέσεις για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Εμείς χτυπάμε, αυτοί χτυπούν. Αυτό με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αυτό θα διαρκέσει πιθανώς εβδομάδες έως μήνες. Απαιτείται πολλή στρατηγική υπομονή – και υπάρχει μεγάλο ρίσκο», επισημαίνει.