Αυτή είναι η απροσδόκητα θετική πλευρά του πολέμου στο Ιράν

Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος στο Ιράν και όσο πιο καταστροφικές είναι οι οικονομικές του επιπτώσεις, τόσο καλύτερα μπορεί να γίνει η επανεκκίνηση της παγκόσμιας οικονομίας μακροπρόθεσμα. Πρόκειται, βέβαια, για μια πιθανότητα που δύσκολα μπορεί κανείς να χωνέψει, ειδικά με τον μεγάλο αριθμό θυμάτων του πολέμου. Ο πόλεμος είναι άσχημος, σκληρός και βαθιά οδυνηρός, και οι οικονομικές ζημίες αυτού του πολέμου έχουν πλήξει δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο – πολλούς από αυτούς με καταστροφικό τρόπο.

Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος θα μπορούσε να υποστεί κάποιες θεμελιώδεις και απαραίτητες αλλαγές ως αποτέλεσμα της καταστροφής που προκαλεί ο πόλεμος, σημειώνει το αμερικανικό CNN, εξηγώντας πως είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ενισχύσει και θα διαφοροποιήσει την ενεργειακή αλυσίδα εφοδιασμού, αποτρέποντας έτσι ένα μοναδικό πλωτό δρόμο πλάτους 23 μιλίων – τα Στενά του Ορμούζ – να γίνει σημείο συμφόρησης για την παγκόσμια οικονομία και να επιτρέψει στο Ιράν να κλείσει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Και όσο πιο σκληρά πλήττεται η οικονομία, τόσο μεγαλύτερο είναι το κίνητρο για να γίνουν αυτές οι αλλαγές.

Ο ΟΠΕΚ ενδέχεται επίσης να συρρικνωθεί ή να διαλυθεί, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η εφοδιαστική αλυσίδα ενέργειας θα μπορούσε να γίνει πιο ανθεκτική, όμως, με αγωγούς που θα παρακάμπτουν εντελώς τα Στενά του Ορμούζ. Και ο κόσμος θα μπορούσε να επιταχύνει τη μετάβασή του στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μειώνοντας την εξάρτηση της παγκόσμιας κοινότητας από τα ορυκτά καύσιμα.

Δεν είναι καθόλου σαφές τι είδους συμφωνία – αν υπάρξει – μπορεί να επιτευχθεί για να τερματιστεί ο πόλεμος. Το Ιράν ενδέχεται να μην αποδυναμωθεί όσο ελπίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ. Ενδέχεται να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την τρομοκρατία και να απειλεί τη ζωή και τα μέσα διαβίωσης των εχθρών του.

Ωστόσο, οικονομολόγοι και στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες συμφωνούν ότι κάποια μακροπρόθεσμα οφέλη θα μπορούσαν να προκύψουν από αυτόν τον βαθιά αντιδημοφιλή πόλεμο.

Ενίσχυση της εφοδιαστικής αλυσίδας ενέργειας

Ο πόλεμος ανέδειξε σημαντικές δομικές αδυναμίες στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας – ένα πολύπλοκο, αλληλένδετο σύστημα που ισορροπεί μεταξύ εφεδρικότητας και αποδοτικότητας. Το γεγονός ότι το Ιράν μπόρεσε τόσο εύκολα να διακόψει την πρόσβαση του κόσμου στο ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου με μερικές νάρκες, αυτοσχέδια drones και ταχύπλοα σκάφη θα απαιτήσει σοβαρή αναθεώρηση – και μόνιμες αλλαγές.

Το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι η Μέση Ανατολή θα κατασκευάσει αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου που θα διέρχονται από την Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ώστε να παρακάμπτουν εντελώς τα Στενά.

«Οι χώρες δεν είναι ανόητες: θα κατασκευάσουν αγωγούς και θα αυξήσουν σημαντικά τη μεταφορική τους ικανότητα», δήλωσε ο Τζέι Χάτφιλντ της Infrastructure Capital Advisors, τονίζοντας πως «κανείς δεν θα ξαναστοιχηματίσει το μέλλον του στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό είναι ένα πολύ θετικό στοιχείο».

Αυτό θα σήμαινε ότι ο εφοδιασμός με ενέργεια θα μπορούσε να είναι πιο ασφαλής – και φθηνότερος – μακροπρόθεσμα. Ο κόσμος πληρώνει υψηλά ασφάλιστρα που ενσωματώνονται στη διαμετακόμιση μέσω αμφισβητούμενων υδάτων. «Αυτό ίσως να μην είχε συμβεί χωρίς αυτό τον πόλεμο», υποστηρίζει ο Ross Mayfield, στρατηγικός επενδυτής στην Baird. «Συχνά, χρειάζονται κλυδωνισμοί ή απρόσμενα εξωγενή γεγονότα για να ενισχυθεί η αντίληψη ότι τα πράγματα πρέπει να αλλάξουν».

Τα παραδείγματα της πανδημίας και του ουκρανικού

Έχουμε δει αυτές τις αλλαγές αρκετές φορές αυτή τη δεκαετία. Μετά την πανδημία, οι παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες στον τομέα της μεταποίησης διακόπηκαν και στη συνέχεια ενισχύθηκαν σημαντικά. Ο πόλεμος της Ρωσίας με την Ουκρανία άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη προμηθεύεται φυσικό αέριο. Οι δασμοί που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ οδήγησαν σε μαζικές αλλαγές στην προμήθεια πρώτων υλών.

Η ανθεκτικότητα στην αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας δεν θα μπορούσε να έρθει σε πιο κατάλληλη στιγμή, σχολιάζουν αναλυτές: η παγκόσμια ζήτηση για ενέργεια έχει γίνει ακόρεστη. Οι εταιρείες τεχνολογίας κατασκευάζουν κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, με τεράστια κατανάλωση ενέργειας, με ιλιγγιώδη ρυθμό.

Αν ο κόσμος απεξαρτηθεί από την ενέργεια της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να βρίσκονται σε ιδανική θέση για να βοηθήσουν και, φυσικά, για να πλουτίσουν περαιτέρω: το φυσικό αέριο παραμένει η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, και η Αμερική διαθέτει τεράστιες ποσότητες, με αυξημένες δυνατότητες εξαγωγής.

Η αλλαγή έχει ήδη αρχίσει

Ορισμένες οικονομικές αλλαγές έχουν ήδη αρχίσει να σταθεροποιούνται.

Ο ΟΠΕΚ – ο κύριος ανταγωνιστής των ΗΠΑ στον τομέα των ορυκτών καυσίμων – έχει αρχίσει να διαλύεται. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το δεύτερο μεγαλύτερο μέλος του ΟΠΕΚ σε παραγωγή πετρελαίου, δήλωσαν ότι θα αποχωρήσουν από τον Οργανισμό, αποδυναμώνοντας την ικανότητα του ΟΠΕΚ να καθορίζει τις ποσοστώσεις παραγωγής που διατηρούν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.

«Η διαφοροποίηση της παραγωγής μακριά από τον ΟΠΕΚ και προς πιο αξιόπιστους προμηθευτές —ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες— αναμένεται να βελτιώσει την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και να συμβάλει στη σταθεροποίηση των τιμών με την πάροδο του χρόνου», ισχυρίζεται ο Rob Thummel, ανώτερος διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Tortoise Capital.

Η μετάβαση στην ηλιακή ενέργεια βρίσκεται επίσης σε πλήρη εξέλιξη σε πολλές περιοχές του κόσμου, λόγω του σοκ των τιμών του πετρελαίου. Οι κινεζικές εξαγωγές ηλιακής τεχνολογίας, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων έφτασαν όλες σε ιστορικά υψηλά επίπεδα τον Μάρτιο, σύμφωνα με τον ενεργειακό think tank Ember.

Δεν είναι όλες οι αλλαγές θετικές

Αυτά τα αισιόδοξα αποτελέσματα δεν είναι καθόλου σίγουρα, πάντως. Το νέο ιρανικό καθεστώς που θα αναλάβει την εξουσία ενδέχεται να είναι ακόμη πιο ριζοσπαστικό και αποφασισμένο για όλα.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν χάραξε ένα σχέδιο για την άσκηση παγκόσμιας οικονομικής επιρροής, και αν τα Στενά του Ορμούζ χάσουν τη στρατηγική τους σημασία, η Τεχεράνη και οι σύμμαχοί της θα μπορούσαν να απειλήσουν άλλα κανάλια και αγωγούς στο μέλλον, σημείωσε η Χέδερ Λονγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της Navy Federal Credit Union.

Η διάλυση του ΟΠΕΚ μπορεί να φαίνεται ως κάτι θετικό ειδικά για τις ΗΠΑ. Ωστόσο, ο ΟΠΕΚ αύξησε την παραγωγή πετρελαίου τους τελευταίους μήνες και η κατάργησή του μειώνει την πιθανότητα ο κόσμος να δράσει συντονισμένα σε περίπτωση μελλοντικής παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.

Οι αλλαγές που θα προκύψουν από τον απολογισμό πολέμου στο Ιράν ενδέχεται να είναι πιο ευνοϊκές για ορισμένους από ό,τι για άλλους.

Για παράδειγμα, μια στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδίως στην Ασία και την Ευρώπη, και το ενδεχόμενο να μειωθεί η ζήτηση για πετρέλαιο μακροπρόθεσμα, θα οδηγούσε σε πιθανή μείωση των τιμών του κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, προκαλώντας ζημιά στον κλάδο.