Η Αρμενία φιλοξένησε την Δευτέρα την όγδοη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (ΕΠΚ), που σχεδιάστηκε στις πρώτες ημέρες του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Η ΕΠΚ είναι γνωστό ότι δεν παράγει επίσημα γραπτά αποτελέσματα ή δεσμευτικές συμφωνίες. Αντίθετα, οι ηγέτες χρησιμοποιούν την ευκαιρία για φιλόξενες διμερείς συναντήσεις και φωτογραφήσεις, οι οποίες στη συνέχεια τεκμηριώνονται σχολαστικά στους λογαριασμούς τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ομολογουμένως, υπήρχαν πολλά από αυτά στο Ερεβάν, αλλά υπήρξε επίσης ουσιαστική συζήτηση που αποκάλυψε την αναταραχή και το άγχος που διέρχεται η ευρωπαϊκή ήπειρος.

Από την εντυπωσιακή παρουσία του Καναδού Μαρκ Κάρνεϊ μέχρι την έντονη επίπληξη της Ρομπέρτα Μέτσολα, το Euronews αναλύει τις έξι προτάσεις που προέκυψαν από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα στην Αρμενία.

Το κόστος της εξάρτησης

Ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στο Ερεβάν ήταν οι οδυνηρές και δαπανηρές εξαρτήσεις της Ευρώπης, οι οποίες ήρθαν στο προσκήνιο μετά τη διακοπή της παροχής φυσικού αερίου από την Ρωσία το 2022. Το θέμα έχει αποκτήσει μια νέα αίσθηση επείγοντος – και αναμφισβήτητα, πανικού – υπό το φως του κλεισίματος των Στενού του Ορμούζ και της επακόλουθης διαταραχής στις ενεργειακές αγορές.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε ότι η εξάρτηση από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων καθιστά ολόκληρο το μπλοκ «ευάλωτο» σε εξωτερικούς κραδασμούς.

«Η ενέργεια ήταν ανέκαθεν μια ‘πέτρα’ σκόπευσης κατά της εσωτερικής αγοράς. Αλλά τώρα, με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, έχει γίνει πραγματικά ένα σημείο ασφυξίας για εμάς», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Μιλώντας στο πλευρό της, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε για την οικονομική εξάρτηση από την Κίνα και κάλεσε την ΕΕ να επισπεύσει τη στρατηγική της «απομάκρυνσης κινδύνου», η οποία έχει παρεμποδιστεί από τις πολιτικές διαιρέσεις, μέσω περισσότερης «αλληλεγγύης» και επενδύσεων.

Ο Μακρόν ήταν ένας από τους λίγους που τόλμησαν να αναφέρουν τις ΗΠΑ ονομαστικά. «Βιώνουμε το κόστος των υπερβολικών εξαρτήσεών μας, όταν μιλάμε για την αμερικανική ομπρέλα όσον αφορά στην άμυνα και την ασφάλεια», σημείωσε, για να τονίσει χαρακτηριστικά: «Ας είμαστε ειλικρινείς: αυτός είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο».

Οι ηγέτες, ωστόσο, προσπάθησαν να διαλύσουν την εντύπωση ότι η πάταξη των ακριβών εξαρτήσεων σήμαινε την απομόνωση της Ευρώπης. «Ευρωπαϊκή ανεξαρτησία δεν σημαίνει εσωστρέφεια. Καθόλου. Είναι το αντίθετο. Προσεγγίζει ομοϊδεάτες εταίρους», διευκρίνισε η φον ντερ Λάιεν.

Η κραυγαλέα απουσία του Μερτς από την Αρμενία

Μερικές φορές, οι σύνοδοι κορυφής διαμορφώνονται τόσο από το ποιος λείπει όσο και από το ποιος είναι παρών.

Όπως και συνέβη, ο σημαντικότερος απών ήταν ο πιο περιζήτητος ηγέτης: ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος βρίσκεται επί του παρόντος στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής διαμάχης, αφού δήλωσε ότι το Ιράν είχε «ταπεινώσει» τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πόλεμο.

Έξαλλος για την ειλικρινή διαπίστωση του Μερτς, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε την αποχώρηση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από την Γερμανία και απείλησε να αυξήσει τους δασμούς στα αυτοκίνητα παραγωγής της ΕΕ από 15% – όπως είχε συμφωνηθεί στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας – στο 25%. Η αύξηση θα μπορούσε να πιέσει περαιτέρω την ήδη ταλαιπωρημένη γερμανική οικονομία, η οποία βασίζεται στις εξαγωγές αυτοκινήτων.

Ο Μερτς, έκτοτε, κάνει…  «damage control», αρνούμενος οποιαδήποτε σχέση μεταξύ των παρατηρήσεών του για τον πόλεμο και των συνεχόμενων ανακοινώσεων του Τραμπ.

«Δεν εγκαταλείπω να εργάζομαι για τη διατλαντική σχέση», είπε στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό σταθμό ARD. «Ούτε εγκαταλείπω τη συνεργασία με τον Ντόναλντ Τραμπ».

Στην Αρμενία, οι ηγέτες απέφυγαν προσεκτικά δηλώσεις που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν την ένταση.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είπε ότι οι Ευρωπαίοι «έλαβαν το μήνυμα» για την «απογοήτευση» του Λευκού Οίκου, ενώ η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, είπε ότι η ήπειρος είναι έτοιμη να εντείνει τη στρατιωτική της συνεισφορά στην κοινή άμυνα.

«Η χρονική στιγμή αυτής της ανακοίνωσης αποτελεί έκπληξη», παραδέχτηκε η Κάλλας, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν βλέπω μέσα στο μυαλό του Προέδρου Τραμπ, οπότε πρέπει να το εξηγήσει μόνος του».

Όλα για τον Μαρκ Κάρνεϊ

Αν ο Μερτς άφησε ένα κενό στη σύνοδο κορυφής στην Αρμενία, ο Καναδός ομόλογός του φρόντισε να το καλύψει.

Η παρουσία του πρωθυπουργού του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, σηματοδότησε την πρώτη φορά που ένας μη Ευρωπαίος ηγέτης συμμετείχε σε συνεδρίαση της ΕΠΚ. Οι άλλοι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων φάνηκαν ενθουσιασμένοι με την προσθήκη αυτή, διεκδικώντας συνάντηση πρόσωπο με πρόσωπο με τον πρώην τραπεζίτη.

Απολαμβάνοντας την προσοχή, ο Κάρνεϊ τοποθετήθηκε ως το πολικό αντίθετο του Τραμπ. Υπερασπίστηκε μια παγκόσμια τάξη βασισμένη σε κανόνες, με βαθιές ρίζες στην «ελευθερία, το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τον πλουραλισμό» και χαιρέτισε ένα «κοινό μέλλον» μεταξύ Καναδά και Ευρώπης.

«Πρέπει να αντιμετωπίσουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι, όχι όπως θα θέλαμε να είναι. Γνωρίζουμε ότι η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική. Αλλά δεν πιστεύουμε ότι είμαστε προορισμένοι να υποταχθούμε σε έναν πιο συναλλακτικό, στενόμυαλο και βάναυσο κόσμο», τόνισε ο Κάρνεϊ, επαναλαμβάνοντας την εντυπωσιακή ομιλία του νωρίτερα φέτος στο Νταβός, όπου πρότεινε έναν συνασπισμό μεσαίων δυνάμεων, γιατί, όπως τόνισε, «αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού».

«Είναι ισχυρή προσωπική μου άποψη ότι η διεθνής τάξη θα ανοικοδομηθεί, αλλά θα ανοικοδομηθεί εκτός Ευρώπης. Και γι’ αυτό εκτιμώ πολύ τον συμβολισμό αυτής της πρόσκλησης», δήλωσε ο Κάρνεϊ στην Αρμενία.

Η συμβουλή του Ζελένσκι

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν ο λόγος για τον οποίο ιδρύθηκε αρχικά η ΕΠΚ, ένα θέμα που, για άλλη μια φορά, συζητήθηκε σε μεγάλο βαθμό.

Στην Αρμενία, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν απασχολημένος με διμερείς συναντήσεις με τον Βρετανό Κιρ Στάρμερ, τον Φινλανδό Πέτερι Όρπο, τον Νορβηγό Γιούνας Γκαρ Στόρε και τον Τσέχο Αντρέι Μπάμπις, μεταξύ άλλων. Είχε επίσης συνομιλίες με τον Σλοβάκο Ρόμπερτ Φίκο, με τον οποίο πρόσφατα είχε εμπλακεί σε μια σφοδρή διαμάχη που αφορούσε στον πετρελαιαγωγό Druzhba.

Ο Ζελένσκι ζήτησε να αυξηθεί η στρατιωτική υποστήριξη της χώρας του και να ανοίξουν τα πρώτα κεφάλαια στις διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, η οποία παραμένει μπλοκαρισμένη από την Ουγγαρία. Προέτρεψε επίσης τους ηγέτες να αντιταχθούν σε οποιαδήποτε ελάφρυνση των κυρώσεων για την Ρωσία, όπως έχουν κάνει οι ΗΠΑ.

Κατά τη διάρκεια της συνόδου της ολομέλειας στην Αρμενία, ο Ζελένσκι αναφέρθηκε σε ένα καυτό θέμα που έχει διχάσει έντονα τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: τη δυνατότητα να εμπλακεί η ΕΕ σε απευθείας συνομιλίες με το Κρεμλίνο.

«Πρέπει να βρούμε μια λειτουργική διπλωματική μορφή και η Ευρώπη πρέπει να βρίσκεται στο τραπέζι σε οποιεσδήποτε συνομιλίες με την Ρωσία», είπε στην αίθουσα και προσέθεσε: «Είμαστε σε επαφή με τις ΗΠΑ και κατανοούμε τις απόψεις και τις θέσεις τους, αλλά θα ήταν καλό να αναπτυχθεί μια κοινή ευρωπαϊκή φωνή για συνομιλίες με την Ρωσία».

Η Μέτσολα αντεπιτίθεται

Ως επί το πλείστον, η ΕΠΚ χαρακτηρίσθηκε από χαμόγελα, χειραψίες και φιλικά χτυπήματα στην πλάτη. Αλλά σε ένα σημείο κατά τη διάρκεια της πρωινής συνεδρίας, εντάσεις εμφανίστηκαν για λίγο στην αίθουσα.

Στην διαδικτυακή ομιλία του προς τους ηγέτες, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, εξαπέλυσε ευρεία επίθεση κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διάδοση «συκοφαντίας και ψεμάτων» – όπως ισχυρίσθηκε – για τη χώρα του. Ο Αλίεφ κατήγγειλε το Κοινοβούλιο για την έγκριση 14 ψηφισμάτων που επικρίνουν το Αζερμπαϊτζάν, κάνοντας λόγο για «ένα είδος εμμονής».

Λίγο πριν ο οικοδεσπότης κλείσει τη συζήτηση και στείλει τους ηγέτες για μεσημεριανό γεύμα, όμως, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, ζήτησε τον λόγο για να απαντήσει στις κατηγορίες.

«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι ένα άμεσα εκλεγμένο δημοκρατικό σώμα με ψηφίσματα που εγκρίνονται κατά πλειοψηφία. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δυσάρεστο για κάποιους, αλλά δεν θα αλλάξουμε ποτέ τον τρόπο που εργαζόμαστε», υπογράμμισε.

Παρά το τεταμένο επεισόδιο, οι ηγέτες πανηγύρισαν το γεγονός ότι ο Αλίεφ συμφώνησε να μιλήσει, έστω και διαδικτυακά, σε μια σύνοδο κορυφής στην Αρμενία, δεδομένης της βίαιης ιστορίας μεταξύ των δύο χωρών. Οι δύο πλευρές εφαρμόζουν επί του παρόντος μια ειρηνευτική συμφωνία, που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2025.

Οι «σπόροι» μιας επαναφοράς στην Αρμενία

Η ΕΠΚ χρησίμευσε ως το σκηνικό για την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο ώστε να κάνουν ένα νέο βήμα στην πολιτική τους επανασύνδεση μετά το ταραχώδες Brexit.

Η Φον ντερ Λάιεν και ο Στάρμερ συναντήθηκαν στο περιθώριο της συνόδου στην Αρμενία για να συζητήσουν το σχέδιο του Λονδίνου να συμμετάσχει στο δάνειο στήριξης 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία, που υιοθέτησαν οι Βρυξέλλες τον περασμένο μήνα.

Το χρηματοδοτικό πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζεται από κοινό χρέος και αναμένεται να κοστίσει 3 δισεκατομμύρια ευρώ σε ετήσιους τόκους, αφήνει ανοιχτή την πόρτα για τις χώρες εκτός ΕΕ να επωφεληθούν από τις στρατιωτικές προμήθειες. Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση: αν εγγραφείτε, θα συμμετάσχετε.

«Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να δεσμευτεί να παρέχει δίκαιη και αναλογική οικονομική συνεισφορά στο κόστος που προκύπτει από τον δανεισμό, και αυτό πρέπει να είναι ανάλογο με την αξία των συμβάσεων που ανατίθενται σε οντότητες εγκατεστημένες στο Ηνωμένο Βασίλειο», δήλωσε εκπρόσωπος της Κομισιόν.

Λονδίνο και Βρυξέλλες θα διαπραγματευτούν τώρα για να καθορίσουν τη βρετανική συνεισφορά. Και οι δύο πλευρές ελπίζουν ότι η επιτυχία αυτών των συνομιλιών θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για μια νέα προσπάθεια σχετικά με το SAFE, το αμυντικό πρόγραμμα των 150 δισεκατομμυρίων ευρώ του μπλοκ. Η Βρετανία προσπάθησε προηγουμένως να συμμετάσχει στην πρωτοβουλία, αλλά απέκρουσε την πρόταση που υπέβαλε η Κομισιόν. Η επαναδύνδεση φαίνεται να κερδίζει έδαφος, ενόψει της επικείμενης συνόδου κορυφής ΕΕ – Ηνωμένου Βασιλείου.

Ειδήσεις Σήμερα: