Μέση Ανατολή: Ποιες χώρες θα υποφέρουν περισσότερο από το πετρελαϊκό σοκ που προκαλεί ο πόλεμος

Πριν από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, 40 δεξαμενόπλοια που μετέφεραν 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης πετρελαίου διέσχιζαν τα Στενά του Ορμούζ κάθε μέρα. Πλέον ελάχιστα είναι τα δεξαμενόπλοια μπορούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ.

Οι τιμές της ενέργειας προβλέπεται να αυξηθούν κατά 24% φέτος, στο υψηλότερο επίπεδό τους από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλεί σοβαρό σοκ στις παγκόσμιες αγορές βασικών προϊόντων, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ομίλου της Παγκόσμιας Τράπεζας για τις Προοπτικές των Αγορών Εμπορευμάτων.

Ποιες χώρες είναι αυτές που θα υποφέρουν περισσότερο από το πετρελαϊκό σοκ;

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα προκαλέσει τη μεγαλύτερη αύξηση των τιμών ενέργειας εδώ και τέσσερα χρόνια

Οι συνολικές τιμές των βασικών εμπορευμάτων προβλέπεται να αυξηθούν κατά 16% το 2026, λόγω της εκτόξευσης των τιμών της ενέργειας και των λιπασμάτων και των τιμών ρεκόρ για πολλά βασικά μέταλλα.

Το σοκ θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη, σύμφωνα με την ανάλυση της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και οι διαταραχές στη ναυτιλία στα Στενά του Ορμούζ, το οποίο διαχειρίζεται περίπου το 35% του παγκόσμιου εμπορίου αργού πετρελαίου μέσω θαλάσσης, έχουν προκαλέσει το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου που έχει καταγραφεί ποτέ, με μια αρχική μείωση της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου κατά περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Ακόμα και μετά τη μετριασμό από την πρόσφατη κορύφωσή τους, οι τιμές του πετρελαίου Brent παρέμειναν πάνω από 50% υψηλότερες στα μέσα Απριλίου από ό,τι ήταν στις αρχές του έτους.

Η μέση τιμή του πετρελαίου Brent προβλέπεται να φτάσει τα 86 δολάρια το βαρέλι το 2026, από 69 δολάρια το βαρέλι το 2025. Αυτές οι προβλέψεις υποθέτουν ότι οι πιο έντονες διαταραχές θα τερματιστούν τον Μάιο και ότι η ναυτιλία μέσω των Στενού του Ορμούζ θα επιστρέψει σταδιακά στα προπολεμικά επίπεδα μέχρι τα τέλη του 2026.

Σύμφωνα με την έκθεση, μια αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 10% που προκαλείται από ένα γεωπολιτικό σοκ εφοδιασμού οδηγεί σε αυξήσεις των τιμών του φυσικού αερίου που φτάνουν στο μέγιστο περίπου 7% και σε αυξήσεις των τιμών των λιπασμάτων που φτάνουν στο μέγιστο πάνω από 5%.

Αυτές οι κορυφώσεις συνήθως συμβαίνουν περίπου ένα χρόνο μετά το αρχικό σοκ των τιμών του πετρελαίου, με αρνητικές συνέπειες για την επισιτιστική ασφάλεια και τη μείωση της φτώχειας.

Οι ΗΠΑ θα υποφέρουν περισσότερο από το πετρελαϊκό σοκ από την Κίνα, τη Ρωσία ή την ΕΕ

Ο Πρόεδρος Τραμπ και μέλη της κυβέρνησής του έχουν επανειλημμένα ισχυριστεί ότι η τεράστια παραγωγή πετρελαίου των Ηνωμένων Πολιτειών προστατεύει τη χώρα από τις τιμολογιακές κρίσεις που προκύπτουν από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν.

«Δεν είναι σαφές αν ενεργούν ως ανόητοι ή ως απατεώνες – αλλά σε κάθε περίπτωση, κάνουν λάθος», σύμφωνα με ανάλυση του responsiblestatecraft.org.

Η παραγωγή πετρελαίου στις ΗΠΑ δεν καθιστά τους Αμερικανούς καταναλωτές άτρωτους στις διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου, οι οποίες καθορίζονται από την αλληλεπίδραση προσφοράς και ζήτησης σε μια παγκόσμια αγορά

Αντίθετα, επειδή η οικονομία των ΗΠΑ καίει περισσότερο πετρέλαιο για να παράγει κάθε μονάδα οικονομικής παραγωγής από ό,τι οι ομότιμες χώρες, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υποφέρουν περισσότερο από το σοκ τιμών του πολέμου στο Ιράν από ό,τι η Κίνα , η Ρωσία ή η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτά τα γεγονότα θα εκπλήξουν πολλούς Αμερικανούς, επειδή οι μύθοι και οι παρανοήσεις σχετικά με το πετρέλαιο έχουν εδώ και καιρό θολώσει τις πολιτικές συζητήσεις των ΗΠΑ.

Οι κρίσεις στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν όλες τις χώρες, ανεξάρτητα από την ποσότητα πετρελαίου που παράγουν, λόγω της βαθιά παγκοσμιοποιημένης φύσης των αγορών πετρελαίου.

Οι οικονομολόγοι συχνά συγκρίνουν την παγκόσμια αγορά πετρελαίου με μια γιγάντια μπανιέρα με πολλές βρύσες και αποχετεύσεις. Οι βρύσες αντιπροσωπεύουν όλες τις χώρες που παράγουν εμπορικές ποσότητες πετρελαίου και οι αποχετεύσεις αντιπροσωπεύουν τα κράτη που καταναλώνουν πετρέλαιο, δηλαδή κάθε χώρα στον κόσμο.

Γενικά, δεν έχει σημασία πόση ποσότητα από ποιες βρύσες πηγαίνουν σε ποιες αποχετεύσεις. Αυτό που καθορίζει τις τιμές είναι το συνολικό επίπεδο πετρελαίου στην μπανιέρα, το οποίο αντιπροσωπεύει την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, και η κερδοσκοπία της αγοράς ή οι προβλέψεις για τις μελλοντικές τιμές του πετρελαίου που μπορούν να επηρεάσουν τις πραγματικές τιμές μέσω αυτοεκπληρούμενων προφητειών.

Λιγότερα περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα

Κανονικά, η παγκόσμια αγορά προμηθεύει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, αλλά το κλείσιμο του Ορμούζ που προκλήθηκε από τον καταστροφικό πόλεμο του Προέδρου Τραμπ κατά του Ιράν έχει αφαιρέσει απότομα περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Αυτό έχει μειώσει το επίπεδο του πετρελαίου και έχει αυξήσει τις τιμές για κάθε χώρα που συνδέεται με την παγκόσμια αγορά πετρελαίου – συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ – ανεξάρτητα από το αν καταναλώνουν άμεσα πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου.

Η κρίση εκτυλίσσεται με χρονική καθυστέρηση, με την Ασία να πλήττεται πρώτη — αλλά όχι χειρότερα — λόγω της εγγύτητάς της στον Περσικό Κόλπο, τον τόπο της φυσικής αναστάτωσης. Οι χειρότερες επιπτώσεις δεν έχουν ακόμη επηρεαστεί σε όλο το μήκος της μπανιέρας, αλλά η άφιξή τους είναι επικείμενη στο Δυτικό Ημισφαίριο.

Κατά ειρωνικό τρόπο, η ροή των άδειων πετρελαιοφόρων που διασχίζουν τον Ατλαντικό για να φορτώσουν αμερικανικό πετρέλαιο, για την οποία καυχήθηκε ο Πρόεδρος Τραμπ στο Truth Social στις 11 Απριλίου, είναι ο ακριβής μηχανισμός μετάδοσης μέσω του οποίου εξαπλώνεται το σοκ.

Αυτά τα δεξαμενόπλοια εκτρέπουν τώρα την προμήθεια των ΗΠΑ στην Ασία, όπου οι τιμές είναι υψηλότερες, γεγονός που με τη σειρά του οδηγεί σε άνοδο τις τιμές του πετρελαίου εδώ. Τα στοιχεία της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας (EIA) για την εβδομάδα που έληξε στις 24 Απριλίου δείχνουν μια τεράστια μείωση 6,2 εκατομμυρίων βαρελιών από τα αποθέματα πετρελαίου των ΗΠΑ, επιβεβαιώνοντας ότι η εκτροπή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Η EIA εκτιμά τώρα ότι οι μέσες τιμές βενζίνης στις ΗΠΑ αυξήθηκαν στα 4,24 δολάρια ανά γαλόνι τον Απρίλιο, από 3,77 δολάρια/γαλόνι τον Μάρτιο και 3,03 δολάρια/γαλόνι τον Φεβρουάριο, πριν από την έναρξη του πολέμου.

Ακόμα κι αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν ξανά με πλήρη δυναμικότητα αύριο, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ τον Μάιο αναμφίβολα θα είναι ακόμη υψηλότερες από ό,τι τον Απρίλιο, λόγω των χρονικά καθυστερημένων επιπτώσεων του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου που έχει ήδη αποσυρθεί από την αγορά.

…μια παγκόσμια οικονομική κατάρρευση

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια παγκόσμια οικονομική κατάρρευση. Οι πετρελαϊκές κρίσεις συνδέονται με οικονομικές υφέσεις, με 10 από τις 12 υφέσεις στις ΗΠΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο να έχουν προηγηθεί αμέσως από μια απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Οι μόνες εξαιρέσεις είναι η ύφεση του 1960-61 και η πανδημία Covid.

Η κατανάλωση πετρελαίου είναι μια αναγκαιότητα που δεν μπορεί να μειωθεί γρήγορα

Οι καταναλωτές στις ΗΠΑ ζουν εκεί που ζουν, οδηγούν το αυτοκίνητο που οδηγούν και πρέπει να μετακινούνται για να πάνε στη δουλειά. Έτσι, οι υψηλές τιμές της βενζίνης αναγκάζουν τα νοικοκυριά των ΗΠΑ να μειώσουν τις δαπάνες για όλα τα άλλα, οδηγώντας σε τεράστιο σοκ ζήτησης για όλα τα άλλα αγαθά. Το αυξημένο κόστος μεταφοράς για είδη όπως τα τρόφιμα και τα ρούχα θα προκαλέσει επίσης απότομη αύξηση των τιμών αυτών των ειδών πρώτης ανάγκης, επιδεινώνοντας τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ.

Αυτή είναι η βασική λογική για το πώς οι κρίσεις στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν τους καταναλωτές, αλλά ο πραγματικός πόνος που θα νιώσουν οι Αμερικανοί θα είναι συγκριτικά χειρότερος από την κατάσταση στην Κίνα, τη Ρωσία και την ΕΕ.

Η οικονομία των ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα πετρελαϊκή, που σημαίνει ότι καίει περισσότερο πετρέλαιο για την παραγωγή κάθε μονάδας ΑΕΠ από όλες αυτές τις χώρες, και μάλιστα σε αρκετά σημαντικές ποσότητες. Ανά δολάριο οικονομικής παραγωγής, η οικονομία των ΗΠΑ καταναλώνει διπλάσια ποσότητα πετρελαίου από την ΕΕ, 40% περισσότερο πετρέλαιο από την Κίνα και 20% περισσότερο πετρέλαιο από τη Ρωσία – κάτι που είναι ιδιαίτερα εκπληκτικό επειδή η Ρωσία είναι ένα πετρελαϊκό κράτος.

Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του Τραμπ

Δύο βασικοί παράγοντες εξηγούν γιατί η παραγωγή των ΗΠΑ εξαρτάται τόσο πολύ από το πετρέλαιο.

Πρώτον, οι ΗΠΑ είναι μια κουλτούρα που αγαπά τα αυτοκίνητα και το σύστημα μεταφορών τους ανέκαθεν βασιζόταν περισσότερο στα αυτοκίνητα από ό,τι άλλες μεγάλες δυνάμεις.

Δεύτερον, οι ΗΠΑ έχουν καθυστερήσει στη μετάβαση σε ηλεκτρικά οχήματα , τα οποία μπορούν να τροφοδοτούνται από ηλεκτρικά δίκτυα που είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου ανεξάρτητα από το πετρέλαιο .

Η Κίνα, ειδικότερα, προωθεί εδώ και καιρό τα ηλεκτρικά οχήματα και τον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο για στρατηγικούς λόγους, κατανοώντας τα οφέλη για την ασφάλεια από την αποσύνδεση του συστήματος μεταφορών της από μια παγκόσμια αγορά πετρελαίου που είναι επιρρεπής σε κρίσεις τιμών.

Μακροπρόθεσμα, οι ΗΠΑ θα πρέπει να αντιγράψουν τη στρατηγική της Κίνας και να μειώσουν τον κίνδυνο από το πετρέλαιο μέσω κυβερνητικών πολιτικών, ώστε να ενθαρρύνουν τη μετάβαση των ΗΠΑ από τα αυτοκίνητα που καίνε πετρέλαιο.

Αλλά βραχυπρόθεσμα, η μόνη λύση είναι να γίνει μια συμφωνία με το Ιράν για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ — και όσο πιο γρήγορα τόσο το καλύτερο.

Καθώς η αναστάτωση πλήττει και οι τιμές στις ΗΠΑ εκτοξεύονται, η διαπραγματευτική ισχύς του Τραμπ έναντι του Ιράν θα κατακρημνίζεται.

Όποιο κόστος κι αν πρέπει να πληρώσουν οι ΗΠΑ στο Ιράν για να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ, μόνο θα μεγαλώνει καθώς η πετρελαϊκή κρίση επιδεινώνεται. Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του Τραμπ.