Στο τέλος, το πολιτικό σινεμά ήταν εκείνο που επικράτησε σε μια Μπερλινάλε φορτισμένη από αντιπαραθέσεις για τα όρια — και τις ευθύνες — της τέχνης απέναντι στην πολιτική.

Λίγο πριν απονεμηθούν τα βραβεία του Διαγωνιστικού στο Berlin International Film Festival, ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Βιμ Βέντερς πήρε τον λόγο για να απαντήσει στη θύελλα που είχε ξεσπάσει από την εναρκτήρια συνέντευξη Τύπου. Τότε είχε δηλώσει ότι οι δημιουργοί «είμαστε το αντίβαρο της πολιτικής, είμαστε το αντίθετο της πολιτικής», επιμένοντας πως ο κινηματογράφος δεν πρέπει να ταυτίζεται με την κομματική δράση — διατύπωση που προκάλεσε έντονη κριτική, ιδίως μετά από ερώτηση για τη φερόμενη σύμπλευση του φεστιβάλ με τη γερμανική κυβερνητική στάση υπέρ του Ισραήλ στον πόλεμο στην Παλαιστίνη.

«Μου είπαν να είμαι προσεκτικός… Δεν με νοιάζει. Είστε συνέταιροι στη γενοκτονία της Γάζας από το Ισραήλ — και επιλέγετε να μη νοιάζεστε»

Με προετοιμασμένη και πιο σύνθετη δήλωση, επιχείρησε να αποσαφηνίσει τη θέση του.

«Η κοινή μας γλώσσα είναι το σινεμά»

«Ποια είναι η κοινή γλώσσα στη Μπερλινάλε; Πώς εκφραζόμαστε, πέρα από λέξεις, για όσα σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε για τον κόσμο — αυτόν τον όμορφο, απίστευτα περίπλοκο, τρομακτικό, ανεξέλεγκτο κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα;

»Είναι η γλώσσα του κινηματογράφου που είχε κοινή αυτή η επιτροπή ανθρώπων από επτά χώρες. Ήταν η κυρίαρχη γλώσσα της Μπερλινάλε επί επτά δεκαετίες. Πάντα συνοδευόταν από τη γλώσσα των κριτικών και των δημοσιογράφων.

»Η γλώσσα της πολιτικής ήταν επίσης πάντοτε παρούσα, καθώς το Βερολίνο ήταν —και παραμένει— ένας βαθιά πολιτικοποιημένος τόπος».

Απαντώντας εμμέσως σε όσους τον κάλεσαν να υιοθετήσει πιο ανοιχτά ακτιβιστική στάση, πρόσθεσε: «Η γλώσσα του κινηματογράφου είναι ενσυναίσθητη, η γλώσσα του κοινωνικού ακτιβισμού είναι αποτελεσματική. Η αξιοπρέπεια και η προστασία της ανθρώπινης ζωής είναι και δικές μας υποθέσεις. Κάνετε αναγκαίο και θαρραλέο έργο — αλλά πρέπει να είναι σε ανταγωνισμό με το δικό μας; Πρέπει οι φωνές μας να συγκρούονται;»

Πολιτικές αιχμές από τη σκηνή

Η ίδια η απονομή επιβεβαίωσε τη βαρύτητα της πολιτικής θεματολογίας. Η Χρυσή Άρκτος απονεμήθηκε στον Ίλκερ Τσατάκ για το «Yellow Letters», ένα πορτρέτο παντρεμένου ζευγαριού — θεατρικού συγγραφέα και ηθοποιού — που στοχοποιούνται από το τουρκικό κράτος για το πολιτικό τους θέατρο. Παρότι διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου στην Τουρκία, η ταινία γυρίστηκε στη Γερμανία, με γερμανικές πόλεις να «υποδύονται» τις τουρκικές στους τίτλους.

«Είχα ετοιμάσει μια ομιλία — και ήταν πολιτική. Αλλά επιτρέψτε μου να μην την εκφωνήσω… Το φιλμ μιλά από μόνο του στο πολιτικό του μήνυμα — ή μάλλον στα ερωτήματα που θέτει»

Πριν απονείμει το βραβείο, ο Βέντερς χαρακτήρισε το φιλμ ως έργο που «μιλά πολύ καθαρά για την πολιτική γλώσσα του ολοκληρωτισμού σε αντιπαραβολή με την ενσυναίσθητη γλώσσα του κινηματογράφου» και ως «μια τρομακτική ματιά στο μέλλον».

Ο Τσατάκ, παραλαμβάνοντας τη διάκριση, σημείωσε: «Είχα ετοιμάσει μια ομιλία — και ήταν πολιτική. Αλλά επιτρέψτε μου να μην την εκφωνήσω… Το φιλμ μιλά από μόνο του στο πολιτικό του μήνυμα — ή μάλλον στα ερωτήματα που θέτει».


Το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής πήγε στον Εμίν Άλπερ για το «Salvation», εμπνευσμένο από γεγονότα του 2009 στην κουρδική περιοχή της Τουρκίας. Ο ίδιος έχει τονίσει ότι η ιστορία αποκτά παγκόσμια διάσταση, συνδέοντάς τη με σύγχρονες συγκρούσεις και τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη. Στην ομιλία του αφιέρωσε το βραβείο «στους Παλαιστινίους στη Γάζα» και «στους ανθρώπους στο Ιράν που υποφέρουν υπό τυραννία», καταλήγοντας: «Δεν είστε μόνοι».

«Η Παλαιστίνη θα είναι ελεύθερη και μια μέρα θα κάνουμε ένα μεγάλο φεστιβάλ στη μέση της Γάζας, όπου θα μιλάμε για την πολιτική πριν από το σινεμά»


Στο τμήμα Perspectives, ο Αμπντάλα Αλχατίμπ βραβεύτηκε για το «Chronicles From a Siege», γυρισμένο στην Αλγερία αλλά με σαφή αναφορά στην παλαιστινιακή πραγματικότητα. Ανεβαίνοντας στη σκηνή με παλαιστινιακή σημαία, δήλωσε: «Η Παλαιστίνη θα είναι ελεύθερη και μια μέρα θα κάνουμε ένα μεγάλο φεστιβάλ στη μέση της Γάζας, όπου θα μιλάμε για την πολιτική πριν από το σινεμά».

Απευθυνόμενος στη γερμανική κυβέρνηση πρόσθεσε: «Μου είπαν να είμαι προσεκτικός… Δεν με νοιάζει. Είστε συνέταιροι στη γενοκτονία της Γάζας από το Ισραήλ — και επιλέγετε να μη νοιάζεστε».

Στα υπόλοιπα βραβεία, το Βραβείο Επιτροπής απονεμήθηκε στον Λανς Χάμερ για το «Queen at Sea», η Σάντρα Χίλερ τιμήθηκε με το Βραβείο Α’ Ερμηνείας για το «Rose», το Βραβείο Σκηνοθεσίας πήγε στον Γκραντ Γκι για το «Everybody Digs Bill Evans», το Βραβείο Σεναρίου στη Ζενεβιέβ Ντουλούντ-Ντε Σελ για το «Nina Roza», ενώ ειδική μνεία δόθηκε στο ντοκιμαντέρ «Yo (Love is a Rebellious Bird)».

Η καλλιτεχνική διευθύντρια της Μπερλινάλε, Τρίσια Τάτλ, υπογράμμισε: «Η κριτική και η διαφωνία είναι μέρος της δημοκρατίας». Και πρόσθεσε πως αν η διοργάνωση υπήρξε φορτισμένη, αυτό δεν συνιστά αποτυχία, αλλά ένδειξη ότι το φεστιβάλ — και το ίδιο το σινεμά — επιτελούν τον ρόλο τους.

Σε μια χρονιά όπου το ερώτημα δεν ήταν αν ο κινηματογράφος είναι πολιτικός αλλά πώς επιλέγει να σταθεί, η σκηνή των βραβείων λειτούργησε ως πεδίο δημόσιου διαλόγου, αποτυπώνοντας το διαρκές, αμφίδρομο βλέμμα τέχνης και πολιτικής στο Βερολίνο.

*Mε πληροφορίες από: Variety 

Ειδήσεις Σήμερα: