Χιούμορ

Τι είναι το χειρότερο για ένα αστείο; Να επιχειρήσεις να αναλύσεις αυτήν τη σχεδόν κωμική σύγκρουση μεταφυσικής και ευφροσύνης, μας επισημαίνει ο Τέρι Ιγκλετον στο «Χιούμορ» του, μεταφρασμένο πρόσφατα στα ελληνικά.

Μας το περιέγραψε ο Κούντερα στο αυτοβιογραφικό «Αστείο» του, τότε που ζούσε σε ολοκληρωτικό καθεστώς, αντιλαμβανόμενος ότι το γέλιο θέτει σε αμφισβήτηση την ιδεολογική θεώρηση του κόσμου. Ομως στη δική μας πραγματικότητα, τι συμβαίνει και υπάρχει τόσο άφθονο απόθεμα γέλιου, κακαριστού και ξεκαρδιστικού στα τηλεοπτικά πρωινά-μεσημεριανά προγράμματα;

Γιατί ηλικιωμένες κυρίες ανταλλάσσουν μεταξύ τους μέσω των viber λογαριασμών τους εν είδει επικοινωνίας τους και ως απόδειξη ότι τα καταφέρνουν να παρακολουθήσουν το zeitgeist αυτοσχέδια βίντεο των χρηστών του Tik Tok με σαχλές ιστορίες; Γιατί γελά μέχρι δακρύων κάθε νεαρή ύπαρξη με καθημερινή εκπομπή στην τηλεόραση αναφωνώντας «εκπληκτικά αστείο!» όταν κάποιος έβηξε, μπέρδεψε τη γλώσσα του, γλίστρησε και έπεσε κάτω;

Σίγουρα το χιούμορ δεν αποκλείστηκε εξαιτίας του μοντέρνου σκεπτικισμού που μας διακρίνει. Τα στρυφνά πρόσωπα με το θολό βλέμμα στον δρόμο, στο μετρό, στα καταστήματα με σνακ και καφέ δεν πήραν θέση απέναντι από τη θεωρία του Ανρί Μπερξόν, ο οποίος υποστηρίζει ότι πηγή του κωμικού είναι η αιφνίδια αντίληψη του ασυμβίβαστου: της σύγκρουσης, δηλαδή, ανάμεσα στο κλισέ και το απρόσμενα μεταβαλλόμενο.

Προφανώς τόσο «γέλιο» κρύβει τη σύγχρονη νεύρωση. Και οδηγεί στη διαπίστωση ότι υπάρχει έλλειψη χιούμορ. Αυτή η σπάνια ικανότητα που σου επιτρέπει να κατανοήσεις τον κόσμο και να τον αποδεχτείς ακόμη και στην πιο μαύρη και σκοτεινή του ώρα. Το βεβιασμένο ηχηρό γέλιο που ο τόνος του ανεβαίνει εκκωφαντικά υπογραμμίζει την αποτυχία των γύρω μας να εκτονώσουν τη θλίψη τους, καθώς διαπιστώνουν πως είναι η νέα συγκάτοικος της ύπαρξής τους. Το να μη νιώθεις χαρά σε γεμίζει αγωνία. Για κάτι άδειο που υπάρχει εκεί μέσα. Ας το εξορύξουμε λοιπόν για να το εξορκίσουμε με γέλιο…

«Μα ξεχάστηκα τόση ώρα, ξεπέρασα τα όρια! Ε, λοιπόν, αν νομίζετε πως το παράκανα στην αυθάδεια και την πολυλογία, να σκεφτείτε πως σας μίλησα σαν τρελή και σαν γυναίκα. Θυμηθείτε, ωστόσο την ελληνική παροιμία: «Συχνά κι ο τρελός ακόμα μιλάει σωστά»». Το τελευταίο δανεικό, από τον Ερασμο. «Μωρίας Εγκώμιον», δικό σας.