Η πρόληψη για υγιή γηρατειά

Η γήρανση δεν σημαίνει απαραίτητα ασθένεια. Η Γαλλίδα Ζαν Καλμάν πέθανε το 1997 σε ηλικία 122 ετών. Το 2040, ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι θα υπάρχουν στον κόσμο 2,2-4 εκατ. άτομα άνω των 100 ετών. Ποιοί ζουν ή θα ζήσουν πάνω από τα 100; Ποιά είναι τα «μυστικά» τους;

Οι περισσότερες μελέτες έχουν δείξει ότι τα άτομα ηλικίας 80-100 ετών, νοιώθουν κατά κανόνα καλά και ασχολούνται με πολλές δραστηριότητες. Η κίνηση και η παραμονή στη φύση, η ενασχόληση με την τέχνη και τον πολιτισμό, ακόμη και η σεξουαλική δραστηριότητα, είναι στοιχεία της καθημερινής τους ζωής. Πολλοί, μάλιστα, εκατοντάχρονοι έχουν καλύτερη υγεία από τα περισσότερα άτομα ηλικίας 80-90 ετών. Γι’ αυτό άλλωστε τα καταφέρνουν να ξεπεράσουν τα 100.

Σίγουρα, στα άτομα αυτά συντρέχουν και κληρονομικοί λόγοι. Ένα 20% της υγείας τους οφείλεται στα γονίδιά τους. Το 70% όμως, οφείλεται στη συμπεριφορά τους και στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Τα άτομα αυτά δεν σημαίνει ότι δεν αντιμετώπισαν δυσκολίες ή δεν είχαν προβλήματα στη ζωής τους. Είχαν όμως σωστούς τρόπους αντιμετώπισης και διαχείρισής τους. Πάνω απ’ όλα όμως δεν καπνίζανε, τρέφονταν σωστά και κινούνταν αρκετά.

Πολλοί δε δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι, τελικά, η ανάγκη περίθαλψης είναι μικρότερη στα 95 απ’ ότι στα 85. Αυτοί οι δραστήριοι υπερήλικες δεν χρειάζονται βοήθεια μέχρι τα βαθιά γεράματα και πριν από τον θάνατό τους περνάνε μια μικρής διάρκειας δύσκολη φάση, κατά την οποία χρειάζονται για πρώτη φορά εντατική φροντίδα. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να ανησυχούν τόσο πολύ οι οικονομολόγοι υγείας για υπερβάλλουσα αύξηση των δαπανών υγείας με τη γήρανση του πληθυσμού. Το μεγαλύτερο κόστος δαπανών υγείας καταγράφεται κατά το τελευταίο έτος ζωής ενός ατόμου. Όσο δε νεώτερο είναι το άτομο αυτό, τόσο μεγαλύτερο είναι και το κόστος γιατί ασκείται πιο έντονη θεραπευτική αγωγή. Γι’ αυτό κι αν θέλουμε να μειώσουμε τις δαπάνες υγείας, ας φροντίσουμε πρώτα απ’ όλα να προλάβουμε την πρόωρη θνησιμότητα και νοσηρότητα.

Η μόνη ίσως πάθηση που δεν μπορούμε να προλάβουμε στα υπέργηρα άτομα είναι η άνοια και η νόσος του Αλτσχάιμερ. Ορισμένοι ερευνητές εκτιμούν ότι το 50% των ενενηντάχρονων και το 70% των εκατοντάχρονων υποφέρουν από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, ενώ περίπου το 100% υποφέρει από μία τουλάχιστον σχετική μορφή άνοιας. Αλλά και στην περίπτωση αυτή, έχουν εντοπιστεί υπεύθυνα γονίδια, που πιθανόν, στο εγγύς μέλλον, να μπορούν κι αυτά να αντιμετωπιστούν.

Μέχρι τότε, θα πρέπει να μελετήσουμε καλύτερα το μυστικό ή καλύτερα το παράδειγμα των ενενηντάχρονων και εκατοντάχρονων, για να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα για την υγεία και τη μακροζωία.

Γιάννης Τούντας
Αν. Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής
Διευθυντής Ινστιτούτου Κοινωνικής
και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ)

health.in.gr