Πώς σώζεις μια δημοκρατία; Ο Ερντογάν, ο Οζέλ και η κληρονομιά του Ατατούρκ

Ήταν 24 Μαΐου, αμέσως μετά την πρωτοφανή αστυνομική έφοδο στα κεντρικά γραφεία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), στην Άγκυρα, όταν ο τότε καθαιρεθείς με δικαστική απόφαση ηγέτης του, Οζγκιούρ Οζέλ, πλαισιωμένος από στελέχη και υποστηρικτές, πραγματοποίησε πεζή πορεία διαμαρτυρίας προς την τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Η μάχη για τη δημοκρατία -είπε- δεν γίνεται από τα γραφεία, αλλά στον δρόμο.

Μούσκεμα από τη δυνατή βροχή, ανέβηκε πάνω σε μια αύρα της αστυνομίας, δυνάμεις της οποίας είχαν στήσει οδοφράγματα για να εμποδίσουν την πορεία.

Δίπλα στο κανόνι εκτόξευσης νερού, ο Οζέλ ύψωσε τη γροθιά του, με το πλήθος να φωνάζει αντικυβερνητικά συνθήματα.

Μια εμβληματική εικόνα, που χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη.

Ακριβώς δύο μήνες μετά, ανήμερα της υπογραφής της Συνθήκης της Λωζάνης, ο Οζγκιούρ Οζέλ ακολούθησε τα βήματα του ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας και του CHP, Κεμάλ Ατατούρκ, χαράσσοντας μια νέα πορεία.

Αφού προσευχήθηκε στο Τζαμί Χατζή Μπαϊράμ της Άγκυρας, περπάτησε μέχρι το πρώτο κτίριο της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης και έβγαλε αναμνηστική φωτογραφία στην είσοδο μαζί με τους 90 βουλευτές που τον ακολούθησαν στην αποχώρηση από το CHP.

Είχαν μόλις ιδρύσει το κεντροαριστερό «Νέο Κόμμα».

Με 91 έδρες, πρόεδρο τον Οζέλ και κεμαλικό προσανατολισμό, είναι πλέον η νέα αξιωματική αντιπολίτευση στην Τουρκία, αφήνοντας το CHP υπό τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου με μόλις 44 βουλευτές, συρρικνωμένο πλέον στη θέση της πέμπτης κοινοβουλευτικής δύναμης.

«Το Νέο Κόμμα θα είναι η κύρια αντιπολίτευση μέχρι τις εκλογές», διακήρυξε ο Οζέλ.

«Από τώρα και στο εξής, ας βαδίσουμε ακούραστα και αδιάκοπα μέχρι να φτάσουμε στην εξουσία, φίλοι μου».

Ένα εύλογο ερώτημα είναι πώς θα επιτευχθεί αυτό, με τη σημερινή αντιπολίτευση ακόμη πιο κατακερματισμένη.

Για τον Οζέλ και τους υποστηρικτές του, πάντως, η ίδρυση του νέου κόμματος σηματοδοτεί μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων.

Στόχος τους είναι η ανασυγκρότηση της κεμαλικής αντιπολίτευσης, η διεύρυνση της εκλογικής της βάσης και η ευθεία αμφισβήτηση του ερντογανισμού.

Ο Οζγκιούρ Οζέλ μαζί με τους έτερους 90 παραιτηθέντες βουλευτές του CHP μπροστά από το πρώτο κτίριο της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, μετά την κατάθεση αίτησης για την ίδρυση του «Νέου Κόμματος», στην Άγκυρα, στις 24 Ιουλίου (REUTERS/Efekan Akyuz)

Νέο μέτωπο κατά του Ερντογάν

Η απόφαση του Οζέλ να προχωρήσει στην ίδρυση του «Νέου Κόμματος» αποτελεί την κορύφωση της κρίσης, που ξέσπασε στους κόλπους της κεμαλικής αξιωματικής αντιπολίτευσης στις 21 Μαΐου, όταν δικαστήριο ακύρωσε το συνέδριο του CHP που τον είχε εκλέξει πρόεδρο, το 2023, επαναφέροντας στην ηγεσία τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου.

Στο φόντο δεν ήταν απλά εσωκομματικές έριδες και αμφιλεγόμενες καταγγελίες για τότε εξαγορά ψήφων.

Πριν από δύο χρόνια, υπό την ηγεσία του Οζέλ, το σοσιαλδημοκρατικό κοσμικό κόμμα είχε αναδειχθεί πρώτη δύναμη μέσα από τις κάλπες των τοπικών εκλογών, εν μέσω λαϊκής αγανάκτησης από την κακή κατάσταση της τουρκικής οικονομίας.

Έκτοτε, όπως είχε συμβεί στο πρόσφατο παρελθόν και με το φιλοκουρδικό HDP, οι τουρκικές αρχές εξαπέλυσαν ένα κύμα συλλήψεων στελεχών του CHP, με κατηγορίες που κυμαίνονται από διαφθορά μέχρι στήριξη της τρομοκρατίας.

Πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του Εκρέμ Ιμάμογλου, έκπτωτου πλέον δημάρχου της Κωνσταντινούπολης και ισχυρότερου πολιτικού αντιπάλου του προέδρου Ερντογάν.

Συνελήφθη τον Μάρτιο του 2025, λίγο πριν ανακοινωθεί ως ο επίσημος προεδρικός υποψήφιος του CHP.

Προφυλακισμένος εδώ και πάνω από ένα χρόνο, αντιμετωπίζει πάνω από 140 κατηγορίες που αφορούν διαφθορά, κατάχρηση δημόσιου χρήματος και σύσταση εγκληματικής οργάνωσης.

Οι εισαγγελικές αρχές ζητούν την πρωτοφανή ποινή κάθειρξης των 2.430 ετών.

Τόσο η σύλληψη του Ιμάμογλου, όσο και η καθαίρεση του Οζέλ, καταγγέλλονται ευρέως ως πολιτικές διώξεις.

Η επαναφορά του 77χρονου Κιλιτσντάρογλου στην ηγεσία του CHP, με δικαστική απόφαση, θεωρήθηκε «δάκτυλος» του Ερντογάν, με προώθηση του πιο αδύναμου πολιτικού του αντιπάλου, ο οποίος τώρα χαρακτηρίζεται από πολλούς στην αντιπολίτευση «προδότης».

Με το «Νέο Κόμμα» ωστόσο ως νέα αξιωματική αντιπολίτευση (ρόλο που το CHP επιτελούσε τα τελευταία 24 χρόνια), η πολιτική «τράπουλα» ξαναμοιράζεται και οι ισορροπίες αλλάζουν.

Δημοσκοπήσεις το φέρουν στη δεύτερη ή ακόμη και στην πρώτη θέση στην πρόθεση ψήφου, ελαφρώς μπροστά από το ισλαμοσυντηρητικό κυβερνών κόμμα AKP του Ταγίπ Ερντογάν.

Ο Οζγκιούρ Οζέλ και αποχωρήσαντες βουλευτές από το CHP χαιρετούν τον κόσμο στους δρόμους της Άγκυρας μετά την ίδρυση του «Νέου Κόμματος» (REUTERS/Efekan Akyuz)

Το ριψοκίνδυνο «στοίχημα» του Οζέλ

«Το AKP ξέρει ότι δεν μπορεί πλέον να κερδίσει δημοκρατικές εκλογές», υποστηρίζει ο Οζγκιούρ Οζέλ.

«Ξέρει ότι ο τουρκικός λαός δεν το θέλει πλέον».

Την ώρα δε που το CHP δείχνει να καταρρέει δημοσκοπικά, το δικό του «Νέο Κόμμα» εμφανίζει τάσεις συσπείρωσης μιας πολύ ευρείας εκλογικής βάσης.

Δημοσκόποι επισημαίνουν ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, δείχνει να προσελκύει δυσαρεστημένους ψηφοφόρους σχεδόν από όλο το πολιτικό φάσμα.

Αν και το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται, μοιραία, από το CHP, περιλαμβάνει επίσης απογοητευμένους ψηφοφόρους του εθνικιστικού İYİ και του φιλοκουρδικού DEM, αλλά και συντηρητικούς ή θρησκευόμενους ψηφοφόρους, ως πιο συμπεριληπτική εναλλακτική.

Εν μέσω σεναρίων δε για οιονεί διαιώνιση της προεδρίας Ερντογάν -είτε μέσω συνταγματικής αναθεώρησης, είτε μέσω πρόωρων εκλογών, προ του 2028- οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν, στην παρούσα φάση, σταθερό προβάδισμα των ισχυρότερων αντιπάλων του: του φυλακισμένου Ιμάμογλου και του κεμαλιστή δημάρχου της Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς.

«Θα συνεργαστούμε για να λάβουμε σωστές αποφάσεις με όλες τις δυναμικές του Νέου Κόμματος, συμπεριλαμβανομένων των Ιμάμογλου και Γιαβάς», τόνισε με νόημα ο Οζέλ.

Τόσο ο ίδιος, όσο και ο Γιαβάς βρίσκονται στο στόχαστρο της τουρκικής δικαιοσύνης.

Ο ηγέτης της νέας αξιωματικής αντιπολίτευσης στην Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπος με δικαστικές έρευνες και αιτήματα άρσης της βουλευτικής ασυλίας του, μεταξύ άλλων για «απειλή δικαστικού λειτουργού» και για προσβολή του Τούρκου προέδρου.

Ο δήμαρχος της Άγκυρας -που παραμένει στο CHP, τουλάχιστον έως τώρα- ερευνάται για κατάχρηση εξουσίας, παράβαση καθήκοντος και πλημμελή εποπτεία.

Όλα αυτά, ενώ ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης και η ρευστότητα στο κοινοβουλευτικό πεδίο εκτιμάται ότι είναι πολύ πιθανό να ευνοήσουν τελικά τα σχέδια του Ταγίπ Ερντογάν για παραμονή του πέραν του 2028 στην τουρκική προεδρία, είτε μέσω πρόωρων εκλογών, είτε με συνταγματική αναθεώρηση.

Προϋποθέτει βέβαια πολυεπίπεδα «παζάρια», με διάφορους πιθανούς εταίρους και με δέλεαρ κατά περίπτωση πολιτικές παραχωρήσεις…