Ιράν: Πώς ο «έλληνας ιστορικός Πλούταρχος» προέβλεψε την παρακμή της αμερικανικής αυτοκρατορίας

Γράφοντας πριν από 2.000 και πλέον χρόνια, ο έλληνας ιστορικός Πλούταρχος μας έδωσε μια εύγλωττη περιγραφή αυτού που οι σύγχρονοι ιστορικοί αποκαλούν «μικρο-μιλιταρισμό», γράφει σε ανάλυσή του ο Alfred W. McCoy, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Wisconsin-Madison (στη φωτογραφία από Majid Asgaripour/WANA [West Asia News Agency] via Reuters, επάνω, άνθρωποι περνούν μπροστά από μια γιγάντια αντι-αμερικανική πινακίδα στην Τεχεράνη, πρωτεύουσα του Ιράν).

Οταν μια αυτοκρατορική δύναμη όπως η Αθήνα τότε ή η Αμερική τώρα βρίσκεται σε παρακμή, οι ηγέτες της συχνά αντιδρούν συναισθηματικά, εξαπολύοντας φαινομενικά εντυπωσιακές στρατιωτικές επιθέσεις με την ελπίδα ν’ ανακτήσουν το αυτοκρατορικό μεγαλείο που τους ξεφεύγει μέσα από τα χέρια.

Ο πόλεμος του Τραμπ εναντίον του Ιράν εξελίσσεται σε ένα είδος μικρο-μιλιταρισμού που οδήγησε στην καταστροφή μερικών αυτοκρατοριών τα τελευταία 2.500 χρόνια

H μόνη πορεία για τον Ντόναλντ Τραμπ και την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ φαίνεται τώρα να είναι η καθοδική (φωτογραφία αρχείου του Reuters/Jonathan Ernst)

Αντί για μια ακόμη από τις μεγάλες νίκες που κέρδισε η αυτοκρατορία στο απόγειο της δύναμής της, ωστόσο, τέτοιες στρατιωτικές περιπέτειες επιταχύνουν τη συνεχιζόμενη παρακμή της, σβήνοντας όποια αύρα αυτοκρατορικής μεγαλοπρέπειας έχει απομείνει και αποκαλύπτοντας αντ’ αυτής την ηθική σήψη βαθιά μέσα στην άρχουσα ελίτ.

Υπάρχουν ολοένα και περισσότερα ιστορικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η Αμερική είναι πράγματι μια αυτοκρατορία σε απότομη παρακμή, ενώ ο πόλεμος που αποφάσισε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εναντίον του Ιράν εξελίσσεται σε ένα είδος μικρο-μιλιταρισμού που οδήγησε στην καταστροφή μερικών αυτοκρατοριών τα τελευταία 2.500 χρόνια – από την αρχαία Αθήνα μέχρι τη μεσαιωνική Πορτογαλία, τη σύγχρονη Ισπανία, τη Μεγάλη Βρετανία και τώρα τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Και στον πυρήνα κάθε τέτοιας ατυχούς πολεμικής απόφασης βρισκόταν ένας προβληματικός ηγέτης, συχνά γεννημένος μέσα στον πλούτο και την αίγλη, του οποίου οι προσωπικές ανεπάρκειες αντανακλούσαν και περιέπλεκαν τους παραλογισμούς που καθιστούν την αυτοκρατορική παρακμή μια τόσο επώδυνη διαδικασία.

Κατά τη διάρκεια αυτής της αποκαρδιωτικής καθοδικής πορείας, οι στρατοί, τόσο θανατηφόροι στην άνοδο μιας αυτοκρατορίας, μπορεί να αυταπατώνται βυθίζοντας τις χώρες τους σε εξαντλητικές, ακόμη και καταστροφικές «μικρο-μιλιταριστικές» περιπέτειες – ψυχολογικά αντισταθμιστικές προσπάθειες στην απώλεια της δυνατότητας να καταλάβουν νέα εδάφη ή να επιδείξουν αποτελεσματική στρατιωτική ισχύ.

Παρόλο που ένας τέτοιος μικρο-μιλιταρισμός συχνά επέλεγε στόχους στρατηγικά μη βιώσιμους, οι ψυχολογικές πιέσεις στις παρακμάζουσες αυτοκρατορίες είναι τόσο ισχυρές που πολύ συχνά στοιχηματίζουν το κύρος τους σε αυτές τις αστοχίες.

Τέτοιες καταστροφές όχι μόνο ενέτειναν τις οικονομικές πιέσεις στα πολλά προβλήματα μιας αυτοκρατορίας που φθίνει, αλλά μ’ έναν ταπεινωτικό τρόπο, αποκάλυψαν αναπόφευκτα την αποσαθρωμένη δύναμή της, ενώ επιδείνωσαν τον αποσταθεροποιητικό αντίκτυπο της παρακμής στην πρωτεύουσά της (είτε πρόκειται για την Αθήνα, τη Λισαβόνα, τη Μαδρίτη, το Λονδίνο ή την Ουάσιγκτον).

Στη δική μας εποχή, όταν οι βόμβες σταματήσουν να πέφτουν και τα ερείπια τελικά καθαριστούν από τους δρόμους της Τεχεράνης και της Βηρυτού, ο αντίκτυπος στην παγκόσμια ισχύ των ΗΠΑ από μια τέτοια de facto ήττα θα γίνει πολύ ξεκάθαρος – καθώς συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ εξασθενούν, η αμερικανική ηγεμονία εξαερώνεται, η νομιμότητα χάνεται, η παγκόσμια αταξία αναδύεται και η παγκόσμια οικονομία υποφέρει.

Επιτρέψτε μου τώρα να στραφώ από τις καταστροφές της παρούσας αυτοκρατορικής στιγμής στα μαθήματα της ιστορίας για να διερευνήσω το είδος της διαρκούς ζημιάς που η μικρο-μιλιταριστική αστοχία του Ντόναλντ Τραμπ στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλεί στην παρακμάζουσα αυτοκρατορία των ΗΠΑ.

Συντριβή της Αθήνας στη Σικελία

Η ημερομηνία ήταν το 413 π.χ. Τόπος, η αρχαία Αθήνα, η έδρα τότε μιας ισχυρής αυτοκρατορίας, που κυριαρχούσε για πολύ καιρό γύρω από το Αιγαίο Πέλαγος, αλλά έχανε την επιρροή της λόγω της διαρκούς στρατιωτικής πρόκλησης από τη Σπάρτη.

Στο λιμάνι του Πειραιά, ένας «ξένος», όπως ανακαλεί στη μνήμη του ο ιστορικός και φιλόσοφος Πλούταρχος, «κάθισε σε ένα κουρείο και άρχισε να συζητά [για το] τι είχε συμβεί, σαν οι Αθηναίοι να τα γνώριζαν ήδη όλα».

Σοκαρισμένος από την αφήγηση του ξένου για ένα στρατιωτικό φιάσκο στη μακρινή Σικελία, ο κουρέας «έτρεξε όσο πιο γρήγορα μπορούσε στην Ακρόπολη» της Αθήνας, όπου τα νέα προκάλεσαν «έντονη ανησυχία και σύγχυση».

Αυτό που περιέγραψε ο ξένος ήταν η μεγαλύτερη στρατιωτική καταστροφή στην ιστορία της αθηναϊκής αυτοκρατορίας.

Δύο χρόνια νωρίτερα, εν μέσω των παρατεταμένων Πελοποννησιακών Πολέμων, ο αριστοκράτης Νικίας – ένας απαθής, αναποφάσιστος ηγέτης που χρησιμοποίησε τον κληρονομημένο πλούτο του για να κερδίσει με πολυτελή θεάματα την εύνοια των πολιτών – τους έπεισε να εξαπολύσουν μία θεωρητικά γενναία επιδρομή εναντίον μιας αντίπαλης αυτοκρατορικής δύναμης, της Σπάρτης, επιτιθέμενοι στις Συρακούσες της Σικελίας, με την ελπίδα να κατακτήσουν πλούτη, να καταφέρουν καίριο πλήγμα στον εχθρό και ν’ ανακτήσουν τη φθίνουσα ηγεμονία της Αθήνας.

Συντριβή της Αθήνας στη Σικελία (εικόνα από warfarehistorynetwork.com)

Αντί για νίκη, ωστόσο, η τεράστια αρμάδα της Αθήνας, αποτελούμενη από 200 πλοία και περίπου 12.000 στρατιώτες, υπέστη μια συντριπτική ήττα.

Οχι μόνο ο στόλος καταστράφηκε (κυρίως επειδή ο Νικίας αποδείχθηκε «ανίκανος στρατιωτικός διοικητής»), αλλά οι επιζήσαντες στρατιώτες του αιχμαλωτίστηκαν, εξαναγκάστηκαν σε ασιτία υπό περιορισμό σ’ ένα λατομείο και πουλήθηκαν ως σκλάβοι. Η Αθήνα δεν ανέκαμψε ποτέ.

Μέσα σε μια δεκαετία, η Σπάρτη εξανάγκασε τους Αθηναίους σε λιμοκτονία μέχρι υποταγής, με τον αδιαπέραστο αποκλεισμό ενός ναυτικού περάσματος στα Δαρδανέλλια, η Αθήνα απογυμνώθηκε από την αυτοκρατορία της και υποτάχθηκε σε αυταρχική διακυβέρνηση από μια φιλοσπαρτιατική ολιγαρχία.

Η πανωλεθρία της Πορτογαλίας στο Μαρόκο

Η επόμενη ημερομηνία μας είναι το 1578 και τόπος η Πορτογαλία, η έδρα μιας προσοδοφόρου αυτοκρατορίας που έλεγχε το εμπόριο σε όλο τον Ινδικό Ωκεανό για δεκαετίες, αλλά τώρα έβλεπε την ηγεμονία της να αμφισβητείται από μουσουλμάνους έμπορους πρίγκιπες που συμμάχησαν με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Στην πρωτεύουσά της, τη Λισαβόνα, ένας ξεροκέφαλος νεαρός βασιλιάς, ο Σεβαστιανός, έπασχε από σεξουαλική ανικανότητα και διέθετε μια εκρηκτική ιδιοσυγκρασία που τον μετέτρεψε σε φανατικό «Μέγα Μάγιστρο (καπετάνιο) του Τάγματος του Χριστού».

Με την ιδέα να καταφέρει ένα θανατηφόρο πλήγμα στον παγκόσμιο πόλεμο της χώρας του κατά του Ισλάμ, ο νεαρός βασιλιάς έπεισε το άνθος της αριστοκρατίας του έθνους του να τον ακολουθήσει σε μια σύγχρονη σταυροφορία στη Μεσόγειο Θάλασσα προς το Μαρόκο.

Εκεί, στη μοιραία Μάχη του Αλκάθερ Κιμπίρ, ο στρατός της Πορτογαλίας σφαγιάστηκε από τις τοπικές μουσουλμανικές δυνάμεις. Περίπου 8.000 Πορτογάλοι στρατιώτες σκοτώθηκαν, 15.000 αιχμαλωτίστηκαν και μόνο 100 διέφυγαν.

Η ήττα ήταν τόσο καταστροφική, όχι μόνο γιατί σκοτώθηκαν ο βασιλιάς και η αυλή του, αλλά και γιατί επιταχύνθηκε η ενσωμάτωση της χώρας στην ισπανική αυτοκρατορία για τα επόμενα 60 χρόνια.

Επειτα από αυτές τις ανατροπές, το πορτογαλικό Estado da India (ή Κράτος της Ινδίας) στην Γκόα περιορίστηκε στο να πουλάει άδειες ναύλωσης σε οποιονδήποτε καπετάνιο πλοίου μπορούσε να πληρώσει, είτε Ινδουιστής, είτε Μουσουλμάνος είτε Χριστιανός.

Με την απώλεια της πορτογαλικής εμπορικής κυριαρχίας στον Ινδικό Ωκεανό, οι μουσουλμάνοι έμποροι και προσκυνητές μπορούσαν και πάλι να τον διασχίσουν ανεμπόδιστα.

Μάχη του Αλκάθερ Κιμπίρ, στην οποία ο στρατός της Πορτογαλίας σφαγιάστηκε από τις τοπικές μουσουλμανικές δυνάμεις (εικόνα από arabamerica.com)

Αν και η πορτογαλική αυτοκρατορία θα επιβίωνε για άλλους τρεις αιώνες, δεν θα ανακτούσε ποτέ την εμπορική ηγεμονία που κάποτε της επέτρεπε να κυριαρχεί στις θαλάσσιες οδούς του κόσμου από τα Νησιά Μπαχαρικών της Ινδονησίας, διασχίζοντας τον Ινδικό Ωκεανό και τον Νότιο Ατλαντικό, μέχρι τις ακτές της Βραζιλίας.

Η καταστροφή της Ισπανίας στα όρη του Ατλαντα

Και τώρα, για να μεταφερθούμε αρκετούς αιώνες αργότερα, μια άλλη σημαντική ημερομηνία για τις αυτοκρατορικές καταστροφές είναι το 1920.

Το μέρος ήταν η Μαδρίτη, όπου οι ηγέτες της Ισπανίας ήδη ταλαιπωρούνταν από το ψυχολογικό στρες της μακράς αυτοκρατορικής παρακμής της χώρας τους, η οποία κορυφώθηκε με την απώλεια των τελευταίων αποικιών της, της Κούβας, του Πουέρτο Ρίκο και των Φιλιππίνων, κατά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο του 1898 με τις ανερχόμενες Ηνωμένες Πολιτείες.

Επιδιώκοντας την αναγέννηση μέσω περαιτέρω αποικιακών κατακτήσεων, οι συντηρητικοί ηγέτες της Ισπανίας αντέδρασαν σε αυτήν την αποκαρδιωτική ήττα εναντίον της Αμερικής επεκτείνοντας τους μικρούς παράκτιους θύλακές τους στο βόρειο Μαρόκο, για να εγκαθιδρύσουν ένα προτεκτοράτο σε ολόκληρη την περιοχή και στην άνυδρη οροσειρά του Ατλαντα.

Ο ανεπαρκής μονάρχης της Ισπανίας Αλφόνσος ΙΓ΄, που του άρεσε να παριστάνει τον στρατιώτη, ανέδειξε μια κλίκα στρατιωτικών ευνοουμένων του που μοιράζονταν το πάθος του για την ανάκτηση της χαμένης αυτοκρατορικής δόξας δαμάζοντας αυτό το τραχύ έδαφος.

Καθώς η αντίσταση των βέρβερων μουσουλμάνων στην ισπανική κυριαρχία κλιμακώθηκε στον αιματηρό πόλεμο του Ριφ το 1920, ένας από τους αγαπημένους στρατηγούς του βασιλιά οδήγησε τους στρατιώτες του στη Μάχη του Ανουάλ, όπου οι βέρβεροι μαχητές έσφαξαν περίπου 12.000 από αυτούς.

Παρ’ όλα αυτά, υπό την επιρροή του βασιλιά και των στρατιωτικών ακολούθων του, η Ισπανία γαντζώθηκε απεγνωσμένα σ’ αυτά τα άγονα μαροκινά βουνά.

Οι Ισπανοί, για την ακρίβεια, θα έστελναν εκεί 125.000 επιπλέον στρατιώτες, συμπεριλαμβανομένης της Λεγεώνας των Ξένων, με επικεφαλής τον άνθρωπο που, τη δεκαετία του 1930, θα γινόταν ο ηγέτης μιας φασιστικής Ισπανίας, τον Φρανθίσκο Φράνκο, για μια παρατεταμένη εκστρατεία καταστολής η οποία περιελάμβανε τόσο μαζικές σφαγές όσο και στρατιωτικές καινοτομίες.

Αναζητώντας απεγνωσμένα μια νίκη που αψήφησε τόσο τον οικονομικό όσο και τον στρατηγικό ορθολογισμό, η Ισπανία παρήγαγε περίπου 400 μετρικούς τόνους θανατηφόρου αερίου μουστάρδας για να διεξάγει τον πρώτο αεροπορικό βομβαρδισμό με δηλητηριώδες αέριο στην ιστορία, σκορπίζοντας μαζικά τον θάνατο στα χωριά των Βερβέρων.

Και στην πρώτη επιτυχημένη αμφίβια επιχείρηση της στρατιωτικής ιστορίας, το ισπανικό ναυτικό αποβίβασε επίσης 18.000 στρατιώτες και μια μοίρα ελαφρών αρμάτων μάχης στον κόλπο Αλ Χοσέιμα τον Σεπτέμβριο του 1925, για να πλαγιοκοπήσει και σύντομα να νικήσει εκεί τους βέρβερους αντάρτες.

Ωστόσο, ένας τέτοιος μικρο-μιλιταρισμός όχι μόνο βύθισε την Ισπανία σε μια παρατεταμένη εκστρατεία καταστολής με αυξανόμενο κόστος, βαριές απώλειες και μαζικές φρικαλεότητες, αλλά και απελευθέρωσε πολιτικές δυνάμεις που θα κατέστρεφαν τη δοκιμαζόμενη δημοκρατία της.

Στη Μάχη του Ανουάλ, οι Βέρβεροι έσφαξαν χιλιάδες ισπανούς στρατιώτες (εικόνα από historica.fandom.com)

Καθώς οι μάζες διαμαρτύρονταν γι’ αυτόν τον απερίσκεπτο πόλεμο, ο βασιλιάς Αλφόνσο στήριξε έναν στρατιωτικό ευνοούμενό του, τον στρατηγό Πρίμο ντε Ριβέρα, για να επιβάλει μια δεκαετή δικτατορία που τελικά έδωσε τη θέση της σε μια βραχύβια Δεύτερη Δημοκρατία.

Το 1936, ωστόσο, μόλις μια δεκαετία μετά το τέλος του Πολέμου του Ριφ, ο στρατηγός Φράνκο μετέφερε αεροπορικώς τη Στρατιά της Αφρικής από το Μαρόκο, ξεκινώντας έναν ισπανικό εμφύλιο πόλεμο που θα ανέτρεπε τη Δημοκρατία και θα εγκαθίδρυε μια φασιστική δικτατορία, η οποία κυβέρνησε τη χώρα επί σχεδόν 40 θλιβερά χρόνια οικονομικής στασιμότητας.

Το τέλος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στο Σουέζ

Αναμφισβήτητα, όσον αφορά την αυτοκρατορική παρακμή, η πιο αποκαλυπτική ημερομηνία ήταν το 1956.

Ο τόπος ήταν το Λονδίνο, η έδρα της κάποτε περήφανης Βρετανικής Αυτοκρατορίας, όπου το ασφυκτικό άγχος μιας επώδυνης, παρατεταμένης παγκόσμιας αυτοκρατορικής οπισθοδρόμησης είχε ωθήσει τους βρετανούς συντηρητικούς σε μια καταστροφική μικρο-μιλιταριστική επέμβαση στη Διώρυγα του Σουέζ της Αιγύπτου, οδηγώντας σε αυτό που ένας βρετανός διπλωμάτης θα ονόμαζε «επιθανάτιο σπασμό του βρετανικού ιμπεριαλισμού».

Τον Ιούλιο του 1956, ο χαρισματικός πρόεδρος της Αιγύπτου Γκαμάλ Αμπντελ Νάσερ εθνικοποίησε τη Διώρυγα του Σουέζ, κι έβαλε τέλος στον βρετανικό αποικιακό έλεγχο επ’ αυτής, εντυπωσιάζοντας τον αραβικό κόσμο και ανυψώνοντας τον εαυτό του στην πρώτη θέση των παγκόσμιων ηγετών.

Αν και τα βρετανικά πλοία μπορούσαν ακόμα να περνούν ελεύθερα από τη διώρυγα, ο συντηρητικός πρωθυπουργός της χώρας, Αντονι Ηντεν, ένας ματαιόδοξος αριστοκράτης και αφοσιωμένος υπερασπιστής της αυτοκρατορίας, θα έβγαινε εκτός εαυτού, αν δεν είχε τρελαθεί, από τον διεκδικητικό εθνικισμό του Νάσερ.

Πράγματι, η ηγεσία του καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης θα αποδεικνυόταν τόσο ανισόρροπη που ανώτεροι αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών πείστηκαν ότι «ο Ηντεν είχε τρελαθεί».
Αντιδρώντας στην είδηση της εθνικοποίησης της διώρυγας, έξω φρενών συγκάλεσε αμέσως ένα πολεμικό συμβούλιο στις 4:00 πριν το ξημέρωμα.

Αποκαλώντας τον Νάσερ «Μουσουλμάνο Μουσολίνι», μια αναφορά στον πρώην φασίστα ηγέτη της Ιταλίας, διέταξε «να τον απομακρύνουν και δεν με νοιάζει καθόλου αν υπάρχει αναρχία και χάος στην Αίγυπτο».

Καθιστώντας απολύτως σαφή την πρόθεσή του, ρώτησε τον υπουργό Εξωτερικών του: «Τι είναι όλες αυτές οι ανοησίες σχετικά με την απομάκρυνση του Νάσερ ή την ‘εξουδετέρωσή’ του όπως την αποκαλείτε;», για να προσθέσει με έμφαση: «Θέλω να εξοντωθεί, δεν καταλαβαίνετε; Θέλω να δολοφονηθεί».

Ωστόσο, με τη βρετανική μυστική υπηρεσία MI6 να αποτυγχάνει σε πολλαπλές απόπειρες δολοφονίας, η κυβέρνησή του άρχισε να συνωμοτεί με τους Γάλλους και τους Ισραηλινούς για να ξεκινήσει μυστικά μια εισβολή, σε δύο φάσεις, στη Ζώνη της Διώρυγας του Σουέζ.

Στις 29 Οκτωβρίου, ο ισραηλινός στρατός με επικεφαλής τον τολμηρό στρατηγό Μοσέ Νταγιάν σάρωσε τη χερσόνησο του Σινά, καταστρέφοντας αιγυπτιακά άρματα μάχης και φέρνοντας τα στρατεύματά του σε απόσταση 10 μιλίων από τη διώρυγα.

Αιγυπτιακά βυθισμένα πλοία στη βόρεια είσοδο της διώρυγας του Σουέζ (φωτογαφία από iwm.org.uk)

Χρησιμοποιώντας αυτές τις συγκρούσεις ως πρόσχημα για τη δική της παρέμβαση (υποτίθεται ότι θα αποκαθιστούσε την ειρήνη), σε μόλις τρεις ημέρες, μια αρμάδα έξι αγγλογαλλικών αεροπλανοφόρων συνέτριψε την αιγυπτιακή αεροπορία, καταστρέφοντας 104 από τα νέα σοβιετικά μαχητικά αεροσκάφη MIG και 130 άλλου τύπου.

Με τις στρατηγικές δυνάμεις της χώρας του κατεστραμμένες και τον στρατό της ουσιαστικά αβοήθητο μπροστά στην ισχύ αυτής της αυτοκρατορικής χιονοστιβάδας, ο Νάσερ ανέπτυξε μια γεωπολιτική στρατηγική ευφυέστατη για την απλότητά της.

Γέμισε δεκάδες σκουριασμένα φορτηγά πλοία με πέτρες και στη συνέχεια τα βύθισε στη βόρεια είσοδο του καναλιού, κλείνοντας γρήγορα ένα από τα κύρια ναυτικά σημεία κυκλοφοριακής συμφόρησης στον κόσμο και αποκόπτοντας έτσι την πετρελαϊκή γραμμή ζωής της Ευρώπης προς τον Περσικό Κόλπο.

Μέχρι τη στιγμή που 22.000 βρετανικές και γαλλικές δυνάμεις άρχισαν να καταφθάνουν στο βόρειο άκρο του καναλιού στις 6 Νοεμβρίου, ο στόχος τους να εξασφαλίσουν την ελεύθερη κυκλοφορία των πλοίων είχε ήδη μετατραπεί σε άπιαστο όνειρο.

Στο τέλος αυτής της μικρο-μιλιταριστικής καταστροφής, η Βρετανία θα επιπλήττονταν από τα Ηνωμένα Εθνη, και το νόμισμά της θα χρειαζόταν την παρέμβαση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για να διασωθεί από την απόλυτη κατάρρευση.

Η αύρα της αυτοκρατορικής μεγαλοπρέπειάς της θα εξαφανιζόταν και η άλλοτε ισχυρή Βρετανική Αυτοκρατορία θα έμπαινε στον δρόμο του αφανισμού της.

Εκ των υστέρων, η κρίση του Σουέζ όχι μόνο θα αποκάλυπτε την πλήρη παρακμή της βρετανικής ισχύος, αλλά θα έδειχνε και στον κόσμο ότι το κυβερνών συντηρητικό κατεστημένο της χώρας, με τις ψευδαισθήσεις του περί αυτοκρατορικής και φυλετικής ανωτερότητας, ήταν πλέον ανίκανο για παγκόσμια ηγεμονία.

Η ήττα της Αμερικής στα Στενά του Ορμούζ

Μια άλλη ημερομηνία που πιθανότατα θα αποδειχθεί πολύ σημαντική όσον αφορά την ιστορία της αυτοκρατορικής παρακμής είναι η 28η Φεβρουαρίου 2026.

Τόπος, η Ουάσιγκτον, έδρα αυτού που ήταν το ισχυρότερο αυτοκρατορικό κράτος της ιστορίας, έχοντας κυριαρχήσει σε μεγάλο μέρος του πλανήτη για σχεδόν 80 χρόνια μέσω ενός συνδυασμού στρατιωτικών συμμαχιών, επιδέξιας διπλωματίας και οικονομικής εξουσίας.

Μέχρι τότε, ωστόσο, ρωγμές είχαν αρχίσει να εμφανίζονται στο οικοδόμημα της εξουσίας της, καθώς η παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ αντιμετώπιζε μια ολοένα και πιο ισχυρή οικονομική πρόκληση από την Κίνα, ο τεράστιος στρατός της υπέστη δύο αφόρητες ήττες στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, και η οικονομική της παγκοσμιοποίηση παρήγαγε έναν οργισμένο λαϊκισμό στο εσωτερικό.

Μετά από μια λαϊκιστική εκστρατεία βασισμένη σε υποσχέσεις για την αποκατάσταση τόσο της ευημερίας της εργατικής τάξης όσο και της παγκόσμιας ισχύος της Αμερικής, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε τα καθήκοντά του για δεύτερη φορά τον Ιανουάριο του 2025, υποσχόμενος μια «χρυσή εποχή της Αμερικής», μια «συναρπαστική νέα εποχή εθνικής επιτυχίας», στη διάρκεια της οποίας η χώρα θα «ανακτούσε τη θέση που της αξίζει ως το μεγαλύτερο, ισχυρότερο, πιο σεβαστό έθνος στη Γη, εμπνέοντας το δέος και τον θαυμασμό σ’ ολόκληρο τον κόσμο».

Γεννημένος ο ίδιος στον πλούτο και τα προνόμια, επέστρεψε στο αξίωμα πεπεισμένος για τη μοναδική «ιδιοφυΐα» του στην ηγεσία και πιστεύοντας ότι «σώθηκα από τον Θεό για να κάνω την Αμερική ξανά μεγάλη».

Χρησιμοποιώντας ωμή οικονομική και στρατιωτική ισχύ για να υποτάξει φίλους και εχθρούς, εμπνευσμένος από μια παραληρηματική αίσθηση θεϊκής αποστολής, επιχείρησε να εξαναγκάσει τον κόσμο να υποκλιθεί στη θέλησή του.

Αλλά κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους της θητείας του, τίποτα δεν φαινόταν να λειτουργεί όπως είχε προγραμματιστεί. Πράγματι, οι περισσότερες από τις πρωτοβουλίες του προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις που κατέδειξαν μόνο πόσο πολύ είχαν απομακρυνθεί οι Ηνωμένες Πολιτείες από το 1991, όταν η διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης τις κατέστησαν τη μοναδική υπερδύναμη στον κόσμο.

Στις 2 Απριλίου 2025, σε αυτήν που ο ίδιος αποκάλεσε «Ημέρα Απελευθέρωσης», ανακοίνωσε μια σειρά από τιμωρητικούς δασμούς για την προστασία της εγχώριας παραγωγής, σε μεγάλο βαθμό από τις κινεζικές εισαγωγές, αρχικά σε ποσοστό 34% – το οποίο αργότερα αυξήθηκε σε 100%.

Ωστόσο, κατά τη συνάντησή τους τον Οκτώβριο του 2025 στη Νότια Κορέα, ο ηγέτης της Κίνας Σι Τζινπίνγκ ανάγκασε τον Τραμπ να υποχωρήσει, περιορίζοντας την πρόσβαση των ΗΠΑ στα αποθέματα στρατηγικών σπάνιων γαιών της χώρας του.

Τον Ιανουάριο, με την πρωτοβουλία του για τους δασμούς να χάνει την αίγλη της, ο Τραμπ βύθισε τη συμμαχία του ΝΑΤΟ σε κρίση απαιτώντας από τη Δανία να του παραχωρήσει τη Γροιλανδία, και απειλώντας με την επιβολή νέων δασμών στους ευρωπαίους συμμάχους του, αν δεν συμμορφώνονταν.

Μέσα σε μια εβδομάδα, ωστόσο, η έντονη ευρωπαϊκή αντίδραση τον οδήγησε ν’ ανακαλέσει την απειλή αυτήν, στη σύνοδο κορυφής του Νταβός, ισχυριζόμενος ότι ήταν ικανοποιημένος με την προσφορά του ΝΑΤΟ για ένα «πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας».

Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, με την πρωτοβουλία του για τους δασμούς να αποτυγχάνει και τη στρατηγική του για τη Γροιλανδία να ναυαγεί, ο Τραμπ εξαπέλυσε μαζί με το Ισραήλ μια φαινομενικά εντυπωσιακή επίθεση στο Ιράν, η οποία σύντομα άρχισε ν’ αποκτά τα χαρακτηριστικά ενός μοιραίου «μικρο-μιλιταριστικού» ελιγμού που φαίνεται να συμβαδίζει με την παρακμή των αυτοκρατορικών δυνάμεων.

Οι ηγέτες του Ιράν, ακολουθώντας το γεωπολιτικό εγχειρίδιο του Νάσερ, ουσιαστικά έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ (φωτογραφία του Reuters/Stringer)

Τις πρώτες ημέρες του πολέμου, οι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ και του Ισραήλ σκότωσαν την ηγεσία του Ιράν, κατέστρεψαν το ναυτικό του και εξάλειψαν την αεράμυνά του, αφήνοντας τη χώρα φαινομενικά καταδικασμένη μπροστά στην ακαταμάχητη αμερικανική αεροπορική ισχύ.

Μετά από μια εβδομάδα καταστροφικών βομβαρδισμών που φάνηκαν να συγκλονίζουν τον κόσμο με τη φονικότητα και την ακρίβειά τους, στις 6 Μαρτίου ο Τραμπ απαίτησε από το Ιράν «να παραδοθεί άνευ όρων», με τη συνθηκολόγησή του να σηματοδοτεί την «επιλογή ενός ΜΕΓΑΛΟΥ & ΑΠΟΔΕΚΤΟΥ Ηγέτη».

Σε αντάλλαγμα, υποσχέθηκε ότι οι ΗΠΑ θα «εργαστούν ακούραστα για να επαναφέρουν το Ιράν από το χείλος της καταστροφής».

Αλλά όπως ακριβώς είχε κάνει ο Νάσερ στο Σουέζ το 1956, η ηγεσία του Ιράν ανέτρεψε τη γεωστρατηγική ισορροπία του πολέμου κλείνοντας ένα κρίσιμο θαλάσσιο σημείο κυκλοφοριακής συμφόρησης στα Στενά του Ορμούζ.

Χτυπώντας πέντε φορτηγά πλοία με drones την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, οι ηγέτες του Ιράν, ακολουθώντας το γεωπολιτικό εγχειρίδιο του Νάσερ, ουσιαστικά έκλεισαν τα Στενά για την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων, διακόπτοντας τις μεταφορές φυσικού αερίου, λιπασμάτων και πετρελαίου που βύθισαν την παγκόσμια οικονομία σε μια άνευ προηγουμένου ενεργειακή κρίση.

Μέχρι τα τέλη Μαρτίου, ο έλεγχος του Ιράν πάνω από το στενό ήταν τόσο σφιχτός που άρχισε να εισπράττει «διόδια» από τα φορτηγά πλοία για να επιτρέψει τη διέλευσή τους.

Αιφνιδιασμένος από το ξαφνικό αλλά εντελώς προβλέψιμο κλείσιμο των Στενών, στις 5 Απριλίου, Κυριακή του Πάσχα, ο εξοργισμένος Τραμπ ανάρτησε ένα μήνυμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σημειώνοντας: «Η Τρίτη θα είναι η Ημέρα των Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας και η Ημέρα των Γεφυρών, όλα μαζί, στο Ιράν. Δεν θα έχει υπάρξει τίποτα παρόμοιο!!!»

Και πρόσθεσε: «Ανοίξτε το Γαμημένο Στενό, τρελοί μπάσταρδοι, αλλιώς θα ζήσετε την Κόλαση—ΑΠΛΩΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ. Δόξα στον Αλλάχ».

Δύο ημέρες αργότερα, ο Τραμπ απείλησε ότι, αν το Ιράν δεν ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, θα επιτεθεί τόσο σκληρά στις πολιτικές υποδομές του που «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα εξαφανιστεί απόψε, για να μην επιστρέψει ποτέ ξανά».

Μετά την κατάρρευση των επακόλουθων διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο πλευρών, ο αμερικανός πρόεδρος βυθίστηκε όλο και πιο βαθιά στο τέλμα του Ιράν, διατάσσοντας το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ να «ξεκινήσει τη διαδικασία ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ οποιουδήποτε πλοίου προσπαθεί να εισέλθει ή να εξέλθει από τα Στενά του Ορμούζ» και να «σταματήσει κάθε πλοίο στα Διεθνή Υδατα που έχει πληρώσει φόρο στο Ιράν».

Με χαρακτηριστικό κομπασμό πρόσθεσε: «Είμαστε πλήρως «ΟΠΛΙΣΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΕΤΟΙΜΟΙ» και «ο Στρατός μας θα τελειώσει το ελάχιστο που έχει απομείνει από το Ιράν!»

Ακόμα κι αν ο Τραμπ καταστρέψει τις υποδομές του Ιράν ή τελικά διαπραγματευτεί μια ειρηνευτική συμφωνία που θα σώσει το κύρος του, από κάθε άποψη που έχει πραγματικά σημασία, η Ουάσιγκτον έχει ήδη χάσει τον πόλεμό της με την Τεχεράνη.

Οπως όλες οι ασθενέστερες δυνάμεις σ’ έναν ασύμμετρο πόλεμο, το Ιράν είναι πρόθυμο να υποστεί αμείλικτες τιμωρίες, ενώ παράλληλα προκαλεί πόνο που η κυρίαρχη δύναμη δεν μπορεί ν’ αντέξει.

Οι ΗΠΑ σύντομα θα ξεμείνουν από στόχους στην Τεχεράνη, αλλά το Ιράν έχει μια ολόκληρη σειρά από καταστροφές που μπορούν να προκαλέσουν τα φθηνά drones του στην πολυσύνθετη, εκτεθειμένη πετρελαϊκή υποδομή της νότιας ακτής του Περσικού Κόλπου.
Οπως η Βρετανία στο Σουέζ το 1956, η Ουάσιγκτον πιθανότατα θα πληρώσει ένα βαρύ τίμημα για τον «μικρο-μιλιταρισμό» της στα Στενά του Ορμούζ.

Οι στενοί σύμμαχοι, το θεμέλιο της παγκόσμιας ισχύος των ΗΠΑ για 80 χρόνια, έχουν αρνηθεί οποιαδήποτε στρατιωτική υποστήριξη στον πόλεμο που επέλεξε η Ουάσιγκτον, ωθώντας τον Τραμπ να τους αποκαλέσει «δειλούς».

Απαντώντας στις βροντερές απειλές του για καταστροφή πολιτών και πολιτισμών (και τα δύο εγκλήματα πολέμου), ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει καταδικαστεί από τους παγκόσμιους ηγέτες.

Αγνοώντας τους κινδύνους του πολέμου σε μια περιοχή που αποτελεί το επίκεντρο του παγκόσμιου καπιταλισμού, η Ουάσιγκτον αποδεικνύεται τώρα ένας ολοένα και πιο επικίνδυνος ταραχοποιός για την παγκόσμια οικονομία, κάνοντας την Κίνα να μοιάζει με μια πολύ πιο σταθερή επιλογή για παγκόσμια ηγεσία.

Επιπλέον, ενώ ο αμερικανικός στρατός έχει αποδείξει την τακτική ικανότητά του στην καταστροφή στόχων, σαφώς δεν μπορεί πλέον να κατακτήσει ουσιαστικούς στρατηγικούς στόχους.

Με τις συμμαχίες του σε διάλυση, την παγκόσμια ηγεσία του να έχει χαθεί και την αύρα της στρατιωτικής ισχύος του να εξανεμίζεται, η μόνη πορεία για την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ φαίνεται τώρα να είναι η καθοδική (όπως τόσες πολλές μεγάλες δυνάμεις του παρελθόντος).

Μέχρι να τελειώσει η μικρο-μιλιταριστική – όπως ο Πλούταρχος είχε περιγράψει τα χαρακτηριστικά της -περιπέτεια του Τραμπ στα Στενά του Ορμούζ, η παρακμή της παγκόσμιας ισχύος των ΗΠΑ θα έχει επιταχυνθεί δραστικά και ο κόσμος θα προσπαθεί να ξεπεράσει την παλιά Pax Americana, βαδίζοντας προς μια νέα, σαφώς αβέβαιη παγκόσμια τάξη.