Έκλεισε το παράθυρο για ειρηνευτική συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν; Οι μεσολαβητές προσπαθούν να ανατρέψουν την κατάσταση

Οι ΗΠΑ βομβάρδισαν το Ιράν για ενδέκατη συνεχόμενη νύχτα, η Τεχεράνη προχώρησε σε νέα αντίποινα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η σύγκρουση δεν έχει τελειώσει ακόμη.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, η ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδός μέσω της οποίας, σε καιρό ειρήνης, διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου

Το Al Jazeera, σε ανάλυσή του, εξετάζει αν οι μεσολαβητές μπορούν να ανατρέψουν την κατάσταση και να υπογραφεί ειρηνευτική συμφωνία, αν και το πρόσφατο Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) έχει ουσιαστικά ακυρωθεί στην πράξη.

Κίνδυνος για ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση

Οι μεσολαβητές προσπαθούν εντατικά να επιτύχουν εκεχειρία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, ελπίζοντας να διακόψουν έναν κύκλο αντιποίνων που γίνεται όλο και πιο θανατηφόρος και ενέχει όλο και μεγαλύτερο κίνδυνο να εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, σύμφωνα με ειδικούς, όπως σημειώνει το AJ.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, επιβεβαίωσε τη Δευτέρα ότι οι μεσολαβητές προσπαθούσαν ενεργά να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης, αν και αρνήθηκε να αποκαλύψει οποιεσδήποτε λεπτομέρειες.

Τα σχόλιά του Μπαγαΐ έγιναν ενώ το Axios ανέφερε ότι το Κατάρ, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και άλλοι περιφερειακοί μεσολαβητές είχαν υποβάλει τόσο στις ΗΠΑ όσο και στο Ιράν μια πρόταση που θα έθετε τέλος στις εχθροπραξίες για 10 ημέρες και θα δημιουργούσε το περιθώριο για την αναβίωση του προσωρινού Μνημονίου Κατανόησης που είχε συμφωνηθεί τον περασμένο μήνα.

Το σχέδιο θα αποσκοπούσε επίσης στην επανεκκίνηση της εμπορικής ναυτιλίας μέσω των Στενών του Ορμούζ, όπου τα στρατιωτικά μέτρα που έχουν λάβει ΗΠΑ και Ιράν έχουν καταστεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις διαπραγματεύσεις.

Πλοία στα Στενά του Ορμούζ.

Προς αντίθετες κατευθύνσεις ΗΠΑ και Ιράν

Ωστόσο, όπως σημειώνει το AJ, αυτή η διπλωματική πρωτοβουλία έρχεται σε μια στιγμή που οι ΗΠΑ και το Ιράν φαίνεται να κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις.

Τις τελευταίες ημέρες, η σύγκρουση έχει επεκταθεί πέρα από τους στρατιωτικούς στόχους, με τις επιθέσεις να πλήττουν όλο και περισσότερο πολιτικές υποδομές, ενώ και οι δύο πλευρές συνεχίζουν να σκληραίνουν τη δημόσια ρητορική τους.

Οι ΗΠΑ έχουν επεκτείνει την εκστρατεία βομβαρδισμών τους βαθύτερα μέσα στο Ιράν, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ υποσχέθηκε επίσης ότι η Τεχεράνη θα «πληρώσει» μετά τη δολοφονία αρκετών Αμερικανών στρατιωτών.

Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, έχει εντείνει τις επιθέσεις εναντίον πλοίων και στόχων σε ολόκληρη την περιοχή.

Η τελευταία κλιμάκωση έρχεται μετά από έναν μήνα επιδείνωσης των σχέσεων, αφότου η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη υπέγραψαν το Μνημόνιο Κατανόησης που παρέτεινε την εκεχειρία του Απριλίου και καθόριζε ένα πλαίσιο διαπραγματεύσεων με στόχο τον τερματισμό του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

Έκτοτε, οι δύο κυβερνήσεις έχουν κατηγορήσει επανειλημμένα η μία την άλλη για παραβίαση της συμφωνίας.

Το ερώτημα τώρα είναι αν οι μεσολαβητές μπορούν να πείσουν κάποια από τις δύο πλευρές να κάνει ένα βήμα πίσω, προτού τα στρατιωτικά γεγονότα ξεπεράσουν τη διπλωματία.

Στιγμιότυπο από επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν, 13 Ιουλίου 2026.

Τι προτείνεται;

Μιλώντας σε δημοσιογράφους τη Δευτέρα, ο Μπαγαΐ, εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι η Τεχεράνη είχε λάβει «προτάσεις που διαβιβάστηκαν μέσω των μεσολαβητών».

«Σε αυτό το στάδιο, προτιμώ να μην αναφερθώ στις λεπτομέρειές τους», πρόσθεσε ο Μπαγαΐ, καθιστώντας σαφές ότι οποιαδήποτε διπλωματική προσπάθεια θα συνεχιστεί παράλληλα με τη στρατιωτική αντίδραση του Ιράν.

Η τελευταία πρόταση, σύμφωνα με πληροφορίες, βασίζεται στις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στη Μουσκάτ στις 11 Ιουλίου μεταξύ του Ομάν, του Ιράν και του Κατάρ, οι οποίες όμως τελικά απέτυχαν.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, η ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδός μέσω της οποίας, σε καιρό ειρήνης, διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Σύμφωνα με το σχέδιο που έχει γίνει γνωστό, θα επανέλθουν πλήρως σε λειτουργία οι ναυτιλιακές διαδρομές των Στενών – μια βόρεια διαδρομή που έχει εγκριθεί από το Ιράν και βρίσκεται επί του παρόντος υπό ναυτικό αποκλεισμό από τις ΗΠΑ, καθώς και μια νότια διαδρομή που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ, όπου πλοία έχουν υποστεί επιθέσεις από το Ιράν.

Σύμφωνα με την πρόταση, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα ανασταλούν επίσης για 10 ημέρες, προκειμένου να δοθεί χρόνος στους διαπραγματευτές να διασώσουν το Μνημόνιο Κατανόησης.

Περιφερειακοί αξιωματούχοι συζητούν επίσης μηχανισμούς για τη διαχείριση μελλοντικών τελών διέλευσης, συμπεριλαμβανομένου ενός ταμείου υπό κοινή διαχείριση με τη συμμετοχή του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού ή της παροχής της δυνατότητας στο Ιράν να εισπράττει αυτά που μια πηγή χαρακτήρισε ως «εύλογα τέλη υπηρεσιών» που συνδέονται με τη ναυτική ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος, σύμφωνα με το Axios.

Αριστερά, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν και δεξιά ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ στο Ισλαμαμπάντ, 23 Ιουνίου 2026.

Μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη το προτεινόμενο σχέδιο;

Ο Σάιμον Μέιμπον, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, δήλωσε ότι το Μνημόνιο Κατανόησης κατάφερε αρχικά να περιορίσει τις εχθροπραξίες, επειδή ήταν σκόπιμα ασαφές, αφήνοντας στις ΗΠΑ και στο Ιράν αρκετό περιθώριο να το ερμηνεύσουν με τρόπους που μπορούσαν να αποδεχθούν.

Ωστόσο, αυτή η ευελιξία αποδείχθηκε και η αδυναμία του, όπως σημείωσε.

«Οι διαφορετικές ερμηνείες» της «σαφώς ετοιμοθάνατης» συμφωνίας επέτρεψαν και στις δύο πλευρές να ισχυρίζονται ότι ενεργούσαν σύμφωνα με τους όρους της, ενώ κατηγορούσαν την άλλη πλευρά για παραβίασή της, γεγονός που τελικά συνέβαλε στην κατάρρευσή της, δήλωσε ο Μέιμπον στο Al Jazeera.

«Οποιαδήποτε νέα συμφωνία θα πρέπει, επομένως, να περιλαμβάνει σαφέστερες δεσμεύσεις για την αποτροπή της επανεμφάνισης των ίδιων διαφορών», ανέφερε.

Η πρόσφατη στρατιωτική κλιμάκωση δεν έκανε τίποτα άλλο παρά να περιπλέξει την κατάσταση.

Ο Μέιμπον ανέφερε ότι το Ιράν εξακολουθεί να θεωρεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ ως μία από τις κύριες πηγές επιρροής του, ενώ ο θάνατος τριών Αμερικανών στρατιωτικών την περασμένη εβδομάδα αύξησε την πίεση προς τον Τραμπ να αντιδράσει με σθένος.

Σύμφωνα με τον Μέιμπον, αυτό ενέχει τον κίνδυνο να παγιδεύσει τις δύο κυβερνήσεις σε έναν κύκλο αντιποίνων, όπου θα βρεθούν «παγιδευμένες σε μια κλιμάκωση της έντασης».

Η στάση της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης

Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, εξακολουθούν να υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να αποφύγουν έναν ευρύτερο πόλεμο, παρά την επέκταση της αεροπορικής τους εκστρατείας.

Ο Άλεξ Αλμέιδα, διευθυντής ασφαλείας της Horizon Engage, δήλωσε στο Al Jazeera ότι, ενώ οι επιθέσεις των ΗΠΑ έχουν επεκταθεί βαθύτερα στο εσωτερικό του Ιράν, το «μεγαλύτερο μέρος» των επιθέσεων «εξακολουθεί να επικεντρώνεται στο Ορμούζ», κάτι που υποδηλώνει ότι ο Λευκός Οίκος εξακολουθεί να προσπαθεί να περιορίσει τη σύγκρουση.

«Αναμένουμε τουλάχιστον μια ακόμη εβδομάδα αντιπαραθέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στον Κόλπο και στην περιοχή του Ορμούζ πριν από τυχόν νέες διαπραγματεύσεις», ανέφερε.

Ωστόσο, ο Τρίτα Πάρσι, εκτελεστικός αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Quincy για την Υπεύθυνη Διπλωματία, δήλωσε ότι το Ιράν δεν έχει κανένα κίνητρο να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις όσο συνεχίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.

«Βλέπουν τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποτυγχάνουν να επιτύχουν αυτό που επιδιώκουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και στη συνέχεια να επιστρέφουν στη στρατιωτική δράση προκειμένου να βελτιώσουν τη θέση τους», δήλωσε στο Al Jazeera.

«Όσο δεν υπάρχει πλήρης δέσμευση στη διπλωματία και δεν παραμεριστούν πραγματικά οι στρατιωτικές ενέργειες ή άλλες προσπάθειες να διαμορφωθεί η κατάσταση, δεν θα δούμε τη διπλωματία να πετυχαίνει», τόνισε ο Πάρσι.

Κλείνει το παράθυρο για την ειρήνη;

Με κάθε νέα ανταλλαγή πυρών, η σύγκρουση κινδυνεύει να εξελιχθεί σε έναν πιο αιματηρό πόλεμο, ο οποίος θα είναι πιο δύσκολο να περιοριστεί πολιτικά, προειδοποιούν οι ειδικοί, αναφερόμενοι στην επέκταση των στόχων.

Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι πρόσφατες επιθέσεις των ΗΠΑ έπληξαν έναν σιδηροδρομικό σταθμό και κατοικημένες γειτονιές, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες έχουν δεχτεί επίθεση επίσης γέφυρες, εγκαταστάσεις ύδρευσης, σιλό τροφίμων και άλλες πολιτικές υποδομές.

Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ έχουν επεκτείνει την εκστρατεία τους πέρα από τις νότιες ακτές του Ιράν, χτυπώντας στόχους που βρίσκονται βαθύτερα στο εσωτερικό της χώρας και προκαλώντας αντίποινα από το Ιράν σε ολόκληρη την περιοχή.

Μετά από τη δέκατη συνεχόμενη νύχτα βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ, οι ιρανικές επιθέσεις φέρεται να προκάλεσαν ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης και σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο Κουβέιτ, ενώ στόχευσαν επίσης εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν και την Ιορδανία, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι τα κράτη της περιοχής εκτίθενται όλο και περισσότερο στη σύγκρουση.

Στιγμιότυπο μετά από αμερικανική επίθεση σε δεξαμενή νερού στο Ιράν, 22 Ιουλίου 2026.

Η σύγκρουση μπορεί να απλωθεί πέρα από τον Κόλπο

Αναλυτές προειδοποιούν επίσης ότι η σύγκρουση ενδέχεται να επεκταθεί πέρα από τον Κόλπο.

Οι Χούθι της Υεμένης, που τάσσονται στο πλευρό του Ιράν, έχουν κηρύξει ναυτικό αποκλεισμό στα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας, απειλώντας να ανοίξουν ένα ακόμη μέτωπο εναντίον των ενεργειακών υποδομών της περιοχής και ορισμένων από τις πιο πολυσύχναστες ναυτιλιακές διαδρομές του κόσμου.

Ο Μέιμπον δήλωσε ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος ενδέχεται να είναι η εξάπλωση της σύγκρουσης σε άλλες στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες οδούς, συμπεριλαμβανομένου του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, της νότιας πύλης προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Ο ίδιος ανέφερε ότι το πλήρες κλείσιμο της ναυτιλιακής διαδρομής θα αποτελούσε «ένα σοβαρό βήμα με επιπτώσεις για το Στενό», το οποίο θα «διαταράξει περαιτέρω τις τιμές του πετρελαίου και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού».

Ο Μέιμπον προειδοποίησε επίσης ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να αναδειχθεί σε «πιθανό παράγοντα ανατροπής» για οποιαδήποτε διπλωματική πρόοδο, αναφερόμενος στις επικείμενες εκλογές του Οκτωβρίου και στην περιορισμένη εσωτερική υποστήριξη για κατάπαυση του πυρός.

Έτσι, καθώς η σύγκρουση δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης, πολλοί φοβούνται ότι ο χώρος για διπλωματία συρρικνώνεται.

«Παρά τις έντονες προσπάθειες των μεσολαβητών, δεν νομίζω ότι θα αρκέσουν χωρίς σημαντικές υποχωρήσεις τόσο από το Ιράν όσο και από τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Μέιμπον.