Τριάντα χρόνια από τη γέννηση της Ντόλι – Η κλωνοποιημένη προβατίνα που άνοιξε νέο δρόμο στην ιατρική

Τριάντα χρόνια μετά τη γέννησή της στις 5 Ιουλίου 1996, η Ντόλι η κλωνοποιημένη προβατίνα εκτίθεται ταριχευμένη σε μια περιστρεφόμενη πλατφόρμα στο Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας στο Εδιμβούργο.

Το διάσημο ζώο, το πρώτο θηλαστικό που κλωνοποιήθηκε από ώριμα κύτταρα, άνοιξε νέους δρόμους για τη βιολογία και την ιατρική, γράφει το περιοδικό Nature σε εντιτόριαλ για την ιστορική επέτειο.

Με τη δημιουργία της Ντόλι, οι ερευνητές του Ινστιτούτου Ρόσλιν έξω από το Εδιμβούργο έδειξαν ότι τα ώριμα κύτταρα μπορούν να επανέλθουν σε μια εμβρυακή κατάσταση, από την οποία μπορεί να προκύψει μια ποικιλία διαφορετικών ιστών.

Χρειάστηκαν όμως δέκα χρόνια, μέχρι το 2006, μέχρι να καταφέρει η επιστήμη να παρακάμψει την κλωνοποίηση και να μετατρέψει τα ώριμα κύτταρα απευθείας σε βλαστοκύτταρα, τα οποία μπορούν δυνητικά να αντιμετωπίσουν μια μεγάλη γκάμα παθήσεων.

Η δημιουργία της προβατίνας έγινε πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο και συνοδεύτηκε από προειδοποιήσεις για ένα δυστοπικό μέλλον

Η κλωνοποίηση χρησιμοποιείται ήδη στην κτηνοτροφία για τη δημιουργία πιο παραγωγικών αγελάδων χωρίς κέρατα και χοίρων με όργανα κατάλληλα για μεταμόσχευση σε ανθρώπους. Επιπλέον, μια ολόκληρη βιομηχανία έχει δημιουργηθεί για την «αντιγραφή» αγαπημένων κατοικιδίων, αλόγων για ιπποδρομίες και άλλων ζώων με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Αυτό που περίμεναν πολλοί αλλά δεν συνέβη ποτέ ήταν η κλωνοποίηση ανθρώπων.

Πέρα από τα ηθικά ζητήματα, η κλωνοποίηση ανθρώπων θα αντιμετώπιζε σημαντικές τεχνικές δυσκολίες, καθώς η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία της Ντόλι ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί σε πρωτεύοντα θηλαστικά. Η πρώτη κλωνοποίηση πιθήκων ήρθε μόλις το 2018.

Ακόμα και τώρα, όμως, το ποσοστό επιτυχίας παραμένει χαμηλό, δημιουργώντας κίνδυνο συγγενών ανωμαλιών.

Παρόλα αυτά, η Ντόλι είχε μεγάλη επίδραση στην αναπαραγωγική τεχνολογία, καθώς επέτρεψε μεταξύ άλλων την παραγωγή σπερματοζωαρίων και ωαρίων ποντικού από κύτταρα του δέρματος. Επέτρεψε επίσης τη δημιουργία μοντέλων που μιμούνται τη συμπεριφορά ανθρώπινων εμβρύων στα αρχικά στάδια της ανάπτυξης.

Η Ντόλι δημιουργήθηκε αντικαθιστώντας τον πυρήνα του ωαρίου με τον πυρήνα ενός ώριμου κυττάρου. Το ωάριο αρχίζει στη συνέχεια να διαιρείται για να δώσει ένα έμβρυο χωρίς γονείς.

Η δημιουργία της προβατίνας έγινε πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο και συνοδεύτηκε από προειδοποιήσεις για ένα δυστοπικό μέλλον όπου οι πλούσιοι θα μπορούν να αντιγράφουν τον εαυτό τους.

Η τεχνολογία της κλωνοποίησης είχε βρει την κοινωνία απροετοίμαστη, δημιούργησε όμως τις κατάλληλες συνθήκες για να ενισχυθεί η επαφή ανάμεσα στους επιστήμονες και τα μέσα ενημέρωσης.

Οι κυβερνήσεις οφείλουν σήμερα να επιβάλλουν κανόνες στις αναπαραγωγικές τεχνολογίες και να δημιουργήσουν νέους φορείς προκειμένου να βοηθήσουν τους πολίτες να αντιληφθούν τις υποσχέσεις και τους κινδύνους, γράφει το Nature.

Τριάντα χρόνια μετά την Ντόλι, νέες τεχνολογίες επαναφέρουν τα ηθικά ερωτήματα. Τον περασμένο μήνα, αμερικανοί ερευνητές ανακοίνωσαν ότι τροποποίησαν ανθρώπινα έμβρυα με μια προηγμένη μέθοδο γενετικής παρέμβασης, γνωστή ως «επεξεργασία βάσεων».

Ορισμένοι ερευνητές χαιρέτισαν την εξέλιξη ως πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση κληρονομικών ασθενειών, ενώ άλλοι εξέφρασαν ανησυχία για «μωρά κατά παραγγελία» και άνοιγμα στην ευγονική.