Για το δημοτικό συμβούλιο Αθηναίων η εγκυμοσύνη είναι ασθένεια – παραιτήθηκε η Διάνα Βουτυράκου

Η Διάνα Βουτυράκου είναι μία από τις 17 γυναίκες δημοτικές συμβούλους αθηναίων. Ή μάλλον, ήταν. Κι αυτό επειδή αναγκάστηκε να παραιτηθεί, καθώς το συμβούλιο δεν της αναγνωρίζει την άδεια μητρότητας, αλλά την παραπέμπει σε άδεια… αναρρωτική.

Η κα Βουτυράκου διανύει τον πέμπτο μήνα της εγκυμοσύνης και ήρθε αντιμέτωπη με μία πραγματικότητα από προηγούμενο αιώνα. Όταν ενημέρωσε την Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου για την επικείμενη απουσία της, ζητώντας άδεια μητρότητας, η Πρόεδρος της απάντησε ότι δεν υπάρχει απολύτως καμία μέριμνα για μία έγκυο δημοτική σύμβουλο. Υπάρχει μόνο η δυνατότητα δικαιολόγησης απουσιών για λόγους υγείας στη θέση της άδειας μητρότητας. Κάτι που αφορά σε όλους τους δήμους της χώρας.

Εν ολίγοις, μία νέα γυναίκα δεν μπορεί και να ασχοληθεί με την ενεργό πολιτική σε δημοτικό επίπεδο και να γίνει μητέρα. Εκτός, βέβαια και αν πάρει αναρρωτική άδεια, που σημαίνει αυτομάτως και ότι η παράταξή της θα χάσει μία εκπρόσωπο για όσο διάστημα απουσιάζει.

«Ως εκ τούτου, και καθώς δεν θεωρώ ότι η μακρόχρονη απουσία μέσω απλών δικαιολογημένων απουσιών αποτελεί επαρκή και ουσιαστική λύση, αλλά αναδεικνύεται ταυτόχρονα και σημαντικό ζήτημα έμφυλης ισότητας στην τοπική αυτοδιοίκηση, θεωρώ ότι πρόκειται για ένα θεσμικό κενό που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Υπό τις παρούσες συνθήκες, και προκειμένου να αναδείξω έμπρακτα τη σοβαρότητα του ζητήματος, δεδομένου ότι μια έγκυος δημοτική σύμβουλος ουσιαστικά στερείται της δυνατότητας πλήρους και ισότιμης εκπροσώπησης και η συμμετοχή της περιορίζεται σε καθεστώς απλών δικαιολογημένων απουσιών, καθώς και την ανάγκη θεσμικής πρόβλεψης, επέλεξα να υποβάλω την παραίτησή μου από το αξίωμα της δημοτικής συμβούλου», ανακοίνωσε η κυρία Βουτυράκου. 

Αναχρονισμός

Γιατί δεν είχε δημιουργηθεί νωρίτερα θέμα; Στα δημοτικά συμβούλια της χώρας η πλειοψηφία των συμβούλων είναι άντρες. Επίσης, η πλειοψηφία των ανθρώπων που εκλέγονται είναι , συνήθως, άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας.

Σε μία περίοδο που -υποτίθεται- ότι γίνεται προσπάθεια να αυξηθεί η συμμετοχή των νέων ανθρώπων -και εν προκειμένω των νέων γυναικών- στα κοινά, αυτές οι γυναίκες πέφτουν πάνω σε εμπόδια, που στήθηκαν τον προηγούμενο αιώνα.

Μας κάνει εντύπωση που δεν υπήρχε πρόβλεψη για κάποια άδεια μητρότητας. Αλλά, αν το σκεφτούμε, δημιουργήθηκε ποτέ η ανάγκη; Σίγουρα κάποια στιγμή υπήρξαν και άλλες γυναίκες που έμειναν έγκυες κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Αλλά δεν ήταν ούτε πολλές, ούτε συχνά, ούτε -πιθανά- ταυτόχρονα. Έτσι, η συγκεκριμένη διάταξη δεν άλλαξε ποτέ και φτάσαμε να ενημερωθούμε για αυτήν εν έτη 2026!

Και αυτό όχι επειδή είναι θέμα που έθεσε η ίδια η δημοτική παράταξη της Ανοιχτής Πόλης. Πρόκειται αποκλειστικά για ατομική πρωτοβουλία της Διάνας Βουτυράκου.

Η πρόταση

Ως τελευταία της τοποθέτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο, η Διάνα Βουτυράκου κατέθεσε την παρακάτω πρόταση, ελπίζοντας να βρει διαπαραταξιακή στήριξη, καθώς αφορά ένα ζήτημα ουσιαστικής ισότητας και δημοκρατικής εκπροσώπησης. 

Πρόταση 

Στο Βιβλίο Β’ του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το οποίο ρυθμίζει το σύστημα διακυβέρνησης και την καταστατική θέση των αιρετών, υπάρχουν κανόνες για τη συμμετοχή και τις απουσίες των δημοτικών συμβούλων, όπως για παράδειγμα το όριο των τριών (3) αδικαιολόγητων απουσιών. Τα δημοτικά συμβούλια έχουν μεν κανονισμούς λειτουργίας, πατάνε δε στους νόμους του κράτους, απαιτείται δηλαδή ρητή νομοθετική πρόβλεψη για αλλαγές όπως όσες αναφέρονται παρακάτω. 

Ο υφιστάμενος κώδικας, λοιπόν, καθώς και αυτός που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση δεν μεριμνά για τις περιπτώσεις εγκυμοσύνης, λοχείας και απόκτησης τέκνου, αφήνοντας ένα σημαντικό κενό στην ουσιαστική ισότητα και συμπερίληψη. 

Ι. Το ζήτημα της Εγκυμοσύνης και της Λοχείας

Σήμερα, η εγκυμοσύνη και η λοχεία εντάσσονται αναγκαστικά στη γενική κατηγορία των «Δικαιολογημένων Απουσιών λόγω Ανωτέρας Βίας / Λόγων Υγείας», ώστε η εγκυμονούσα δημοτική σύμβουλος να μην κηρυχθεί έκπτωτη. Αυτό, όμως, δημιουργεί τρία σοβαρά προβλήματα: 

Α. Μια εγκυμοσύνη που εξελίσσεται ομαλά δεν αποτελεί «ασθένεια» ή πρόβλημα υγείας και είναι αναχρονιστικό να αντιμετωπίζεται ως τέτοιο. 

Β. Έλλειμμα Αντιπροσώπευσης: Ακόμα και αν η απουσία θεωρηθεί δικαιολογημένη, πρακτικά σημαίνει ότι η παράταξη της συμβούλου χάνει μία εκπρόσωπο, πολύτιμο χρόνο τοποθετήσεων προ ημερησίας διάταξης και, κυρίως, μία κρίσιμη ψήφο για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Το πρόβλημα γίνεται οξύτερο σε μικρές παρατάξεις. Αν, για παράδειγμα, μια παράταξη εκπροσωπείται μόνο από μία δημοτική σύμβουλο, η φωνή των ψηφοφόρων της παύει ουσιαστική να εκπροσωπείται κατά την περίοδο της λοχείας της. Η παράταξη δεν χάνει τυπικά την έδρα της, όμως στερείται ουσιαστικά της δυνατότητας εκπροσώπησης και συμμετοχής για μεγάλο χρονικό διάστημα. 

Γ. Αδυναμία εξ αποστάσεως συμμετοχής: Παρότι προβλέπεται η τηλεδιάσκεψη, η υποχρέωση για τουλάχιστον μία διά ζώσης συνεδρίαση τον μήνα, καθώς και η απαίτηση φυσικής παρουσίας σε μυστικές ψηφοφορίες, αποκλείει de facto τη σύμβουλο από σημαντικές αποφάσεις, καθώς δεν υπάρχει μέριμνα εξ αποστάσεως άσκησης του δικαιώματος ψήφου σε αυτές τις εξαιρέσεις. 

ΙΙ. Ο Αποκλεισμός των Θετών Γονέων: Η απαίτηση για προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης καλύπτει αποκλειστικά τις βιολογικές μητέρες. Ζευγάρια που αποκτούν παιδί μέσω τεκνοθεσίας ή παρένθετης μητρότητας δεν μπορούν να προσκομίσουν αντίστοιχο ιατρικό δικαιολογητικό. Η ανάγκη γονικής φροντίδας, προσαρμογής και δεσμού με το νέο μέλος της οικογένειας (δηλαδή όλη η περίοδος μετά την εγκυμοσύνη) είναι ουσιαστικά η ίδια, ανεξαρτήτως του τρόπου απόκτησης τέκνου. Το δικαίωμα στη γονεϊκότητα δεν πρέπει να συνεπάγεται απώλεια της πολιτικής εκπροσώπησης των πολιτών που εξέλεξαν την παράταξη. 

Προτάσεις για έναν συμπεριληπτικό Κώδικα

Η εγκυμοσύνη δεν μπορεί και δεν πρέπει να λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας για τη συμμετοχή μιας γυναίκας στα κοινά. 

Στο πλαίσιο της ουσιαστικής ισότητας, προτείνονται ενδεικτικά οι εξής θεσμικές παρεμβάσεις, ως προτάσεις που θα μπορούσαν να επιλύσουν τις παραπάνω παθογένειες: 

1. Δυνατότητα ηλεκτρονικής ή επιστολικής ψήφου σε όλες ανεξαιρέτως τις συνεδριάσεις του δημοτικού συμβουλίου (ακόμα και στις μυστικές ψηφοφορίες) καθ’ όλη την περίοδο εγκυμοσύνης και λοχείας. Να εξεταστεί ειδική ασφαλής διαδικασία εξ αποστάσεως συμμετοχής και ψήφου, με εγγυήσεις ταυτοπροσωπίας και μυστικότητας. 
2. Θέσπιση ειδικής άδειας, με σαφή νομική πρόβλεψη που θα περιλαμβάνει ρητά τόσο τους βιολογικούς όσο και τους θετούς γονείς, αποσυνδέοντας την έλευση τέκνου από την έννοια της «ασθένειας». 

Εναλλακτικά προτείνεται:

3. Διαμοιρασμός του προβλεπόμενου χρόνου τοποθετήσεων της απούσας συμβούλου στα υπόλοιπα μέλη της παράταξής της, ώστε να διασφαλίζεται η αναλογική δυνατότητα παρέμβασης της παράταξης κατά τη διάρκεια της δικαιολογημένης απουσίας μέλους της. 
4. Πρόβλεψη διαδικασίας προσωρινής αναπλήρωσης της δημοτικής συμβούλου για το διάστημα της άδειας λοχείας/ανατροφής από τον/την επόμενο/η επιλαχόντα/ούσα της λίστας, ώστε να διασφαλίζεται η αδιάλειπτη και πλήρης εκπροσώπηση της παράταξης στο συμβούλιο. 

Ένας σύγχρονος Κώδικας Αυτοδιοίκησης οφείλει να διασφαλίζει ότι η εγκυμοσύνη, η γονεϊκότητα και οι υποχρεώσεις φροντίδας δεν περιορίζουν την ισότιμη δημοκρατική συμμετοχή και εκπροσώπηση των αιρετών.