Γιατί η ΕΕ βάζει φρένο στην πρόσβαση ανηλίκων στα social media – Το ρεκόρ χρήσης στην Ελλάδα

Μετά την Αυστραλία που απαγόρευσε τη χρήση των social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών τον Δεκέμβριο, οι ευρωπαϊκές χώρες συζητούν πλέον η μία μετά την άλλη τη θέσπιση αντίστοιχων περιορισμών σε εθνικό επίπεδο, ενώ οι Βρυξέλλες εξετάζουν μια λύση που θα αφορά συνολικά την Ένωση.

Τα περισσότερα κράτη – μέλη της ΕΕ κινείται προς απαγορεύσεις ή περιορισμούς, με μόνη εξαίρεση την Εσθονία

Παρά τα μέτρα – λιγότερο ή περισσότερο αυστηρά – που εξετάζονται ή λαμβάνονται ανά τον κόσμο, η χρήση αυτών των πλατφορμών παραμένει υψηλή μεταξύ των εφήβων. Ωστόσο, η Γηραιά Ήπειρος φαίνεται ότι βρίσκεται στα πρόθυρα μιας ευρείας στροφής στη ρύθμιση της πρόσβασης ανηλίκων σε αυτές.

Τα επιχειρήματα για τη λήψη ηλικιακών περιορισμών αναφέρονται κυρίως στους αλγόριθμους του διαδικτύου που ενθαρρύνουν την εθιστική συμπεριφορά στους ανηλίκους και στην επίδραση που έχει η πολύωρη ενασχόληση με τα social media στην ψυχική υγεία τους.

Όπως δήλωσε τις προηγούμενες ημέρες ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ, τα παιδιά σπαταλούν ώρες «σκρολάροντας» αφηρημένα σε ατέλειωτα βίντεο. «Οι εθιστικοί μηχανισμοί σκρολαρίσματος είναι πραγματικά προβληματικοί στο μυαλό μου και πρέπει να εξαλειφθούν», τόνισε.

Από τον Νότο έως τον Βορρά, η συντριπτική πλειονότητα των κρατών-μελών της ΕΕ κινείται προς απαγορεύσεις ή αυστηρούς περιορισμούς, με μόνη εξαίρεση την Εσθονία. Η Ελλάδα, με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά χρήσης social media από νέους, συμμετέχει ενεργά στο πιλοτικό πρόγραμμα της ευρωπαϊκής εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας, με επερχόμενες απαγορεύσεις (ban incoming).

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για τη χρήση των social media το 2025, που παρουσιάζει δημοσίευμα του Euronews, σε 19 από τις 27 χώρες της ΕΕ, πάνω από το 90% των νέων ηλικίας 16 έως 29 ετών δήλωσαν ότι τα χρησιμοποιούν.

Ανάμεσα στις χώρες όπου καταγράφονται τα υψηλότερα ποσοστά βρίσκεται και η Ελλάδα (94,87%), ενώ η συνολική χρήση από τον γενικό πληθυσμό ξεπερνάει το 62%.

Οι υπόλοιπες χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά στην κατηγορία των νέων είναι η Κροατία (97,72%), η Δανία (96,67%), η Ουγγαρία (96,03%), η Κύπρος (95,25%), η Μάλτα (95,04%) και η Τσεχία (94,67%), ενώ τα χαμηλότερα σημειώνονται στη Γαλλία (68,94%), στη Γερμανία (75,91%), στην Ιταλία (77,59%) και στο Λουξεμβούργο (80,58%).

Social media: Μέτρα σε εθνικό επίπεδο

Στη Γαλλία, η οποία εμφανίζει τα χαμηλότερα ποσοστά χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και στον συνολικό πληθυσμό (44,83%), οι βουλευτές ψήφισαν προσφάτως την απαγόρευση της πρόσβασης στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Για το ζήτημα, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι ευελπιστεί πως η απαγόρευση θα τεθεί σε ισχύ μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Η Σλοβενία και η Πορτογαλία έχουν επίσης καταρτίσει νομοσχέδια που θα απαγορεύουν την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 και κάτω των 16 ετών, αντιστοίχως. Στην Πορτογαλία, οι περιορισμοί πρόσβασης θα καλύπτουν κοινωνικά δίκτυα όπως το Instagram, το Facebook ή το TikTok, αλλά όχι το WhatsApp, το οποίο χρησιμοποιείται από πολλούς γονείς για να επικοινωνούν με τα παιδιά τους.

Στην Ελλάδα, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε στις 9 Απριλίου μια αλλαγή πολιτικής με στόχο την προστασία των νέων στο διαδίκτυο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποκάλυψε κυβερνητικά σχέδια για την απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών, επικαλούμενος τις αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με την ψυχική υγεία και την ψηφιακή ευημερία. Ο ηλικιακός περιορισμός αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2027.

Επιπλέον, τουλάχιστον ακόμα επτά κράτη-μέλη βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια απαγόρευσης των κοινωνικών μέσων για τα παιδιά, ενώ το κυβερνών κόμμα της Γερμανίας έχει επίσης εγκρίνει πρόταση για τον αποκλεισμό της πρόσβασης σε παιδιά κάτω των 14 ετών.

Η Εσθονία, που συγκαταλέγεται στις χώρες της ΕΕ με υψηλή χρήση social media από νέους –  είναι η μόνη που αντιτίθεται ανοιχτά σε ηλικιακούς περιορισμούς. Για το Ταλίν, αυτή η προσέγγιση δεν θα «λύσει πραγματικά τα προβλήματα», καθώς «τα παιδιά θα βρουν πολύ γρήγορα τρόπους να παρακάμψουν τον περιορισμό και να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», σύμφωνα με την υπουργό Παιδείας της Εσθονίας, Κριστίνα Κάλας.

Μια ευρωπαϊκή λύση

Αν και προς το παρόν δεν εξετάζεται το ενδεχόμενο πλήρους απαγόρευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για τα παιδιά σε ολόκληρη την Ένωση, η ΕΕ λαμβάνει μέτρα για να ενισχύσει τα μέτρα ασφάλειας στο διαδίκτυο.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε στις 15 Απριλίου ότι σύντομα θα είναι διαθέσιμη προς χρήση από τους πολίτες μια ευρωπαϊκή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας. «Πρέπει να προστατεύσουμε τα παιδιά μας στον διαδικτυακό κόσμο, όπως ακριβώς κάνουμε και στον πραγματικό κόσμο. Και γι’ αυτό, χρειαζόμαστε μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση», δήλωσε κατά τη διάρκεια της δεύτερης συνάντησης της Ειδικής Επιτροπής για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο.

«Προχωράμε με πλήρη ταχύτητα και αποφασιστικότητα στην επιβολή των ευρωπαϊκών κανόνων. Καθιστούμε υπεύθυνες τις διαδικτυακές πλατφόρμες που δεν προστατεύουν επαρκώς τα παιδιά μας», πρόσθεσε.

Η εφαρμογή, η οποία θα είναι συμβατή τόσο με κινητές συσκευές όσο και με υπολογιστές, θα απαιτεί από τους χρήστες κατά την πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες να ανεβάζουν το διαβατήριό τους ή την ταυτότητά τους για να επιβεβαιώνουν την ηλικία τους ανώνυμα. Το σύστημα βασίζεται στην «απόδειξη μηδενικής γνώσης», που σημαίνει ότι οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα μπορούν να επαληθεύουν την ηλικία τους χωρίς να μοιράζονται προσωπικά δεδομένα με τις πλατφόρμες.

«Αυτή η εφαρμογή παρέχει στους γονείς, τους δασκάλους και τους φροντιστές ένα ισχυρό εργαλείο για την προστασία των παιδιών, διότι θα έχουμε μηδενική ανοχή για εταιρείες που δεν σέβονται τα δικαιώματα των παιδιών», υπογράμμισε η φον ντερ Λάιεν.

Επί του παρόντος, η Γαλλία, η Δανία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Κύπρος και η Ιρλανδία «δοκιμάζουν την ανάπτυξη της εφαρμογής» και σχεδιάζουν να την ενσωματώσουν στα εθνικά τους ηλεκτρονικά πορτοφόλια ταυτότητας, όπως το France Identité στη Γαλλία.

Να σημειωθεί ότι σε όλη την Ευρώπη η κοινή γνώμη φαίνεται να υποστηρίζει έντονα τους αυστηρότερους κανόνες. Οι ανησυχίες για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και τις ψυχολογικές επιπτώσεις της παρατεταμένης χρήσης οθόνης διαμορφώνουν όλο και περισσότερο τη δημόσια συζήτηση.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη από το European Pulse του POLITICO, τρεις στους τέσσερις Ευρωπαίους πολίτες πιστεύουν ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να θεσπίσουν ελάχιστα όρια ηλικίας (επικρατέστερα τα 16) για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.