Πέθανε ξεχασμένος ο ιδιοφυής Αμερικανός διπλωμάτης που αγωνίστηκε για τον πυρηνικό αφοπλισμό

Πως είναι δυνατόν ο πολύς κόσμος –Αμερικανοί κυρίως- να γνωρίζει τα ονόματα Τζορτζ Μπους, Πωλ Βούλφοβιτς ή Τζον Μπόλτον, ακόμα και τον ανθέλληνα Κασπάρ Βάινμπεργκερ, αλλά να σηκώνει τους ώμους όταν ακούει το όνομα Ρέιμοντ Γκάρθοφ; Οι πρώτοι ήταν αδίστακτοι υποστηρικτές των πυρηνικών όπλων και ο τελευταίος, ο ευφυής διπλωμάτης που «ψιθύριζε» στους Αμερικανούς προέδρους του Ψυχρού Πολέμου να μην τους ακούνε.

Ο 95χρονος Γκάρθοφ δεν πρόλαβε να δει την αυγή του 2025 και ενδεχομένως τον θάνατο του έργου που είχε ξεκινήσει με πολύ κόπο ήδη από τη δεκαετία του 1960.

Από το 1957 έως το 1961, ήταν αναλυτής της CIA Office of National Estimates (ONE), τον τομέα αναλύσεων της υπηρεσίας. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ήταν ειδικός βοηθός στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η μεγάλη του προσφορά ξεκίνησε το 1969, συμμετέχοντας στις συνομιλίες για τον περιορισμό των στρατηγικών όπλων, ως εκτελεστικός γραμματέας της αντιπροσωπείας των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τον αναλυτή της CIA τα βιβλία του θωρούνται κλασικά και άπιαστα για την εμπεριστατωμένη άποψή τους για την ΕΣΣΔ πριν καταρρεύσει

Τον Σεπτέμβριο του 1970 έγινε αναπληρωτής διευθυντής του Γραφείου Πολιτικών-Στρατιωτικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ο άνθρωπος κλειδί για τις προετοιμασίες των συνομιλιών για τον περιορισμό των στρατηγικών όπλων (SALT I και SALT II).

Ο Αμερικανός πρέσβης Ρέιμοντ Γκάρθοφ

Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν στο Ελσίνκι, τον Νοέμβριο του 1969 και η SALT I οδήγησε στη Συνθήκη κατά των βαλλιστικών πυραύλων και σε μια ενδιάμεση συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών. Αν και η SALT II κατέληξε σε συμφωνία το 1979 στη Βιέννη, η Γερουσία των ΗΠΑ δεν την επικύρωσε προφασιζόμενη την σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν. Αν και η συμφωνία έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 1985 και δεν ανανεώθηκε, οι δύο πλευρές συνέχισαν να τη σέβονται.

Στη δεκαετία του 1970, ήταν ανώτερος επιθεωρητής της Υπηρεσίας Εξωτερικών.

Σταδιακά, οι θεμελιώδεις συμφωνίες για τον έλεγχο των όπλων μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας καταργήθηκαν, αφήνοντας τη Συνθήκη New START του 2010 ως την τελευταία εναπομένουσα συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών, η οποία λήγει τον Φεβρουάριο του 2026.

Ο διπλωμάτης που «έθαψαν τα ΜΜΕ

Ο Γκάρθοφ ήταν άριστος γνώστης του σοβιετικού στρατηγικού δόγματος καθώς και μελετητής των σοβιετικών-αμερικανικών σχέσεων. Σύμφωνα με τον πρώην αναλυτή της CIA και σήμερα καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς, Μέλβιν Γκούντμαν, τα σχετικά δύο βιβλία του θωρούνται κλασικά και άπιαστα για την εμπεριστατωμένη άποψή τους για τα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων πριν καταρρεύσει η ΕΣΣΔ.

Ωστόσο, τον θάνατο μιας τέτοιας προσωπικότητας τα κυρίαρχα ΜΜΕ ακόμα και η Wikipedia  τον αγνόησαν. Απ΄ότι είδα μόνο οι Γκούντμαν και ο Μάικλ Ο Χάνιο (Ινστιτούτο Brookings) τον θυμήθηκαν. Με τα χρόνια, τα ΜΜΕ έστρεψαν την προσοχή τους στους υποστηρικτές των πυρηνικών και συνεπώς αντιπάλους του Γκάφθορ, αλλά δεν έχουν κάνει πολλά για να διερευνήσουν τη σημασία των υποστηρικτών του αφοπλισμού, συμπεραίνει με λύπη ο Γκούντμαν σε επικήδειο άρθρο του στο Counterpunch.

«Ένας από τους βασικούς λόγους για την άγνοια του αμερικανικού λαού σχετικά με τη σημασία του ελέγχου των εξοπλισμών είναι η αποτυχία των ΜΜΕ να εξηγήσουν τις περιπλοκές και την πολυπλοκότητα του αφοπλισμού, υποτιμώντας τη συνολική σημασία του ελέγχου των εξοπλισμών για τη διασφάλιση της στρατηγικής σταθερότητας στην πυρηνική εποχή. Πάρα πολλοί δημοσιογράφοι εθνικής ασφάλειας θέλουν «υπηρεσία δωματίου» για τις βασικές πτυχές του αφοπλισμού, περιμένοντας να τους δίνονται [έτοιμα] ρεπορτάζ αντί να διεξάγουν τη δική τους έρευνα που απαιτείται» λέει.

Ο Γκάρθοφ είχε πέσει θύμα των θέσεών του. Δυστυχώς ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Χένρι Κίσινγκερ δεν άντεξαν στις πιέσεις από τα γεράκια του Πενταγώνου αλλά του Κογκρέσου -με μποροστάρη τον γερουσιαστή Χένρι Τζάκσον- που απέρριπταν τους συμβιβασμούς στα πυρηνικά. Έτσι η Ουάσινγκτον έστειλε τον Γκάρθοφ στη… Βουλγαρία ως πρεσβευτή τη δεκαετία του 1970.

Επρόκειτο για «μια θέση “τέλμα” που σπατάλησε την ενέργεια και την ευφυΐα αυτού του ταλαντούχου δημοσίου υπαλλήλου» υπογραμμίζει ο Γκούντμαν.

O κληρονομιά του Γκάρθοφ έφυγε μαζί του;

Σήμερα, ο Αμερικανός ακαδημαϊκός συμπεραίνει ότι δεν υπάρχει ένδειξη ότι ο Λευκός Οίκος –ειδικά αυτός- και το Κρεμλίνο είναι διατεθειμένοι να ενισχύσουν και να επεκτείνουν τη συνθήκη ή να διαπραγματευτούν μια νέα. Ούτε οι κυβερνήσεις Μπάιντεν ούτε Τραμπ τα τελευταία οκτώ χρόνια είχαν έναν σοβαρό εμπειρογνώμονα στον έλεγχο των όπλων στο επιτελείο τους.

«Η τέχνη της στρατηγικής επικοινωνίας, την οποία κατάλαβε ο Ρέιμοντ Γκάρθοφ, έχει χαθεί ως επί το πλείστον, και οι μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις προσθέτουν ασυνείδητα στα πυρηνικά τους όπλα».