Πυρηνική συμφωνία Ουάσιγκτον-Ριάντ: Γιατί ανησυχεί τους ειδικούς στις ΗΠΑ

Ουάσιγκτον και Ριάντ υπέγραψαν την Τετάρτη 22 Ιουλίου μια ιστορική πυρηνική συμφωνία που ανοίγει τον δρόμο στη Σαουδική Αραβία να αναπτύξει πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας για μη στρατιωτικούς σκοπούς.

Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία είχε αρχικά διαμορφωθεί κατά την επίσκεψη του πρίγκιπα διαδόχου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, στην Ουάσιγκτον, τον Νοέμβριο του 2025. Ο ίδιος μάλιστα έχει δηλώσει ανοιχτά ότι θα επιδιώξει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, εάν δεν αποτραπεί το Ιράν από το να αποκτήσει τα δικά του.

Τότε οι δύο κυβερνήσεις είχαν καταρτήσει τη λεγόμενη συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας «123 Agreement», η οποία καθορίζει τους όρους συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας και περιλαμβάνει διατάξεις που αποσκοπούν στην αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.

Έτσι, την Τετάρτη, ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, και ο υπουργός Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, υπέγραψαν επισήμως τη διμερή συμφωνία. Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν, η νέα συμφωνία έχει σχεδιαστεί με ασφαλιστικές δικλίδες ώστε να αποτραπεί η παραγωγή καυσίμου οπλικού βαθμού από τη Σαουδική Αραβία.

Εμπλουτισμός ουρανίου με όρους ΗΠΑ

Σύμφωνα με την Wall Street Journal που αποκάλυψε τις λεπτομέρειες της συμφωνίας, οι δύο χώρες συμφωνούν να μελετήσουν για δύο χρόνια κατά πόσο ο εμπλουτισμός ουρανίου σε σαουδαραβικό έδαφος είναι εφικτός και αναγκαίος. Σήμερα υπάρχει επαρκής ποσότητα πυρηνικού καυσίμου που παράγεται σε άλλες χώρες για να τροφοδοτήσει τους μελλοντικούς σαουδαραβικούς αντιδραστήρες.

Ωστόσο, οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας υποστηρίζουν ότι τα παγκόσμια αποθέματα θα εξαντληθούν γρήγορα, εάν υλοποιηθούν τα σχέδια της κυβέρνησης Τραμπ και άλλων κυβερνήσεων για μαζική επέκταση της πυρηνικής παραγωγής ενέργειας σε όλο τον κόσμο.

Υποστηρίζουν επίσης ότι η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία δίνει στις ΗΠΑ την ευκαιρία να επεκτείνουν το δίκτυο εμπλουτισμού ουρανίου με δικούς τους όρους, περιορίζοντας τους κινδύνους διάδοσης πυρηνικών όπλων.

Ανησυχητική εξαίρεση

Η συμφωνία προβλέπει ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα εμπλουτισμού σε σαουδαραβικό έδαφος θα ελέγχεται από αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες θα χρησιμοποιούν τεχνολογία που δεν θα κοινοποιείται στη Σαουδική Αραβία.

Στόχος είναι να επιτραπεί στη χώρα να επιτύχει τον στόχο της για την ανάπτυξη μιας οικονομίας βασισμένης στην πυρηνική ενέργεια, χωρίς όμως να αποκτήσει πρόσβαση στα μέσα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Ωστόσο, όπως αναφέρει η Washington Post, η συμφωνία θα προκαλέσει έντονη συζήτηση στο Κογκρέσο, όπου πολλοί βουλευτές εκφράζουν εδώ και καιρό ανησυχίες ότι η εξαγωγή δυνατοτήτων εμπλουτισμού ουρανίου θα οδηγήσει στη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Πρόσωπα που μίλησαν στην αμερικανική εφημερίδα, αναγνωρίζουν ότι η συμφωνία περιλαμβάνει εξαίρεση, η οποία απαλλάσσει τη χώρα από τις αυστηρές διεθνείς επιθεωρήσεις που απαιτούνται σε συμφωνίες για πυρηνικούς αντιδραστήρες με άλλες χώρες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αντί αυτών, θα πραγματοποιούνται πιο περιορισμένοι έλεγχοι, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει η συμφωνία

Οι προειδοποιήσεις ειδικών

Οι ειδικοί σε θέματα μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων προειδοποιούν εδώ και χρόνια για μια τέτοια συμφωνία, ήδη από την περίοδο που η κυβέρνηση Μπάιντεν εξέταζε αυτό το ενδεχόμενο στο πλαίσιο των προσπαθειών για εξομάλυνση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ.

Εξακολούθησαν να εκφράζουν τις ανησυχίες τους και όταν η κυβέρνηση Τραμπ έδειξε ότι ακολουθεί την ίδια πορεία, υποστηρίζοντας ότι όποιες ασφαλιστικές δικλίδες κι αν θέσουν οι ΗΠΑ δεν θα αποδειχθούν επαρκείς.

«Μια κακή πυρηνική συμφωνία των ΗΠΑ με τη Σαουδική Αραβία έρχεται για έγκριση στο Κογκρέσο — ανεξήγητα ως συνέχεια της πολιτικής της κυβέρνησης Μπάιντεν», έγραψε η Αντρέα Στρίκερ, ειδική σε θέματα μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων στην φιλοϊσραηλινή δεξαμενή σκέψης Foundation for Defense of Democracies, σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ.

«Το Κογκρέσο πρέπει να την μπλοκάρει. Αν δεν το κάνει, ελπίζουμε ότι μια επόμενη κυβέρνηση θα αναστρέψει αυτή την πολιτική πριν προκληθεί υπερβολική ζημιά, μέσω της χαλάρωσης των εγγυήσεων, της δημιουργίας αρνητικών προηγουμένων για άλλα κράτη και της αποτυχίας περιορισμού της εξάπλωσης του εμπλουτισμού και της επανεπεξεργασίας — κάτι που μόλις καταφέραμε να περιορίσουμε στο Ιράν με τη χρήση βίας.»

Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης, σήμερα υπάρχουν 14 χώρες που εμπλουτίζουν ουράνιο, εκ των οποίων οι εννέα διαθέτουν πυρηνικά όπλα.

Η Σαουδική Αραβία μπορεί να αναζητά και αλλού εξαρτήματα

Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για την εφοδιαστική αλυσίδα, οι οποίες αποσκοπούν στο να δώσουν πλεονέκτημα και σε άλλες αμερικανικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων επιχειρήσεις εξόρυξης ουρανίου και κατασκευαστές εξαρτημάτων που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων.

Ωστόσο, η αμερικανική εφοδιαστική αλυσίδα στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας έχει αποδυναμωθεί σημαντικά με την πάροδο των ετών, καθώς οι εταιρείες κοινής ωφέλειας σταμάτησαν να κατασκευάζουν νέους πυρηνικούς σταθμούς μετά τις υπερβάσεις κόστους και τις καθυστερήσεις στα έργα, οι οποίες επιβάρυναν τους καταναλωτές με δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Σύμφωνα με τα πρόσωπα που γνωρίζουν το περιεχόμενο της συμφωνίας, αυτή εκφράζει σαφή προτίμηση στους αμερικανούς προμηθευτές σε όλα τα στάδια της κατασκευής και ανάπτυξης πυρηνικών εγκαταστάσεων. Ωστόσο, δεν απαγορεύει στη Σαουδική Αραβία να αναζητήσει υλικά, εξαρτήματα και τεχνογνωσία από άλλες χώρες, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.