Παρασκευή 19 Απριλίου 2024
weather-icon 21o
Η Ζοζεφίν Μπέικερ ήταν η σταρ που ήθελε η Γαλλία - και η κατάσκοπος που χρειαζόταν

Η Ζοζεφίν Μπέικερ ήταν η σταρ που ήθελε η Γαλλία – και η κατάσκοπος που χρειαζόταν

Κουβαλώντας την αύρα των νυχτερινών κέντρων γίνεται πράκτορας της Αντίστασης -οι Ναζί δεν κατάλαβαν ποτέ τι έκρυβε πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας.

Η Ζοζεφίν Μπέικερ (Josephine Baker), η οποία μπήκε στην καρδιά των Années folles, στα Roaring Twenties της Γαλλίας, και έπαιξε την «πολιτισμένη πρωτόγονη», μπορεί να ήταν η πιο έξυπνη γυναίκα του εικοστού αιώνα.

Χορεύτρια, τραγουδίστρια και η πιο διάσημη διασκεδάστρια νυχτερινών κέντρων της εποχής της, ήταν ταυτόχρονα εκθαμβωτική και ασύλληπτη. Για πρώτη φορά γοήτευσε τους Παριζιάνους το 1925, όταν εμφανίστηκε στη σκηνή του Théâtre des Champs-Élysées, γυμνή εκτός από τα φτερά της.

Την επόμενη χρονιά, στο Folies Bergère, το κοινό είδε το στιλπνό δέρμα της να διασταυρώνεται με μαργαριτάρια και μια φούστα από μπανάνες. Καθώς το αστέρι της ανέβαινε, η Μπέικερ ήταν γνωστό ότι περπατούσε στους δρόμους του Παρισιού μαζί με τη παρτενέρ της Chiquita, ένα τσιτάχ δεμένο με ένα σχοινί από διαμάντια.

Ένας επισκέπτης στο Παρίσι μπορούσε να δει τη Ζοζεφίν παντού: Σε φωτογραφίες και σε εκείνες τις αφίσες του Paul Colin, ως κούκλα σε βιτρίνα καταστήματος, στο στυλ των Παριζιάνων που πασπαλίζουν το κεφάλι τους με πομάδα Bakerfix.

Photo: Wikimedia Commons

Ποια ήταν πραγματικά;

Τα αφιερώματα στην Μπέικερ είναι συνήθως διακριτικά και μακάρια, ενσαρκωμένα από σύγχρονους μαύρους κατοίκους των τεχνών που κατάφεραν να κάνουν αυτό που δεν μπόρεσε η Μπέικερ: Να καταξιωθούν σε αμερικανικό έδαφος.

Η Diana Ross, η Beyoncé και η Rihanna έχουν παίξει πάνω στη φιγούρα της- η Lynn Whitfield έλαβε Emmy όταν πρωταγωνίστησε στην ταινία του HBO «The Josephine Baker Story» (1991). Στο «Frida» (2002), η Μπέικερ έχει σχέση με την πρωταγωνίστρια, μια υπενθύμιση στην ελεύθερη σεξουαλικότητα, ενώ στο «Midnight in Paris» (2011) χορεύει ρούμπα. Τον Νοέμβριο του 2022, η Μπέικερ εισήχθη στο γαλλικό Panthéon, η πρώτη έγχρωμη γυναίκα που κοσμεί το μνημείο, ανάμεσα σε προσωπικότητες όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και η Μαρία Κιουρί.

«Η Ζοζεφίν Μπέικερ δεν ανατρέπει τα στερεότυπα», δήλωσε ο πρόεδρος Μακρόν. «Αλλά τα ταρακουνάει, τα σκαλίζει, τα μετατρέπει σε μεγαλειώδες μπουρλέσκ. Ένα πνεύμα του Διαφωτισμού που γελοιοποιεί τις αποικιοκρατικές προκαταλήψεις σε μουσική του Sidney Bechet».

Ο Γάλλος γραφίστας Paul Colin είπε ότι δεν είχε δει ποτέ κανέναν να κινείται όπως εκείνη: «Εν μέρει καγκουρό, εν μέρει πυγμάχος. Μια γυναίκα φτιαγμένη από καουτσούκ, ένας θηλυκός Ταρζάν»

Photo: Wikimedia Commons

«Μια γυναίκα φτιαγμένη από καουτσούκ, ένας θηλυκός Ταρζάν»

Μια νέα έκθεση στο Βερολίνο εστιάζει στη γυναίκα που διασκέδασε την Ευρώπη μεταξύ των πολέμων και εξακολουθεί να εμπνέει καλλιτέχνες και ακτιβιστές σήμερα

Δεν έλειψαν οι χαρακτηρισμοί για την γεννημένη στο Σεντ Λούις, Ζοζεφίν Μπέικερ, η οποία κατέκτησε το Παρίσι όταν έφτασε εκεί το 1925, σε ηλικία 19 ετών.

Ο Γάλλος γραφίστας Paul Colin είπε ότι δεν είχε δει ποτέ κανέναν να κινείται όπως εκείνη: «Εν μέρει καγκουρό, εν μέρει πυγμάχος. Μια γυναίκα φτιαγμένη από καουτσούκ, ένας θηλυκός Ταρζάν». Για τη συγγραφέα Colette, μια φημολογούμενη ερωμένη της, ήταν «ο πιο όμορφος πάνθηρας» και για τον Ernest Hemingway, «η πιο εντυπωσιακή γυναίκα που είδε ποτέ κανείς».

Την αποκαλούσαν επίσης «Μαύρη Αφροδίτη», «Μαύρο Μαργαριτάρι» και «Κρεολή Θεά».

Δείτε το βίντεο 

Οι πολλαπλοί εαυτοί της Μπέικερ

Ήταν η Μπέικερ αυτής της εποχής -πραγματοποιώντας το αισθησιακό «danse sauvage» νούμερο της- που εξακολουθεί να δεσπόζει στην πολιτιστική φαντασία.

Στο ονειρικό τοπίο της ζούγκλας «danse Sauvage», η Μπέικερ, φορώντας κάτι περισσότερο από ένα φτερωτό φουστάνι, ανέβηκε στους ώμους του άντρα παρτενέρ της, ανάποδα, σχεδόν κομμένη στα δυο. Ο André Levinson, ίσως ο σημαντικότερος κριτικός μπαλέτου της εποχής, έγραψε:

«Ήταν σαν η τζαζ, πιάνοντας στο φτερό τις δονήσεις αυτού του σώματος, να ερμήνευε λέξη προς λέξη τον φανταστικό της μονόλογο. Οι περιστροφές αυτής της κυνικής και συνάμα χαρούμενης καβαλάρισσας, το καλοπροαίρετο χαμόγελο στο μεγάλο της στόμα, δίνουν ξαφνικά τη θέση τους σε οράματα από τα οποία απουσιάζει εντελώς το καλό χιούμορ. Στο σύντομο pas de deux των άγριων, που αποτέλεσε το φινάλε της Revue Nègre, υπήρχε μια σωματική μεγαλοπρέπεια και μια υπέροχη ζωτικότητα»

Ήταν σίγουρος ότι είχε δει «τη μαύρη Αφροδίτη να στοιχειώνει τον Μποντλέρ».

Ήταν η Μπέικερ, ένα είδωλο της Art Deco που τιμήθηκε από την Beyoncé στην πρόσφατη περιοδεία της «Renaissance».

Μια νέα έκθεση στη Neue Nationalgalerie του Βερολίνου παρουσιάζει την Μπέικερ ως καλλιτέχνη και ακτιβίστρια.

Η παράσταση, «Josephine Baker: Icon in Motion», η οποία θα διαρκέσει έως τις 28 Απριλίου, είναι μια μικρή αλλά πυκνή και βαθιά ευφάνταστη επανεξέταση της ζωής και του έργου της. Ο διευθυντής του μουσείου, Klaus Biesenbach (πρώην του MoMA και του Los Angeles County Museum of Art) έχει επιμεληθεί την έκθεση μαζί με την καλλιτέχνιδα Kandis Williams, τη μελετήτρια Terri Francis και την επιμελήτρια Mona Horncastle: Το αποτέλεσμα τονίζει τη σημασία των πολλαπλών ερμηνειών.

Για τη συγγραφέα Colette, μια φημολογούμενη ερωμένη της, ήταν «ο πιο όμορφος πάνθηρας» και για τον Ernest Hemingway, «η πιο εντυπωσιακή γυναίκα που είδε ποτέ κανείς»

Photo: Wikimedia Commons

Βραχιόλια από φτερά

Βλέπουμε οικείες εικόνες, ακίνητες και κινούμενες, της Μπέικερ κατά τη διάρκεια της ακμής της στο Παρίσι, φορώντας βραχιόλια από φτερά, περίτεχνα γιλέκα από κρύσταλλα και μαργαριτάρια, μπικίνι στολισμένα με κεράτινες προεξοχές και, φυσικά, τη διαβόητη φούστα από μπανάνες με κοσμήματα που αναπηδούσαν και έλαμπαν όταν χόρευε Charleston.

Ασπρόμαυρες φωτογραφίες γοητείας από διακεκριμένους φωτογράφους της δεκαετίας του 1920 δείχνουν την επιρροή της Μπέικερ στην υψηλή μόδα της εποχής.

Σε μια σειρά από οθόνες, τμήματα από τις χορευτικές της φιγούρες και τις κινηματογραφικές ταινίες δείχνουν την εξαιρετική σωματική ικανότητά της. Σε ένα από αυτά, κάθε μέρος του σώματός της φαίνεται να κινείται ανεξάρτητα, με τα χέρια και τα πόδια αφηνιασμένα, ενώ ταυτόχρονα κρατάει το ρυθμό στο ίδιο τέμπο. Σε μια άλλη, χοροπηδάει και στριφογυρίζει πάνω στη σκηνή σαν υδράργυρος, και μετά πέφτει στα γόνατα τόσο ακαριαία που ο θεατής νιώθει τα πόδια του να κόβονται.

Σε μια άλλη, κάνει καραγκιοζιλίκια ανάμεσα στις κινήσεις, γυρίζει και αλληθωρίζει τα μάτια της, σφίγγει τα χείλη της, φουσκώνει τα μάγουλά της και κουνάει το κεφάλι της από άκρη σε άκρη.

Photo: Wikimedia Commons

Επηρέασε τους πάντες

Μια ενότητα με τίτλο «Μοντερνιστική μούσα» δείχνει τη δημιουργική επίδραση της Μπέικερ σε εξέχοντες καλλιτέχνες της εποχής, πολλοί από τους οποίους ήταν φίλοι της (και μερικές φορές εραστές και ερωμένες της).

Το κινητό «Josephine Baker IV» του Alexander Calder από το 1928 την έχει σκιαγραφήσει με ατσάλινο σύρμα, με καμπύλες και προεξέχουσες σπείρες για στήθος. Ένα σχέδιο του Le Corbusier από την ίδια περίπου εποχή, το «Josephine Baker Sleeping», δείχνει τη διαβόητα ασταμάτητη χορεύτρια σε ήπια ανάπαυση. Στο κέντρο της έκθεσης, οι επιμελητές έχουν τοποθετήσει μια βιτρίνα γεμάτη με βιβλία για την Μπέικερ, συμπεριλαμβανομένων των απομνημονευμάτων της, τα οποία μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Μπορεί να ήταν μούσα, αλλά ήταν επίσης -κυριολεκτικά- η συγγραφέας της ίδιας της ζωής της.

«Δείτε πώς κινούμαι, δείτε πώς χαμογελάω, δείτε πώς τα στερεότυπα και η επιθυμία διαπλέκονται. Δείτε πώς δεν μπορείτε να κοιτάξετε αλλού»

Photo: YouTube

Photo: Wikimedia Commons

«Οι άνθρωποι μου έκαναν την τιμή να με συγκρίνουν με ένα ζώο»

Η Μπέικερ έζησε και εργάστηκε σε μια Ευρώπη που διαμορφώθηκε από τα αποικιοκρατικά της κατορθώματα και είχε έντονη επίγνωση του τρόπου με τον οποίο μπορούσε να ενσαρκώσει τις ρατσιστικές ιδέες του κοινού της. «Οι άνθρωποι μου έκαναν την τιμή να με συγκρίνουν με ένα ζώο», είπε κάποτε η Μπέικερ πονηρά για σχόλια όπως αυτά του Colin ή της Collette.

Χρησιμοποιούσε για τους δικούς της σκοπούς χιλιοειπωμένα αποικιακά σύμβολα, όπως μπανάνες, φοίνικες και τροπικά πλάσματα, και το κατοικίδιο της το τσιτάχ, η Chiquita, τρομοκρατούσε μερικές φορές την ορχήστρα. Οι παραστάσεις της ήταν αυτοσυνείδητες οικειοποιήσεις, παιγμένες για γέλια με απόλυτη ειλικρίνεια: «Δείτε πώς κινούμαι, δείτε πώς χαμογελάω, δείτε πώς τα στερεότυπα και η επιθυμία διαπλέκονται. Δείτε πώς δεν μπορείτε να κοιτάξετε αλλού».

H Μπέικερ και το τσιτάχ της / Photo: YouTube

Στη συνέχεια, η άνοδος του φασισμού έριξε την αυλαία

Σε περιοδεία στην Αυστρία στις αρχές της δεκαετίας του 1930, οι εκκλησίες χτυπούσαν τις καμπάνες τους για να πνίξουν τις παραστάσεις της, και μόλις η Γαλλία καταλήφθηκε το 1940, της απαγορεύτηκε η είσοδος στη σκηνή εκεί, μαζί με όλους τους μαύρους και τους Εβραίους καλλιτέχνες.

Απτόητη, εντάχθηκε στη γαλλική Αντίσταση και συνέλεξε πληροφορίες ενώ έδινε παραστάσεις στη Βόρεια Αφρική, μεταφέροντας λαθραία πληροφορίες γραμμένες με αόρατο μελάνι στα φύλλα των κοστουμιών της.

Το 1961, της απονεμήθηκε το Croix de Guerre, μια γαλλική στρατιωτική τιμή για άθλους γενναιότητας- δύο χρόνια αργότερα ταξίδεψε πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες για να συμμετάσχει στην Πορεία στην Ουάσιγκτον, όπου ήταν μία από τις δύο γυναίκες που μίλησαν με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ.

«Ήμουν ένας διάβολος σε άλλες χώρες, και ήμουν ένας μικρός διάβολος και στην Αμερική», είπε η Μπέικερ στο πλήθος των 200.000 και πλέον ανθρώπων στο National Mall. Στη χώρα που γεννήθηκε, ήταν ένα «διαβολάκι» για τη δέσμευσή της να μιλάει για τον φυλετικό διαχωρισμό.

Photo: YouTube

Photo: Wikimedia Commons

Photo: Wikimedia Commons

Η «φυλή του ουράνιου τόξου»

Η πίστη της Μπέικερ στην ισότητα και την οικουμενικότητα επεκτάθηκε και στην προσωπική της ζωή: Υιοθέτησε 12 παιδιά διαφόρων εθνικοτήτων και εθνοτήτων, τα οποία αποκαλούσε «φυλή του ουράνιου τόξου».

Καλλιτέχνες και μελετητές παραμένουν επηρεασμένοι από την Μπέικερ και από αυτό που περιγράφεται σε ένα βιντεοσκοπημένο δοκίμιο στην έκθεση ως τις «πρισματικές» ιδιότητες της ερμηνεύτριας: «Ούτε μια ενιαία εικόνα ούτε μια στατική αναπαράσταση, η Μπέικερ είναι μάλλον μια εκθαμβωτική πολλαπλότητα, μια δομή θεάματος, που σχηματίζεται από πολλαπλά μέσα».

Σε αυτή την ευαίσθητη παρουσίαση, η Μπέικερ αναδύεται ως ένα πολυσημαντικό αστέρι, ταυτόχρονα ατομικό και μέρος ενός ευρύτερου αστερισμού. Η έκθεση είναι επίσης ένα συλλογικό εγχείρημα επανερμηνείας, στο οποίο τα δίκτυα μεταξύ διακριτών αντικειμένων και εικόνων είναι εξίσου σημαντικά.

Η Μπέικερ δεν σταμάτησε ποτέ να κινείται: στη σκηνή, στην οθόνη, σε όλη την Ευρώπη, στον χώρο και τον χρόνο.

*Η έκθεση «Josephine Baker, Icon in Motion» θα βρίσκεται στο Neue Nationalgalerie του Βερολίνου έως τις 28.04.2024

*Με στοιχεία από newyorker.com και nytimes.com

Sports in

Η UEFA αποθέωσε τον Ολυμπιακό για τις δύο προκρίσεις (pic)

Η UEFA με ποστάρισμά της στάθηκε και στην ομάδα Νέων του Ολυμπιακού, αλλά και στην ομάδα των ανδρών για τις δύo ευρωπαϊκές προκρίσεις μέσα σε λιγότερο από 20 ώρες στην διαδικασία των πέναλτι

Ακολουθήστε το in.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

in.gr | Ταυτότητα

Διαχειριστής - Διευθυντής: Λευτέρης Θ. Χαραλαμπόπουλος

Διευθύντρια Σύνταξης: Αργυρώ Τσατσούλη

Ιδιοκτησία - Δικαιούχος domain name: ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ ΜΜΕ Α.Ε.

Νόμιμος Εκπρόσωπος: Ιωάννης Βρέντζος

Έδρα - Γραφεία: Λεωφόρος Συγγρού αρ 340, Καλλιθέα, ΤΚ 17673

ΑΦΜ: 800745939, ΔΟΥ: ΦΑΕ ΠΕΙΡΑΙΑ

Ηλεκτρονική διεύθυνση Επικοινωνίας: in@alteregomedia.org, Τηλ. Επικοινωνίας: 2107547007

ΜΗΤ Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ.232442

Παρασκευή 19 Απριλίου 2024