Το ημερολόγιο ενός απροσδόκητου Μαΐου

37

Τα γεγονότα που σηματοδοτούν τον Μάη του ΄68 στη Γαλλία άρχισαν στις 2 Μαΐου με το κλείσιμο του Πανεπιστημίου της Ναντέρ και τελείωσαν στις 30 Ιουνίου με τον δεύτερο γύρο των βουλευτικών εκλογών και τη θριαμβευτική νίκη της Δεξιάς, που κέρδισε 362 έδρες στις 485. Το ίδιο όμως το γεγονός του Μάη, αυτό που συνεχίζει να μας εγκαλεί, αρχίζει πολύ πριν από τον Μάιο του ΄68 και ίσως δεν έχει τελειώσει ακόμη. Και βέβαια δεν περιορίζεται στη γαλλική περίπτωση, παρά το γεγονός ότι στη Γαλλία η μαζικότητα του κινήματος και οι νέες μορφές οργάνωσης που δοκιμάστηκαν οδήγησαν στην εντύπωση ότι όλα ήταν δυνατά. Ηταν πράγματι;

Στις 15 Μαρτίου 1968 ο μέγας χρονικογράφος της εφημερίδας «Le Μonde» Πιερ Βιανσόν Ποντέ δημοσίευσε άρθρο με τίτλο «Η Γαλλία πλήττει». Από τον πρόεδρό της, τον Ντε Γκωλ, ο οποίος «εγκαινίαζε εκθέσεις χρυσανθέμων», ως τους φοιτητές της, που πάλευαν για το «δικαίωμα της επίσκεψης στις φοιτητικές εστίες των κοριτσιών στα δωμάτια των αγοριών». Και επειδή μια χώρα μπορεί να πεθάνει από πλήξη, σε λίγες ημέρες ήρθαν τα πάνω κάτω.

Και ζήσαμε τον εκπληκτικό Μάη του ΄68, που σαράντα χρόνια μετά συνεχίζει να υπάρχει στις μνήμες μας και να προκαλεί το ενδιαφέρον όλων μας. Ως ένα φάντασμα που στοιχειώνει τόσο τις κοινωνίες που πλήττουν, όπως η γαλλική εκείνης της εποχής, όσο και τις κοινωνίες που δεν προλαβαίνουν να πλήξουν, τις βυθισμένες στα προβλήματα της σημερινής εποχής, που διαφέρουν σημαντικά από τα τότε.
Ο Μάης δεν ήταν μόνο γαλλικό φαινόμενο. Την ίδια πάνω-κάτω περίοδο έχουμε την Ανοιξη της Πράγας, τις φοιτητικές κινητοποιήσεις στην Πολωνία, τον «έρποντα» ιταλικό Μάη, το φοιτητικό κίνημα στη Γερμανία, τις μεγάλες διαδηλώσεις στις ΗΠΑ κατά του πολέμου στο Βιετνάμ και της πολιτικής των κοινωνικών διακρίσεων, τα κινήματα στο Μεξικό, πριν από τους Ολυμπιακούς του 1968, στη Βραζιλία, στην Αργεντινή, το κίνημα των Ζενγκακούρεν στην Ιαπωνία, τις κινητοποιήσεις υπέρ των Παλαιστινίων…

Μεταφράζω ελεύθερα ένα από τα πανό του Μάη του ΄68: «Βαρσοβία, Πράγα, Παρίσι, ο παλιός o κόσμος έχει καθήσει». Τα κινήματα αυτά, που εκδηλώθηκαν συγχρόνως σε Ανατολή και Δύση και σε χώρες με διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης, είχαν εν πολλοίς διαφορετικές αφετηρίες και στόχους. Σύμφωνα με τον Ανταμ Μίτσνικ
(έναν από τους ηγέτες του κινήματος του Μαρτίου του 1968 στην Πολωνία), στη Δύση είχαν για στόχο τον καπιταλισμό, την κοινωνία της κατανάλωσης, την αστική δημοκρατία, τις ΗΠΑ και τον πόλεμο του Βιετνάμ. Στις χώρες του «υπαρκτού» ήταν μια πάλη για την ελευθερία, τον πολιτισμό, την επιστήμη, την ιστορική μνήμη. Μην ξεχνάμε ότι τα γεγονότα στην Πολωνία ξεκίνησαν από την απαγόρευση του θεατρικού έργου του μεγάλου ρομαντικού ποιητή των Πολωνών Ανταμ Μίνκιεβιτς «Οι πρόγονοι», το οποίο θεωρήθηκε αντισοβιετικό, και ότι η κυβέρνηση, με αφορμή τα γεγονότα, ξεκίνησε μια αντισημιτική εκστρατεία μεγάλων διαστάσεων. Ηταν επίσης, όπως στην περίπτωση της Τσεχοσλοβακίας, η εκδήλωση της αντίδρασης ενάντια στη σοβιετική εξάρτηση («Le Μonde», 24.3.2008). Ο ιταλικός Μάης ξεκίνησε το 1967, κράτησε πάνω από 10 χρόνια και εξελίχθηκε στην ένοπλη πάλη των Ερυθρών Ταξιαρχιών. Σε αντίθεση με τον γαλλικό Μάη, που ξεκίνησε από τα πανεπιστήμια και μεταφέρθηκε στα εργοστάσια, στον ιταλικό Μάη οι εργάτες ήταν αυτοί που ξεσηκώθηκαν πρώτοι.
Στη Δυτική Γερμανία, με το νωπό ακόμη στις μνήμες ναζιστικό παρελθόν, οι κινητοποιήσεις των φοιτητών εναντίον της επίσκεψης του σάχη του Ιράν τον Ιούνιο του 1967 και κυρίως εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ αποτέλεσαν συγχρόνως το πεδίο της πάλης για την καταδίκη των επιβιώσεων του ναζισμού.

Στις ΗΠΑ η «Αποκάλυψη τώρα» του πολέμου στο Βιετνάμ, η δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και η ριζοσπαστικοποίηση του γυναικείου κινήματος οδήγησαν σε μεγάλες κινητοποιήσεις εναντίον του πολέμου και των φυλετικών διακρίσεων και για τη θέση των γυναικών στην κοινωνία.

Στη Γαλλία ο Μάης δεν ήταν μόνο η φοιτητική εξέγερση με τον αυθορμητισμό της, τις ελευθεριακές εκφράσεις της, τις ατελείωτες συζητήσεις στα πανεπιστήμια, στα λύκεια, στις σχολές καλών τεχνών, στο θέατρο του Οντεόν και στους χώρους εργασίας, με την αμφισβήτηση της κοινωνίας της κατανάλωσης, των σχέσεων των φύλων, της οικογένειας, του σχολείου, των ιεραρχιών και της εξουσίας. Δεν ήταν μόνο η «φαντασία στην εξουσία» και οι συγκρούσεις με την αστυνομία. Ηταν η γενική απεργία των 9 εκατομμυρίων που απλώθηκε σε όλη τη Γαλλία, που την ένιωσε όλη η Γαλλία, και η συνάντηση στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο ανθρώπων που δεν είχαν επαφή μεταξύ τους. Ηταν η συνάντηση των μαθητών, των φοιτητών, των διανοουμένων και των καλλιτεχνών με τους εργάτες, τους αγρότες και τους άλλους εργαζομένους στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα. Οπως γράφει η Κριστίν Ρος στο βιβλίο της για τον «Μάη του ΄68 και τις μετέπειτα ζωές του», ήταν το μεγαλύτερο κίνημα μαζών στην ιστορία της Γαλλίας, η μεγαλύτερη απεργία στην ιστορία του γαλλικού
εργατικού κινήματος και η μοναδική «γενικευμένη» εξέγερση στις υπερανεπτυγμένες χώρες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Και επανέρχεται το ερώτημα: Ηταν όλα δυνατά;

Οσο ο Μάης παρέμενε ένα φοιτητικό κίνημα είχε μαζί του τη μεγάλη πλειοψηφία της κοινής γνώμης. Οταν όμως άρχισαν οι μεγάλες απεργίες των εργαζομένων και οι καταλήψεις των εργοστασίων, όταν η κόκκινη σημαία του κινήματος πέρασε από τα «χέρια των φοιτητών στα χέρια των εργατών», όταν «ξύπνησε η Μπιγιανκούρ», τα ταξικά σύνδρομα βγήκαν στην επιφάνεια, με κορυφαία στιγμή τη μεγάλη διαδήλωση της Δεξιάς στα Ηλύσια Πεδία στις 30 Μαΐου. Ο Ντε Γκωλ και η κυβέρνησή του ξαναπήραν την πρωτοβουλία των κινήσεων με τη διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών και οι πολιτικές ηγεσίες της Αριστεράς συνήργησαν στον περιορισμό του κινήματος και στον εκ νέου διαχωρισμό του σε φοιτητικό κίνημα από τη μία πλευρά και σε διεκδικητικό κίνημα των εργαζομένων από την άλλη. Η μεγάλη συνάντηση, αυτή που έδωσε στον γαλλικό Μάη τη μοναδικότητά του, έφτασε στο τέλος της.

Στις 31 Μαΐου τα πρατήρια βενζίνης ξανάνοιξαν, στις 6 Ιουνίου οι συγκοινωνίες αποκαταστάθηκαν, στις 11 Ιουνίου η απεργία στα σχολεία σταμάτησε, στις 12 η κυβέρνηση απαγορεύει τις διαδηλώσεις κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου και θέτει εκτός νόμου το «Κίνημα 22 Μαρτίου» και επτά οργανώσεις της άκρας Αριστεράς, στις 16 οι φοιτητές εκδιώκονται από τη Σορβόννη, στις 18 σταματά η απεργία στη μεταλλουργία και στην αυτοκινητοβιομηχανία. Οσο γρήγορα απλώθηκε η εξέγερση άλλο τόσο γρήγορα αποκαταστάθηκε η αστική νομιμότητα.

Εμειναν όμως οι ρωγμές που δημιούργησε ο Μάης στο σύνολο της γαλλικής κοινωνίας. Αυτές που η εξουσία μπόρεσε, με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία, να καλύψει στη συνέχεια και αυτές που συνεχίζουν να υπάρχουν και να μεγαλώνουν επικίνδυνα γιατί ανήκουν στα μη διαπραγματεύσιμα των μεν και των δε. Εμεινε και η μνήμη για αυτά τα χρόνια με τα μεγάλα διακυβεύματα. Για αυτούς που έζησαν τον Μάη του ΄68, τουλάχιστον για πολλούς από αυτούς, έχει δίκιο ο Τόνι Νέγκρι όταν γράφει ότι χωρίς τον Μάη το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα θα ήταν θλιβερό.

——————————-
Ο κ. Μάκης Καβουριάρης δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Ρaris VΙΙΙ από το 1969 ως το 2003. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο Βήμα Ιδεών.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ