Γόρδιος δεσμός η πολιτική κρίση στην Τουρκία

37

Το δρόμο για την απ ευθείας εκλογή από το λαό του προέδρου της Δημοκρατίας άνοιξε με απόφασή του το τουρκικό Συνταγματικό Δικαστήριο. Ωστόσο, η απόφαση δημιουργεί ένα άνευ προηγουμένου νομικό λαβύρινθο, από τον οποίο κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια πώς θα βγει η χώρα.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Τουρκίας απέρριψε την Πέμπτη με πλειοψηφία έξι προς πέντε ψήφων τις προσφυγές του νυν προέδρου της Δημοκρατίας Αχμέτ Νετζντέντ Σεζέρ και του κεμαλιστικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος κατά του πακέτου συνταγματικής αναθεώρησης του κυβερνώντος ισλαμιστικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.

Η πρόταση της τουρκικής κυβέρνησης για τη συνταγματική μεταρρύθμιση προέβλεπε:

α) Τη μείωση της κυβερνητική θητείας από πέντε στα τέσσερα χρόνια, β) για όλες τις συνεδριάσεις της Εθνοσυνέλευσης η απαρτία περιορίζεται στην παρουσία του ενός τρίτου των μελών (δηλαδή 184 βουλευτές), γ) η εκλογή του προέδρου της δημοκρατίας θα γίνεται σε δύο γύρους απ ευθείας από το λαό, δ) η θητεία του μειώνεται από επτά σε πέντε χρόνια και αποκτά το δικαίωμα επανεκλογής για μία επιπλέον θητεία, ε) μειώνεται ο αριθμός των βουλευτών που απαιτούνται προκειμένου να προταθεί κάποιος υποψήφιος πρόεδρος.

Το πακέτο των συνταγματικών αλλαγών συζητήθηκε δύο φορές στην Εθνοσυνέλευση για να ακολουθήσει κάθε φορά το βέτο του Τούρκου προέδρου. Και τις δύο φορές εγκρίθηκε στην Εθνοσυνέλευση με ενισχυμένη πλειοψηφία μεγαλύτερη των δύο τρίτων του αριθμού των βουλευτών, δηλαδή των 367 βουλευτών, προϋπόθεση για να τεθεί σε δημοψήφισμα. Με την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου εξαντλούνται πλέον όλα τα νομικά μέσα για την απόρριψη ή υιοθέτηση των κυβερνητικών προτάσεων πλην του δημοψηφίσματος.

Το δημοψήφισμα τοποθετείται στις 21 Οκτωβρίου, εκτίμηση στην οποία φέρεται να συγκλίνουν τόσο μέλη του αρμόδιου Ανώτατου Εκλογικού Συμβουλίου, όσο και έγκυροι Τούρκοι νομικοί που ερμηνεύουν τις διατάξεις του νόμου.

Στο μεταξύ, ωστόσο, μεσολαβούν στις 22 Ιουλίου οι βουλευτικές εκλογές.

Η συνέχεια της διαδικασίας

Η νέα Εθνοσυνέλευση που θα προκύψει θα πρέπει να εκλέξει πρόεδρο της δημοκρατίας μέσα σε ένα μήνα από τη συγκρότησή της σε σώμα, από την ολοκλήρωση δηλαδή της ορκωμοσίας των νέων μελών της και την εκλογή του προεδρείου της. Αυτό με τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις εκτιμάται ότι θα συμβεί έως την 1^η Αυγούστου. Τότε θα αρχίσει να μετράει αντίστροφα ο χρόνος ώστε σε στον ένα μήνα που δίνει ως ανώτατο χρονικό περιθώριο το ισχύον Σύνταγμα να εκλεγεί ο νέος πρόεδρος της δημοκρατίας.

Για να εκλεγεί όμως ο νέος πρόεδρος θα πρέπει να είναι παρόντες στη διαδικασία 367 βουλευτές, σύμφωνα με το δεδικασμένο που δημιούργησε πριν από μερικούς μήνες το Συνταγματικό Δικαστήριο -κάνοντας δεκτή τότε την προσφυγή του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και αποτρέποντας την εκλογή του υπουργού Εξωτερικών Αμπντουλάχ Γκιουλ στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα.

Επιπλέον, πέραν της παρουσίας των 367 βουλευτών για την εκλογή νέου προέδρου της δημοκρατίας, απαιτείται είτε πλειοψηφία 367 ψήφων στους δύο πρώτους γύρους της ψηφοφορίας, είτε απόλυτη πλειοψηφία στον τρίτο γύρο, απόλυτη πλειοψηφία μεταξύ των δύο επικρατέστερων υποψηφίων στον τέταρτο γύρο.

Τα σενάρια

Ποια είναι όμως τα πιθανά σενάρια; Ιδού:

Α) Εάν κάποιο κόμμα διαθέτει στη νέα Εθνοσυνέλευση αυτή την πλειοψηφία (367) τότε δύναται να εκλέξει πρόεδρο της Δημοκρατίας. Υπό τις παρούσες πολιτικές συνθήκες, με δεδομένη την έλλειψη αναλογικότητας του ισχύοντος εκλογικού νόμου και με βάσει τις έως τώρα σφυγμομετρήσεις το κόμμα του κ. Ερντογάν δεν αποκλείεται μετά τις εκλογές της 22ας Ιουλίου να διαθέτει την πλειοψηφία αυτή. Προς το παρόν, οι δημοσκοπήσεις δεν δίνουν σε κανένα άλλο κόμμα τέτοια πλειοψηφία.

Εάν η επόμενη Βουλή βγάλει πρόεδρο της Δημοκρατίας τότε διεξάγεται κανονικά το δημοψήφισμα, πιθανότατα στις 21 Οκτωβρίου. Ο επόμενος πρόεδρος της Δημοκρατίας παραμένει στο αξίωμα του για επτά χρόνια και η εκλογή προέδρου απ’ ευθείας από το λαό παραπέμπεται μετά τη λήξη της θητείας του το 2014, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι ο τουρκικός λαός θα ταχθεί στο δημοψήφισμα υπέρ της αλλαγής του Συντάγματος. Αλλιώς παραμένει σε ισχύ το υφιστάμενο σύστημα.

Β) Στην περίπτωση που κανένα κόμμα δεν συγκεντρώσει την απαιτούμενη παρουσία των 367 βουλευτών στην εκλογική διαδικασία, τότε το νυν κυβερνών κόμμα μπορεί να επιλέξει αυτό που έπραξε προεκλογικά το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα: Να απέχει δηλαδή από τη διαδικασία και να προκαλέσει καθ’ αυτόν τον τρόπο εκ νέου εκλογές.

Τότε δεν αποκλείεται να στηθούν διπλές κάλπες στις 21 Οκτωβρίου και οι νέες εκλογές (δεύτερες κατά σειρά) να γίνουν μαζί με το δημοψήφισμα.

Εάν οι Τούρκοι ψηφοφόροι ταχθούν στο δημοψήφισμα υπέρ των συνταγματικών αλλαγών, τότε σύντομα θα ακολουθήσει και νέα εκλογική αναμέτρηση για την απ’ ευθείας εκλογή από το λαό νέου προέδρου.

Γ) Ακόμη και αν διαθέτει το κόμμα του κ. Ερντογάν (ή κάποιο άλλο) την πλειοψηφία των 367 εδρών, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ακραίο ενδεχόμενο να προκαλέσει εκ νέου εκλογές ώστε, έχοντας κατακτήσει δύο μήνες νωρίτερα συντριπτική νίκη, να προσέλθει εκ του ασφαλούς στις κάλπες με το όνομα του υποψηφίου του για την προεδρία και να δώσει εμμέσως στον επόμενο πρόεδρο το κύρος της λαϊκής εντολής.

Εξάλλου, η εκλογή του προέδου από το Κοινοβούλιο όταν εκκρεμεί το δημοψήφισμα για τον τρόπο εκλογής του θέτει εκ των πραγμάτων θέμα ηθικής τάξης.

Δ) Υπάρχει πάντα ο δρόμος της συναίνεσης μεταξύ των κομμάτων ώστε να εκλεγεί πρόεδρος κοινής ή ευρείας αποδοχής.

Ε) Υπάρχουν πάντα οι απρόβλεπτες εξελίξεις που ανατρέπουν τα δεδομένα, όπως πχ μία εμπλοκή της Τουρκίας σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στο βόρειο Ιράκ, η κλιμάκωση του Κουρδικού στο εσωτερικό, ανεξέλεγκτη εμβάθυνση της κρίσης στο πολιτικό σύστημα, η νέα Εθνοσυνέλευση να αντρέψει τις αποφάσεις της προηγούμενης κ.λπ.

Σε κάθε περίπτωση, η δυσεπίλυτη συνάρτηση του τουρκικού πολιτικού αδιεξόδου έχει δύο σταθερές και μία μεταβλητή:

1- Υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξουν μέχρι τις 22 Ιουλίου ριζικές ανατροπές, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει μεγάλα περιθώρια να ελέγξει τις πολιτικές εξελίξεις, είτε προκαλώντας είτε αποφεύγοντας νέες εκλογές, με την προοπτική μάλιστα να εκλέξει πρόεδρο της αρεσκείας του. Εάν επιπλέον επικρατήσει και στο δημοψήφισμα τότε θα ελέγχει εν πολλοίς, σχεδόν απόλυτα, το πολιτικό σύστημα.

2- Μέχρι την εκλογή νέου προέδρου, παραμένει στο αξίωμα του ο νυν πρόεδρος Αχμέντ Νετζτνέτ Σεζέρ παίζοντας έστω και περιορισμένα πλέον ένα ρυθμιστικό ρόλο με το δικαίωμα βέτο που διαθέτει.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ