Οι ΗΠΑ επιχειρούν να ξαναγράψουν τη διεθνή νομοθεσία για τον πόλεμο, λένε νομικοί

28

Η «προβλεπτική αυτοάμυνα» μοιάζει με πολιτικό οξύμωρο, σαν αρχαίο αίνιγμα: Μπορεί κάποιος να απαντήσει σε ένα χτύπημα πριν το δεχτεί; Σε στρατιωτικούς όρους, αν ένα πρώτο πλήγμα έχει αμυντικό χαρακτήρα, είναι πράγματι «πρώτο» πλήγμα; Αυτές είναι ερωτήσεις -γράφει στο ABCNews.com ο Ματ Ντόνελι- στις οποίες ο Λευκός Οίκος πρέπει να δώσει απαντήσεις, όχι μόνο για τον εαυτό του αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο.

Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν στοιχεία που μπορεί να συνδέσουν την τρομοκρατική οργάνωση Αλ Κάιντα με τον Σαντάμ Χουσεΐν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Ο. Μπους απαιτεί μια «αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράκ και εξετάζει με ποια μέσα μπορεί να την πετύχει.

Η εναλλακτική επιλογή που υποστηρίζουν οι σύμμαχοι των ΗΠΑ -περιλαμβανομένης, από την περασμένη εβδομάδα, της Βρετανίας- θα ήταν να σταλούν ξανά οι επιθεωρητές όπλων του ΟΗΕ στο Ιράκ και να εκδιωχθεί ο Σαντάμ μέσω σκληρότερων κυρώσεων.

Ομως, πολλά σενάρια για μια εισβολή από τις δυνάμεις των ΗΠΑ έχουν δει το φως της δημοσιότητας τους τελευταίους δύο μήνες και την περασμένη Δευτέρα οι νομικοί σύμβουλοι του Λευκού οίκου έκαναν σαφές ότι δεν χρειάζονται την έγκριση του Κονγκρέσου για να στείλουν στρατεύματα.

Την ίδια μέρα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι είπε σε μια συγκέντρωση των βετεράνων ότι οι πράξεις και η εχθρότητα του Ιράκ δημιούργησαν «την αδήριτη ανάγκη για μια προβλεπτική επίθεση». Νομικοί λένε ότι οι ΗΠΑ μπορούν να επιτεθούν στο Ιράκ επικαλούμενες το δικαίωμα στην αυτοάμυνα, ακόμη και πριν το Ιράκ ρίξει έστω μια σφαίρα στις δυνάμεις των ΗΠΑ, επικαλούμενοι έναν στρατιωτικό ορισμό από την εποχή πριν τον αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο που επανήλθε σε χρήση στην διάρκεια του πολέμου κατά της τρομοκρατίας.

Ο Αμερικανός πολιτικός Ντάνιελ Ουέμπστερ όρισε την «προβλεπτική αυτοάμυνα» πριν από 150 χρόνια: Η αυτοάμυνα πριν γίνει μια επίθεση ήταν δικαιολογημένη, αν ο κίνδυνος ήταν «άμεσος, ανυπόφορος, δεν άφηνε επιλογή για τον τρόπο απάντησης και ούτε στιγμή για δισταγμό».

Ο Ουέμπστερ έγραψε αυτή τη φράση μετά από ένα ναυτικό επεισόδιο του 1837, το «επεισόδιο Καρολάιν». Σε αυτό, ένα πλοίο υπό σημαία ΗΠΑ (ονόματι «Καρολάιν») δέχθηκε επίθεση από τους Βρετανούς, οι οποίοι ισχυρίσθηκαν ότι οι επιβαίνοντες στο πλοίο υποστήριζαν μια εξέγερση στον Καναδά. Ο Ουέμπστερ απάντησε με ένα γράμμα που περιέγραφε τον ορισμό του.

Η φράση του Ουέμπστερ επανεπιβεβαιώθηκε και μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, στις Δίκες της Νυρεμβέργης. Αν και κάτι τέτοιο δεν έχει επιχειρηθεί ποτέ πριν, νομικοί λένε ότι υπάρχει χώρος για προσθήκη αποφάσεων τύπου «Καρολάιν» στη Χάρτα του ΟΗΕ, τη συνθήκη που ως σήμερα παραμένει το σταθερότερο θεμέλιο σταθερότητας όσον αφορά τις διακρατικές σχέσεις.

Η Χάρτα του 1951 αναφέρει ρητώς ότι ένας στρατός μπορεί να πολεμήσει έναν άλλον σε αυτοάμυνα μόνον μετά από «μια ένοπλη επίθεση». Πάντως, οι νομικοί επισημαίνουν πως ο ορισμός του Ουέμπστερ αφήνει κενά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες σκέφτονται μια επίθεση κατά του Ιράκ από την 11η Σεπτεμβρίου, και για αρκετούς για πάνω από μια δεκαετία, έτσι υπάρχει «δισταγμός». Ο Λευκός Οίκος χρησιμοποίησε έτσι τον όρο «προληπτική» (pre-emptive) αντί για «προβλεπτική» (anticipatory) επίθεση. Η διαφορά είναι λεπτή, αλλά μερικοί τη θεωρούν σημαντική: νομικοί λένε ότι θα μπορούσε να θολώσει το σημείο που μια απειλή θεωρείται «ανυπόφορη».

Σε μια τελετή αποφοίτησης στο Ουέστ Πόιντ τον Ιούνιο, ο Μπους μίλησε ευθέως για το πώς οι ΗΠΑ θα προσεγγίζουν τους εχθρούς τους στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, που μπορεί πλέον να συμπεριλάβει το Ιράκ: «Ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας δε θα νικηθεί με την άμυνα. Πρέπει να μεταφέρουμε τη μάχη στο χώρο του εχθρού, να διακόψουμε την εφαρμογή των σχεδίων του, να αντιμετωπίσουμε τις χειρότερες απειλές πριν αυτές προκύψουν».

Η ομιλία του Μπους σηματοδότησε μια καθοριστική αλλαγή στο δόγμα των ΗΠΑ περί τις στρατιωτικές επεμβάσεις. Στρατεύματα στάλθηκαν στο Αφγανιστάν μετά την 11η Σεπτεμβρίου για να αποτρέψουν μια νέα επίθεση κατά των Ηνωμένων Πολιτειών. Το 1991, ο στρατός των ΗΠΑ πολέμησε το Ιράκ εκ μέρους του Κουβέιτ με την υποστήριξη του Κονγκρέσσου και του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Μια εισβολή στο Ιράκ -κατά πάσα πιθανότητα με την έγκριση μόνο του Λευκού Οίκου- θα μπορούσε να παραβιάσει τους διεθνείς νόμους που οι ΗΠΑ προασπίζονται από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πολέμιοι του νέου δόγματος προειδοποιούν ότι οι αποδείξεις που χρειάζονται οι Ηνωμένες Πολιτείες για να αρχίσουν μια επίθεση -σημείο από όπου δεν υπάρχει επιστροφή- δεν έχουν καθοριστεί με σαφήνεια, ενώ δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο. Θα ανέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες την εισβολή ώσπου να υπάρξουν αποδείξεις ότι το Ιράκ έχει δημιουργήσει ένα χημικό, βιολογικό ή πυρηνικό όπλο; Η ο Μπους θα έστελνε τα στρατεύματα του να εισβάλουν μόλις το Ιράκ είχε τα συστατικά για να το δημιουργήσει;

«Σήμερα, οι προϋποθέσεις για μια εισβολή είναι καθορισμένοι, κομμένοι, ραμμένοι και ξεροί: αν δεχθείς επίθεση, απαντάς», λέει ο Σον Μέρφι, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον. «Αλλά αν κάνεις την προβλεπτική αυτοάμυνα την προϋπόθεση, ανοίγεις ένα τεράστιο Κουτί της Πανδώρας».

Καθώς ο ορισμός του Ουέμπστερ έχει καθορίσει γενικά την έννοια της «προβλεπτικής» αυτοάμυνας, εάν οι ΗΠΑ αναθεωρήσουν τον ορισμό αυτόν θα θέσουν ένα νέο προηγούμενο και για τον υπόλοιπο κόσμο. «Η διεθνής νομοθεσία προκύπτει κυρίως από αυτό που συνηθίζεται, είναι βασικά εθιμική», λέει ο Φρέντερικ Κίργκις, καθηγητής διεθνούς δικαίου. «Τα έθιμα αλλάζουν καθώς οι καιροί και οι συνθήκες αλλάζουν. Τα πάντα εξαρτώνται από το αν μπορείς να πείσεις τα άλλα έθνη να συναινέσουν», συμπληρώνει.

Το σημαντικότερο προηγούμενο «προβλεπτικής» στρατιωτικής δράσης είναι ο Πόλεμος των Εξι Ημερών του Ισραήλ κατά της Αιγύπτου, της Συρίας, της Ιορδανίας και του Ιράκ, το 1967. Το Ισραήλ εισέβαλε στις γειτονικές του χώρες επικαλούμενο την ανάγκη να «προληφθεί» μια εχθρική εισβολή, αλλά ποτέ δεν έδωσε αδιάσειστες αποδείξεις που να δικαιολογούσαν τη δράση του. Ο υπόλοιπος κόσμος -ακολουθώντας τον ΟΗΕ- καταδίκασε στην πλειοψηφία του το Ισραήλ για τις επιχειρήσεις του. Το Ισραήλ αντιμετώπισε εκ νέου σφοδρή κριτική το 1981 -και από τις Ηνωμένες Πολιτείες- όταν κατέστρεψε ένα πυρηνικό εργοστάσιο του Ιράκ, ισχυριζόμενο ότι χρειαζόταν να προστατευθεί από τις δυνατότητες του εργοστασίου.

Αν οι ΗΠΑ πρόκειται να εισβάλουν στο Ιράκ χωρίς να δεχθούν πρώτο πλήγμα, νομικοί ειδικοί επισημαίνουν ότι η διεθνής κοινότητα θα απαιτήσει μια πειστική εξήγηση. Ο Λευκός Οίκος αναμένεται να καθορίσει έναν ευρύτερο ορισμό της «προβλεπτικής αυτοάμυνας» -και άλλες αμυντικές πρωτοβουλίες- στην ετήσια έκθεση για την Εθνική Στρατηγική Ασφάλείας που θα εκδοθεί και θα παρουσιαστεί στο Κονγκρέσσο το Σεπτέμβριο.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ