Αλέξης Τσίπρας: Μια νέα συμφωνία για την Αυτοδιοίκηση – Στο Σεράφειο η πρόταση της ΕΛΑΣ για ισχυρές τοπικές κοινωνίες

Τις προγραμματικές θέσεις της ΕΛΑΣ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσιάζει ο πρόεδρος Αλέξης Τσίπρας σε εκδήλωση στο Σεράφειο. «Στην Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη πιστεύουμε πως μια Ισχυρή Δημοκρατία βασίζεται σε μια Ισχυρή Αυτοδιοίκηση. Οι αποφάσεις να λαμβάνονται εκεί που πρέπει, από αυτούς που τους αφορούν για το δικό τους μέλλον στον τόπο τους» τόνισε ο Αλέξης Τσίπρας δίνοντας το στίγμα των κομβικών αλλαγών που θα προτείνει.

Εξηγώντας την αναγκαιότητά για ένα νέο μοντέλο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πηγές από την Αμαλίας υπογραμμίζουν ότι σήμερα η Ελλάδα παραμένει μία από τις πιο συγκεντρωτικές χώρες της Ευρώπης. Αυτό, τονίζουν, «δεν είναι απλώς ένα θεσμικό πρόβλημα. Είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι πολίτες βιώνουν περισσότερη γραφειοκρατία, καθυστερήσεις, άνιση ανάπτυξη και μια περιφέρεια που σταδιακά ερημώνει. Οι αποφάσεις συγκεντρώνονται στο κεντρικό κράτος, οι διαδικασίες παραμένουν χρονοβόρες, οι δήμοι διαθέτουν περιορισμένους πόρους και αρμοδιότητες, ενώ οι πολίτες έχουν ελάχιστες δυνατότητες ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους» και κάνουν λόγο για «βαθιά κοινωνικό και αναπτυξιακό» πρόβλημα.

Παραθέτοντας συγκεκριμένα στοιχεία αποδεικνύουν ότι στην Ελλάδα του 2026 η αυτοδιοίκηση παραμένει αποδυναμωμένη, με την πλειονότητα των αποφάσεων να λαμβάνεται από την κεντρική διοίκηση ή από ενδιάμεσους κρατικούς μηχανισμούς. Ενδεικτικά του μεγέθους της απόκλισης τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, βάσει των οποίων: οι υποεθνικές αρχές στην Ελλάδα διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών, έναντι περίπου 34% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, οι δήμοι λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο οικονομικής ασφυξίας. Η ίδια η ΚΕΔΕ και η μελέτη ΕΕΤΑΑ–ΚΕΔΕ υπολογίζουν λειτουργικό χρηματοδοτικό κενό περίπου 2,5 δισ. ευρώ. Οι ελληνικοί δήμοι δαπανούν περίπου 913 ευρώ ανά κάτοικο, από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρώπη ενώ η τοπική αυτοδιοίκηση αντιστοιχεί περίπου στο 4% του ΑΕΠ, επίσης από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη.

Οι παθογένειες, που σταθερά καταδεικνύονται από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, όπως εξηγούν οι ίδιοι, «δεν αποτελούν αφηρημένα θεσμικά ζητήματα. Μεταφράζονται σε προβλήματα της καθημερινότητας, σε καθυστερήσεις έργων, μεγαλύτερη γραφειοκρατία, λιγότερες υπηρεσίες, στέρηση πόρων, χαμένες ευκαιρίες ανάπτυξης και τελικά σε λιγότερες δυνατότητες για τους ανθρώπους να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους».

Με γνώμονα ότι «η Αυτοδιοίκηση δεν είναι μια ακόμη βαθμίδα της δημόσιας διοίκησης, αλλά το κράτος που συναντά καθημερινά ο πολίτης. Είναι ο δήμος που συντηρεί το σχολείο, τη γειτονιά, το πάρκο, τις κοινωνικές δομές, την πολιτική προστασία και την ποιότητα ζωής», η ΕΛΑΣ προτείνει «μια νέα συμφωνία αποκέντρωσης, που θα μεταφέρει πραγματική δύναμη αρμοδιότητες, πόρους και δημοκρατική ευθύνη στις τοπικές κοινωνίες».

Οι Δήμοι και οι περιφέρειες δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως φορείς διαχείρισης περιορισμένων αρμοδιοτήτων αλλά ως πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου, τονίζεται.

Οι πέντε μεγάλες αλλαγές

Σύμφωνα με πηγές της Αμαλίας, ο Αλέξης Τσίπρας θα επικεντρώσει σε πέντε κομβικής σημασίας αλλαγές.

1. Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη: Καθαρή ευθύνη, λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες διαδικασίες, διοίκηση κοντά στον πολίτη

Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ θα μιλήσει για ένα συνολικό ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη με σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, ώστε κάθε δημόσια ευθύνη να αντιστοιχεί σε έναν μόνο φορέα και κάθε φορέας να διαθέτει τους απαραίτητους πόρους, το προσωπικό, τον εξοπλισμό και την κοστολόγηση για να την ασκήσει αποτελεσματικά.

Βάσει του σχεδιασμού αυτού, το κεντρικό κράτος αναλαμβάνει τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη νομοθέτηση και την εγγύηση της νομιμότητας. Οι Περιφέρειες οργανώνουν και συντονίζουν τις πολιτικές περιφερειακής κλίμακας. Οι Δήμοι διοικούν τον τόπο τους και λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες. Στο πλαίσιο αυτό καταργούνται οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, ένας ενδιάμεσος κρατικός μηχανισμός που λειτουργεί σήμερα ως γραφειοκρατικό φίλτρο και επιβραδύνει την υλοποίηση έργων και επενδύσεων. Οι αρμοδιότητές τους μεταφέρονται στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους πόρους, ενώ όσες έχουν πραγματικά εθνικό ή υπερτοπικό χαρακτήρα επιστρέφουν στα αρμόδια υπουργεία.

Ταυτόχρονα επανεξετάζεται ο αυτοδιοικητικός χάρτης με κριτήριο όχι το μέγεθος, αλλά τη συνοχή κάθε τοπικής κοινωνίας, δεδομένου ότι οι συνενώσεις του «Καλλικράτη» δημιούργησαν σε αρκετές περιπτώσεις υπερβολικά μεγάλους, γεωγραφικά ασύνδετους και κοινωνικά ανομοιογενείς δήμους. Στόχος είναι δήμοι που ανταποκρίνονται στην πραγματική γεωγραφική, κοινωνική και παραγωγική φυσιογνωμία κάθε περιοχής και συνεργάζονται μεταξύ τους όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Η μεταρρύθμιση αυτή θεμελιώνεται σε έναν νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο οποίος δεν περιορίζεται στην κωδικοποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας, αλλά επανακαθορίζει τη σχέση κράτους, αυτοδιοίκησης και πολίτη. Ο σκοπός είναι μια δημόσια διοίκηση πιο αποτελεσματική, πιο αποκεντρωμένη, πιο δημοκρατική και με σαφή λογοδοσία απέναντι στον πολίτη.

2. Αναγέννηση κοινοτήτων: Ισχυρές τοπικές κοινωνίες

Με βάση την μεταρρύθμιση που προτείνει η ΕΛΑΣ, σύμφωνα με πηγές της Αμαλίας, οι κοινότητες και τα διαμερισματικά συμβούλια αποκτούν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και στις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών. Εκλογή των συμβουλίων των κοινοτήτων με αυτοτελή κάλπη, επαναφορά των τοπικών διαμερισμάτων και των δημοτικών ενοτήτων με ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό των έργων και του προϋπολογισμού. Οι κοινότητες αποκτούν συγκεκριμένες αρμοδιότητες για ζητήματα καθημερινότητας, δικό τους προϋπολογισμό, σταθερή και απευθείας χρηματοδότηση, καθώς και θεσμοθετημένο συμμετοχικό προϋπολογισμό.

3. Ουσιαστική πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: Συνεργασία αντί συγκεντρωτισμού, αποκέντρωση και ζωντανή περιφέρεια

Όπως θα εξηγήσει ο κ. Τσίπρας, η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και αποκέντρωση γίνεται εργαλείο δημογραφικής ανασυγκρότησης, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, ώστε οι νέοι να μπορούν να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους. Στην νέα αυτή αρχιτεκτονική διακυβέρνησης που προτείνεται προβλέπονται: ισχυροί σύνδεσμοι συνεργασίας μεταξύ των δήμων, μητροπολιτικός συντονισμός στις μεγάλες πόλεις, ενισχυμένος ρόλος των Περιφερειών και μια νέα Εθνική Πολιτική Γεωγραφικής Ισότητας, ώστε η γεωγραφία να μην καθορίζει τις ευκαιρίες των πολιτών.

Στόχος είναι μια διοίκηση που συνεργάζεται, αξιοποιεί οικονομίες κλίμακας και παρέχει καλύτερες υπηρεσίες χωρίς να απομακρύνει τη λήψη των αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες, ούτε για τα προβλήματα που ξεπερνούν τα όρια ενός δήμου – όπως οι μεταφορές, η αντιπλημμυρική προστασία, η διαχείριση των υδάτων, οι μεγάλες υποδομές ή η πολιτική προστασία.

4. Συμμετοχική δημοκρατία: Οι πολίτες αποφασίζουν

Η ανανέωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, θα επισημάνει ο Αλέξης Τσίπρας, αφορά και έναν διαφορετικό τρόπο λήψης των αποφάσεων. Στόχος είναι το πέρασμα από μια λογική τυπικών διαβουλεύσεων σε μια πραγματική συμμετοχική διακυβέρνηση, όπου οι πολίτες γίνονται συνδιαμορφωτές των τοπικών πολιτικών. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται ένα νέο πλαίσιο συμμετοχικής διακυβέρνησης που περιλαμβάνει δεσμευτικό συμμετοχικό προϋπολογισμό, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστικό χαρακτήρα, συνδυασμό ψηφιακής και δια ζώσης συμμετοχής, δημόσια παρακολούθηση της πορείας των έργων, υποχρεωτική αιτιολόγηση κάθε απόρριψης πρότασης πολιτών, κληρωτές συνελεύσεις πολιτών για σύνθετα ζητήματα, διαφάνεια και αξιολόγηση όλων των διαδικασιών συμμετοχής.

5. Οικονομική Ενδυνάμωση: Χωρίς πόρους δεν υπάρχει Αυτοδιοίκηση

Για την εξασφάλιση της οικονομικής αυτονομίας της Αυτοδιοίκησης, η πρόταση της ΕΛΑΣ κατοχυρώνει σταθερούς και προβλέψιμους πόρους για όλη τη διάρκεια της δημοτικής θητείας, ενισχύει τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, αποδίδει στους δήμους το τέλος ανθεκτικότητας, αυξάνει τη χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, εξασφαλίζει μόνιμο μερίδιο από τα ευρωπαϊκά κονδύλια και δημιουργεί νέο επενδυτικό πρόγραμμα «Φιλόδημος». Παράλληλα, παρέχει τεχνική υποστήριξη και εργαλεία ωρίμανσης έργων, ώστε οι πόροι να μετατρέπονται σε υποδομές, υπηρεσίες και ανάπτυξη. Ο στόχος είναι σαφής: κάθε δημοτική αρχή να γνωρίζει με ποιους πόρους θα κυβερνήσει, να σχεδιάζει με ορίζοντα πενταετίας και να λογοδοτεί στους πολίτες για τα αποτελέσματα, όχι στο υπουργείο για την επόμενη έγκριση.

Αποκεντρωμένη, πολυεπίπεδη και συμμετοχική δημοκρατία

Μιλώντας ουσιαστικά για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας, ο Αλέξης Τσίπρας θα καταστήσει σαφές ότι «η επιλογή είναι σαφής: είτε ένα συγκεντρωτικό κράτος που αποφασίζει για όλα από το κέντρο, είτε μια Ελλάδα που εμπιστεύεται τις τοπικές κοινωνίες, ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή, μεταφέρει αρμοδιότητες μαζί με πόρους εκεί όπου παράγονται οι ανάγκες και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ισόρροπη ανάπτυξη σε κάθε γωνιά της χώρας».

Ενα μοντέλο αποκεντρωμένης, πολυεπίπεδης και συμμετοχικής δημοκρατίας, είναι αυτό που επιλέγει και προτείνει η ΕΛΑΣ, γιατί όπως τονίζουν από την Αμαλίας, «η αποκέντρωση δεν είναι μια διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι μεταρρύθμιση της καθημερινότητας γιατί οι τοπικές κοινωνίες ξέρουν τα προβλήματα και μπορούν να δώσουν λύσεις. Είναι η απάντηση στην ερήμωση των χωριών και της υπαίθρου. Είναι η απάντηση στην ολοένα και μεγαλύτερη απομάκρυνση των πολιτών από τα κοινά. Είναι προϋπόθεση για ταχύτερο και αποτελεσματικότερο κράτος, αποκεντρωμένη δημοκρατία, ισχυρότερη Αυτοδιοίκηση και μια Ελλάδα στην οποία οι άνθρωποι μπορούν να ζουν και να δημιουργούν στον τόπο τους».

Παρεμβάσεις στην εκδήλωση θα πραγματοποιήσουν ο γραμματέας του κόμματος Μίλτος Χατζηγιαννάκης, ο οποίος έχει διατελέσει δήμαρχος Σκύρου, καθώς και ο Γιώργος Ιωακειμίδης, τομεάρχης Τοπικής Αυτοδιοίκησης της ΕΛ.Α.Σ. Θα παρέμβει επίσης η δήμαρχος Τήλου Μαρία Καμμά, αναπληρώτρια τομεάρχης Νησιωτικής Πολιτικής, καθώς και εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που θα παραστούν στη διοργάνωση, ανεξαρτήτως της πολιτικής τους τοποθέτησης.