Αυτοδιοίκηση: Ώρα για μια νέα αναπτυξιακή συμφωνία με την Περιφέρεια

του Κώστα Καρπουχτσή*

Η συζήτηση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν αφορά μόνο τη λειτουργία των δήμων. Αφορά το ίδιο το αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας. Όσο η Ελλάδα εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένα από τα πιο συγκεντρωτικά κράτη της Ευρώπης, η περιφέρεια θα συνεχίσει να χάνει πληθυσμό, παραγωγική δυναμική και ευκαιρίες.

Η ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης δεν είναι μια ακόμη διοικητική μεταρρύθμιση· είναι προϋπόθεση για μια νέα παραγωγική ανασυγκρότηση, που θα αξιοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε τόπου και θα δημιουργεί ανάπτυξη με κοινωνική συνοχή και χωρική ισορροπία. Η εικόνα που συναντά κανείς στους περισσότερους περιφερειακούς δήμους είναι κοινή.

Οι Σέρρες, που υπηρέτησα ως δημοτικός σύμβουλος, αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η ελληνική περιφέρεια. Προκλήσεις που δεν περιορίζονται σε έναν δήμο, αλλά αφορούν δεκάδες περιοχές της χώρας, από τη Θράκη έως την Ήπειρο και από τη Δυτική Μακεδονία έως την Πελοπόννησο.

Η δημογραφική συρρίκνωση, η αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης, η φυγή των νέων και η δυσκολία προσέλκυσης επενδύσεων δεν αντιμετωπίζονται με οριζόντιες πολιτικές. Απαιτούν αναπτυξιακές στρατηγικές προσαρμοσμένες στις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε περιοχής. Ωστόσο, η Αυτοδιοίκηση καλείται να ανταποκριθεί σε αυτές τις προκλήσεις χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία.

Η χρόνια υποχρηματοδότηση, οι ελλείψεις προσωπικού και η συνεχής μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς τους αντίστοιχους πόρους έχουν μετατρέψει πολλούς δήμους σε διαχειριστές της καθημερινότητας, στερώντας τους τη δυνατότητα να σχεδιάσουν το μέλλον τους. Δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική αποκέντρωση όταν κάθε νέα ευθύνη δεν συνοδεύεται από σταθερή χρηματοδότηση, διοικητική επάρκεια και πραγματική οικονομική αυτοτέλεια.

Το ίδιο συγκεντρωτικό μοντέλο αποτυπώθηκε και στον σχεδιασμό του Ταμείου Ανάκαμψης. Παρότι επρόκειτο για τη μεγαλύτερη αναπτυξιακή ευκαιρία των τελευταίων δεκαετιών, οι δήμοι και οι περιφέρειες δεν συμμετείχαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του εθνικού σχεδίου. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, που γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες των κοινωνιών τους, έμειναν ουσιαστικά εκτός της διαδικασίας σχεδιασμού, με αποτέλεσμα να χαθεί μια σημαντική ευκαιρία για παρεμβάσεις με ισχυρό τοπικό και παραγωγικό αποτύπωμα.

Το ίδιο λάθος δεν πρέπει να επαναληφθεί στα επόμενα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και στον νέο αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας. Η Ελλάδα χρειάζεται να περάσει από τον συγκεντρωτισμό στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση.

Ένα κράτος που θα χαράσσει τη στρατηγική, αλλά θα εμπιστεύεται την Αυτοδιοίκηση ως ισότιμο εταίρο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των δημόσιων πολιτικών. Γιατί η ανάπτυξη δεν μπορεί να σχεδιάζεται με τον ίδιο τρόπο για τις Σέρρες, τη Ροδόπη, την Ευρυτανία ή την Κρήτη. Κάθε τόπος έχει διαφορετική παραγωγική ταυτότητα, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές δυνατότητες.

Η χώρα χρειάζεται μια νέα αναπτυξιακή συμφωνία με την Περιφέρεια. Μια Αυτοδιοίκηση με σαφείς αρμοδιότητες, επαρκείς πόρους, πραγματική οικονομική αυτοτέλεια και ουσιαστικό ρόλο στον εθνικό αναπτυξιακό σχεδιασμό.

Μόνο έτσι μπορεί να εξελιχθεί από διαχειριστή προβλημάτων σε πυλώνα παραγωγικής ανασυγκρότησης, δημοκρατικής συμμετοχής και βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης.

Γιατί η αναγέννηση της ελληνικής περιφέρειας δεν θα έρθει μέσα από περισσότερες αποφάσεις που λαμβάνονται στο κέντρο, αλλά μέσα από ένα κράτος που εμπιστεύεται τις τοπικές κοινωνίες και τους δίνει τη δυνατότητα να συνδιαμορφώσουν το μέλλον τους.

* O Κώστας Καρπουχτσής είναι οικονομολόγος – αναπληρωτής εκπρόσωπος Τύπου ΕΛΑΣ