Αλ Χαμιντίγια: Κρητικοί και η διάλεκτός τους, επιβιώνουν στη Συρία 130 χρόνια μετά την μετανάστευσή τους

Οικογένειες μουσουλμάνων στην παραθαλάσσια πόλη Αλ-Χαμιντίγια της Συρίας στην επαρχία της Ταρτούς, μόλις 3 χιλιόμετρα από τα σύνορα με τον Λίβανο, εξακολουθούν να μιλούν μια κρητική διάλεκτο παράλληλα με τα αραβικά, διατηρώντας έτσι έναν σπάνιο γλωσσικό δεσμό με το νησί, 129 χρόνια αφότου οι πρόγονοί τους εγκατέλειψαν την Κρήτη.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ίδρυσε την Αλ-Χαμιντίγια κοντά στα σημερινά σύνορα με τον Λίβανο το 1897, ως καταφύγιο για τους ελληνόφωνους μουσουλμάνους που εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του 1897-1898 μεταξύ της Ελλάδας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η πόλη πήρε το όνομά της από τον σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίντ Β΄.

Οι γενιές που ήρθαν έχουν κληρονομήσει και διατηρήσει κρητικά τραγούδια, πιάτα, έθιμα και εκφράσεις, αν και οι κάτοικοι αναφέρουν ότι η χρήση της διαλέκτου έχει μειωθεί και πλέον εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους ηλικιωμένους ομιλητές που τη διδάσκουν εντός των οικογενειών.

Ένα έργο του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (σ.σ. που επικαλείται η Shafaq και θα διασταυρωθεί επίσημα) περιγράφει την Αλ-Χαμιντίγια ως μία από τις λίγες ελληνόφωνες μουσουλμανικές κοινότητες στην ανατολική Μεσόγειο που επιβιώνουν ακόμα.

«Έχουμε ενσωματωθεί πλήρως στη συριακή κοινωνία, διατηρώντας παράλληλα τον πολιτισμικό χαρακτήρα που είναι ορατός στη γλώσσα, τις παραδόσεις και την καθημερινή μας ζωή», δήλωσε ο ψαράς Άντελ Αλ-Σαλάμ στον ανταποκριτή της Shafaq.

Κρητικοί χωρίς να έχουν επισκεφθεί ποτέ την Κρήτη

Για τους κατοίκους, η διάλεκτος συνδέει τις σημερινές οικογένειες με μια ιστορία μετανάστευσης που μεταδίδεται μέσω των οικογενειακών συζητήσεων, των τραγουδιών και της προφορικής παράδοσης. Όπου ο πόλεμος πήρε τους παππούδες τους από την Κρήτη.

Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) είχε καταγράψει στο παρελθόν κατοίκους της Αλ-Χαμιντίγια που έμαθαν κρητικά από τους γονείς και τους παππούδες τους, παρόλο που δεν είχαν επισκεφθεί ποτέ την Κρήτη. Όπως ο Αχμέτ Ταρζαλάκης.

Η αλιεία και η γεωργία παραμένουν κεντρικά στοιχεία της ζωής στην Αλ-Χαμιντίγια, η οποία βρίσκεται στις ακτές της Μεσογείου στην επαρχία Ταρτούς, ενώ η παραλία της προσελκύει τουρίστες.

Ανήκουμε εδώ ίσως πιο πολύ από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο

Η συριακή ταυτότητα της κοινότητας και οι κρητικές ρίζες της συνυπάρχουν για περισσότερο από έναν αιώνα, μετατρέποντας την πόλη σε ένα ζωντανό μνημείο ενός εκτοπισμού της οθωμανικής εποχής που αναδιαμόρφωσε κοινότητες σε ολόκληρη τη Συρία, το Λίβανο, την Τουρκία και τη Λιβύη.

Οι προπαππούδες έφυγαν από τα Χανιά και τα δισέγγονα επέστρεψαν εκεί από ανάγκη. Βρήκαν μια πατρίδα.

H ιστορία του Αχμέτ από το 2018

Μπαίνοντας σε ένα μικρό μαγαζί στα Χανιά, όπως διηγείται το BBC που συνέχισε την ιστορία από εκεί που το άφησε η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, ο Αχμέτ Ταρζαλάκης ξεκίνησε να συστηθεί.

Ο ιδιοκτήτης τον κοίταξε με το στόμα ανοιχτό. Καταλάβαινε τι έλεγε ο Αχμέτ, αλλά μερικές από τις λέξεις που χρησιμοποιούσε του ήταν άγνωστες και παλιομοδίτικες, ενώ άλλες δεν τις καταλάβαινε καθόλου. Ήταν σαν ο Αχμέτ να είχε φτάσει όχι μόνο από τη Συρία, αλλά και από μια άλλη εποχή.

«Δεν μπορούσε να πιστέψει ότι κάποιος μιλούσε ακόμα τη παλιά γλώσσα σήμερα», λέει ο Αχμέτ.

Όπως είχε διηγηθεί τότε στο βρετανικό μέσο τα παιδιά μάθαιναν ελληνικούς χορούς και «μαντι(ν)άδες». Οι γονείς μετέδιδαν στους νεότερους τις παραδοσιακές κρητικές συνταγές, όπως τα τηγανητά σαλιγκάρια (σ.σ. χοχλιούς μπουμπουριστούς), ενώ οι γάμοι με μέλη του συριακού πληθυσμού ήταν σπάνιοι. Η σύζυγος του Αχμέτ, η Γιασμίν, κατάγεται επίσης από κρητική οικογένεια.

Η κόκκινη τελεία στα δεξιά είναι η Αλ Χαμιντίγια. Τα Χανιά βρίσκονται στη βορειοδυτική Κρήτη.

Οι κάτοικοι κράτησαν επαφή

Στα επόμενα χρόνια, οι 10.000 κάτοικοί του θα διατηρούσαν επαφή με τη σύγχρονη Κρήτη παρακολουθώντας ελληνική τηλεόραση μέσω δορυφόρου. «Υπήρχε πάντα ένα κομμάτι της Κρήτης στις καρδιές μας», λέει ο Αχμέτ. «Ανήκουμε εδώ ίσως πιο πολύ από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο» είχε πει χαρακτηριστικά στο αφιέρωμα της Ύπατης Αρμοστείας.

«Όλοι γνώριζαν ακριβώς από ποιο χωριό προερχόταν η οικογένεια του καθενός. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας έλεγαν πόσο όμορφη ήταν η Κρήτη και πόσο εκεί είχαν όλα όσα χρειάζονταν. Πάντα θέλαμε να την επισκεφτούμε, αλλά ποτέ δεν είχαμε την ευκαιρία». Την περιέγραφαν ως «την γη με το γάλα και το μέλι»

Την ανάγκη μεταμφιεσμένη σε ευκαιρία την έφερε ένας από τους πιο βρώμικους πολέμους των τελευταίων δεκαετιών: ο Συριακός εμφύλιος των δεκάδων εθνικών στρατών και πολιτοφυλακών που κράτησε περισσότερα από 14 χρόνια. Ο Αχμέτ και η οικογένειά του πούλησαν ό,τι είχαν και τα έδωσαν στους δουλέμπορους για να τους μεταφέρουν στην Ελλάδα. Παραλίγο να πνιγούν.

Όταν η οικογένεια παρευρέθηκε στην πρώτη της συνέντευξη για την αίτηση ασύλου, ο Αχμέτ έβαλε σκόπιμα το δάχτυλό του δίπλα στο χαρακτηριστικό κρητικό επώνυμό του – Ταρζαλάκης – όταν του ζητήθηκε να δείξει το διαβατήριό του.

Ένας εργαζόμενος «άρχισε να φωνάζει στους συναδέλφους του: “Κοιτάξτε, κοιτάξτε, υπάρχει ένας Κρητικός εδώ! Ελάτε να δείτε!”», λέει ο Αχμέτ. «Όλοι άρχισαν να συρρέουν από περιέργεια».

Πλέον το επώνυμο Ταρζαλάκης, Tarzalaki, Tarzalakis, Trzlaki, Tarzalake αλλά και γραμμένο στα αραβικά συναντάται φυσικά στην Ταρτούς, στην Κρήτη και ειδικά στα Χανιά, στην Κύπρο και έντονα στην Λεμεσό αλλά και στην Δρέσδη της Γερμανίας. Όπου δηλαδή σκόρπισε ο εμφύλιος πόλεμος της Συρίας τους απογόνους των Κρητών.

Με ψάξιμο και ένα χαμόγελο έγινε σαφές πως περισσότεροι κάτοικοι της Αλ-Χαμιντίγια, με το ίδιο, αλλά και διαφορετικά επώνυμα από των Ταρζαλάκηδων επέστρεψαν επίσης στην πατρίδα των προπαππούδων τους, γιατί «κάτι» τους τράβηξε εκεί. Κάτι τους έλεγε πως και αυτή είναι πατρίδα.