ΠΟΥ: Νέες οδηγίες πρόληψης και καθυστέρησης της άνοιας

Νέες οδηγίες για την πρόληψη και αντιμετώπιση της άνοιας εξέδωσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, καθώς πάνω από 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με άνοια παγκοσμίως και σχεδόν 10 εκατομμύρια άνθρωποι διαγιγνώσκονται πρόσφατα κάθε χρόνο. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο κοινή μορφή άνοιας και εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύει το 60-70% των περιπτώσεων.

Η άνοια επηρεάζει την ικανότητα ενός ατόμου να ζει ανεξάρτητα, να εργάζεται και να λειτουργεί, ενώ παράλληλα επιβαρύνει σημαντικά τις οικογένειες και τους φροντιστές των ασθενών.

Προκαλεί μάλιστα μια επιβάρυνση στην παγκόσμια οικονομία της τάξης των 1,3 τρις. δολ. ετησίως, με το μισό από το κόστος αυτό να αφορά τη φροντίδα που παρέχεται από οικογένειες και φίλους και η οποία δεν πληρώνεται.

Η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου και η λήψη μέτρων για την πρόληψη της άνοιας μπορούν να βελτιώσουν την υγεία και την ποιότητα ζωής, βοηθώντας τους ανθρώπους να ζήσουν περισσότερο, πιο υγιείς και πιο ανεξάρτητες ζωές, επισημαίνει ο ΠΟΥ στις οδηγίες του.

Στις οδηγίες, αυτή τη φορά δεν συνιστά τη χρήση συμπληρωμάτων με βιταμίνες Β και Ε, ωμέγα-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και πολυβιταμίνες – μέταλλα, στην περίπτωση που δεν υπάρχει ήδη διαγνωσμένη ανεπάρκεια, καθώς δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα οφέλη με τα οποία θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν απροσδόκητες βλαβερές επιπτώσεις.

Επιχειρείται μείωση της επιβάρυνσης από άνοια τις επόμενες δεκαετίες μέσω της περαιτέρω ενσωμάτωσης υπηρεσιών υγείας για τις μη μεταδιδόμενες ασθένειες, την ψυχική υγεία και την υγεία του εγκεφάλου

Η μείωση της φλεγμονής αποτελεί μια από τις οδηγίες για πρόληψη της άνοιας

Η επιβάρυνση από τη νόσο

Σύμφωνα με τις οδηγίες του ΠΟΥ, η άνοια είναι μια νευρολογική πάθηση που επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα λειτουργίας.

Παρότι δεν υπάρχει θεραπεία, μέχρι και το 45% του κινδύνου μπορεί να αποδοθεί σε τροποποιήσιμους παράγοντες όπως ο καπνός, η χρήση αλκοόλ, η κοινωνική απομόνωση, η σωματική αδράνεια, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι μη μεταδοτικές ασθένειες (NCDs), μεταξύ των οποίων η υπέρταση και ο διαβήτης. Πέρα από την υγεία, η άνοια επηρεάζει την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την ασφάλεια του ατόμου.

«Γνωρίζουμε σήμερα περισσότερα από ποτέ τι οδηγεί στον κίνδυνο άνοιας και αυτές οι οδηγίες μετατρέπουν αυτή τη γνώση σε δράση», δήλωσε ο  Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ Δρ Tedros Adhanom Ghebreyesus και πρόσθεσε: «Οι χώρες έχουν πλέον σαφείς συστάσεις, βασισμένες σε δεδομένα, για να προστατεύσουν τη γνωστική υγεία των ανθρώπων, με την εφαρμογή τους, άμεσα στην πράξη».

Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ αντικατοπτρίζουν τα πιο πρόσφατα δεδομένα και την καινοτομία για τη μείωση του κινδύνου άνοιας, παρέχοντας αποδεδειγμένες παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο άνοιας μέσω της έγκαιρης ευαισθητοποίησης και της έγκαιρης δράσης. Με τον τρόπο αυτό, δίνουν την ευκαιρία για μείωση του βάρους της άνοιας τις επόμενες δεκαετίες μέσω της περαιτέρω ενσωμάτωσης των υπηρεσιών για τις μη μεταδιδόμενες ασθένειες, την ψυχική υγεία και την υγεία του εγκεφάλου.

Μείωση του κινδύνου, πρόληψη ασθενειών

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές αντικατοπτρίζουν την σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί από το 2019, οπότε ο ΠΟΥ εξέδωσε για πρώτη φορά συστάσεις για τη μείωση του κινδύνου άνοιας. Παρέχουν ενοποιημένες συστάσεις για την αντιμετώπιση ανθυγιεινών συμπεριφορών, τη διαχείριση ιατρικών παθήσεων και τη μείωση της έκθεσης σε περιβαλλοντικούς παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στη γνωστική παρακμή και την άνοια.

Προτείνουν την υιοθέτηση υγιεινής συμπεριφοράς και παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής για τη μείωση του κινδύνου, προάγοντας την γνωστική εκπαίδευση και ενίσχυση, καθώς και την συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες για ενήλικες που έχουν φυσιολογική γνωστική λειτουργία ή αντιμετωπίζουν ήπια γνωστική εξασθένηση.

Περιλαμβάνουν επίσης παρεμβάσεις που μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης μη μεταδοτικών ασθενειών, όπως η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, η διακοπή του καπνίσματος, η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, η υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής και μια νέα σύσταση για τη μείωση της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η διαχείριση καρδιομεταβολικών παθήσεων όπως η υπέρταση, ο διαβήτης και η υψηλή χοληστερόλη μπορεί επίσης να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου άνοιας. Επιπλέον, μπορούν να προσφερθούν ακουστικά βαρηκοΐας στο πλαίσιο στρατηγικών δημόσιας υγείας για τη μείωση του κινδύνου.

Για την κατάρτιση των νέων οδηγιών, αναζητήθηκαν δεδομένα για πλήρη αξιολόγηση οκτώ παραγόντων κινδύνου που περιλαμβάνονταν στις προηγούμενες οδηγίες του 2019, ενώ αξιολογήθηκαν και άλλοι οκτώ νέοι παράγοντες κινδύνου, που δεν είχαν συμπεριληφθεί στις αρχικές οδηγίες, όπως ο ιός HIV, το εγκεφαλικό επεισόδιο και ο τραυματισμός του εγκεφάλου, χωρίς να διαπιστωθεί ισχυρή συσχέτιση.

Τι προτείνεται

Οι νέες οδηγίες συνιστούν:

• Γνωστική ενίσχυση μέσω συγκεκριμένων δραστηριοτήτων κοινωνικής φύσης, αλλά και διάβασμα, παιχνίδια και εξάσκηση των γνωστικών δεξιοτήτων μέσω ασκήσεων ή στόχων προς επίτευξη,
• Κοινωνική δραστηριότητα με παρεμβάσεις για άτομα που έχουν φυσιολογική γνωστική λειτουργία ή ήπια εξασθένιση,
• Φυσική δραστηριότητα σε άτομα με φυσιολογική γνωστική λειτουργία μέσω αεροβικής γυμναστικής και ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης,
• Μείωση της επιβλαβούς χρήσης του αλκοόλ,
• Διακοπή του καπνίσματος,
• Ισορροπημένη διατροφή με έλεγχο κατανάλωσης υδατανθράκων και σακχάρων, λιπών κορεσμένων και τρανς, αλατιού και καλίου. Η διατροφή πρέπει να παρέχει επαρκή βασικά θρεπτικά στοιχεία, έμφαση σε κατηγορίες τροφίμων που περιέχουν στοιχεία που συμβάλλουν στην υγεία και αποφυγή επιβλαβών συστατικών, ανάλογα με τις προτιμήσεις και τις πολιτισμικές συνήθειες.

Σε ότι αφορά τη διαχείριση μη μεταδοτικών νοσημάτων, οι οδηγίες προτείνουν:

• Διαχείριση της παχυσαρκίας με τη χρήση θεραπειών GLP – 1, εισαγωγή υπηρεσιών υγείας για πρόληψη και διαχείριση της παχυσαρκίας, εισαγωγή διατροφικών περιορισμών σε άτομα με υπερβάλλον βάρος,
• Διαχείριση του διαβήτη με παρεμβάσεις στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και πολιτικές δημόσιας υγείας
• Διαχείριση της υπέρτασης και της δυσλιπιδαιμίας για την αποφυγή καρδιαγγειακών παθήσεων, στο πλαίσιο εθνικών σχεδίων δράσης,
• Αντιμετώπιση της απώλειας ακοής με διερεύνηση του ενδεχομένου για προληπτικές εξετάσεις ακοής στο πλαίσιο προστασίας της δημόσιας υγείας ή και διάθεση ακουστικών βοηθημάτων σε ανθρώπους με απώλεια ακοής.

Επισημαίνει τέλος την ανάγκη για μείωση της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση εντός και εκτός των νοικοκυριών, ιδίως από μικροσωματίδια PM 2,5, αλλά και όζον, διοξείδιο του αζώτου, του θείου και μονοξείδιο του άνθρακα.

Υπό αμφισβήτηση

Οι οδηγίες εξαιρούν της χρήσης ορμονοθεραπείας στην εμμηνόπαυση για την άνοια σε γυναίκες άνω των 65, διευκρινίζοντας ότι η ορμονοθεραπεία αφορά τα αγγειοκινητικά συμπτώματα (εξάψεις) και την πρόληψη επιπτώσεων στο ουροποιητικό σύστημα

Σε ότι αφορά τη διαχείριση της κατάθλιψης σημειώνεται ότι δεν υπάρχουν ακόμη δεδομένα για την επίπτωσή της στην άνοια, όμως επισημαίνει την ανάγκη διαχείρισης της νόσου στον πλαίσιο του συνολικού σχεδίου δράσης κατά των ψυχικών νόσων 2013-2030

Αντίστοιχα θεωρεί ανεπαρκή τα δεδομένα για εξειδικευμένη πρόληψη με ειδική σύσταση για την διαχείριση του εγκεφαλικού πρωτογενώς ή δευτερογενώς, των τραυματισμών του εγκεφάλου, των βλαβών όρασης, του ύπνου και του ιού HIV, όλες τους καταστάσεις που απαιτούν διαχείριση από μόνες τους, χωρίς όμως να συνδέονται αποδεδειγμένα με την άνοια.