Αποτυχία των προνοιακών πολιτικών καταγγέλλουν οι εργαζόμενοι του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας

Αποτυχία να εφαρμόσει προνοιακές πολιτικές και να οργανώσει αποτελεσματικά τις προνοιακές υπηρεσίες καταλογίζουν στην ηγεσία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας τέσσερις σύλλογοι εργαζομένων, οι οποίοι εξέθεσαν έναν μακρύ κατάλογο προβλημάτων σε κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν σήμερα στην ΕΣΗΕΑ.

Συγκεκριμένα, ο Σύλλογος Εργαζομένων Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Εργαζομένων ΟΓΑ (ΟΠΕΚΑ – ΕΦΚΑ), το Πανελλήνιο Σωματείο Εργαζομένων Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ) και ο Σύλλογος Υπαλλήλων της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων, προειδοποιούν ότι οι προνοιακές υπηρεσίες βρίσκονται σε οριακή κατάσταση εξαιτίας υποστελέχωσης και απουσίας αποτελεσματικής οργανωτικής δομής, ενώ το υπουργείο «κατακλύζεται» από ιδιωτικούς συμβούλους και δαπανά μεγάλα ποσά για επικοινωνία.

Οι τέσσερις σύλλογοι υποστηρίζουν πως η αποτυχία των πολιτικών που εφαρμόζει το υπουργείο, τρία χρόνια μετά τη σύστασή του, τεκμηριώνεται με μια σειρά από στοιχεία, ενώ η σημασία της κοινωνικής πρόνοιας βαραίνει ιδιαίτερα σε μια χώρα που βρίσκεται στη δεύτερη χειρότερη θέση της Ευρώπης, με ποσοστό 27,5%, όσον αφορά τον πληθυσμό σε κίνδυνο φτώχειας ή σε κοινωνικό αποκλεισμό, και στην τρίτη χειρότερη, με ποσοστό 14,9%, όσον αφορά τον πληθυσμό με σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση.

Οι εκπρόσωποι των τεσσάρων συλλόγων στη σημερινή συνέντευξη Τύπου στην ΕΣΗΕΑ.

Αναζητείται στεγαστική πολιτική

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν οι εργαζόμενοι/ες, το κόστος στέγασης ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος νοικοκυριού είναι υψηλότερο στην Ελλάδα, με 35,5%, από ό,τι στην ΕΕ, όπου ανέρχεται σε 19,2%. 

Το παράδειγμα που έδωσαν είναι ότι για ένα νέο ζευγάρι με καθαρό μηνιαίο εισόδημα περίπου 1.800 ευρώ και μηνιαίο ενοίκιο 700 ευρώ, το κόστος του ενοικίου απορροφά περίπου το 39% του διαθέσιμου εισοδήματος. 

Αν συνυπολογιστούν λογαριασμοί κοινής ωφέλειας, κοινόχρηστα και έξοδα συντήρησης, το συνολικό κόστος κατοικίας είναι πιθανό να υπερβεί το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, προσεγγίζοντας ή και υπερβαίνοντας το όριο υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης που χρησιμοποιεί η Eurostat.

Ένας στους δύο ανάπηρους δυσκολεύεται να πληρώσει για στέγη

Ο βαθμός δυσκολίας σχετικά με τη στέγαση ανεβαίνει ακόμη περισσότερο για τον πληθυσμό των ανάπηρων ατόμων — κάτι που εμπίπτει ολοκληρωτικά στην αποστολή του υπουργείου. Σύμφωνα με στοιχεία που αντλήθηκαν από το Παρατηρητήριο της ΕΣΑμεΑ (Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία), το 48,6% — δηλαδή σχεδόν το ένα 1 στα 2 — των ανάπηρων ατόμων ή/και των ατόμων με χρόνια πάθηση αντιμετωπίζει από μεγάλη ως ακραία ή και πλήρη δυσκολία κάλυψης των βασικών εξόδων στέγασης. 

Επίσης, 8 στα 10 ανάπηρα άτομα ή/και άτομα με χρόνια πάθηση που αντιμετωπίζουν ανάγκες υποστήριξης σε καθημερινές δραστηριότητες, βασίζονται στην βοήθεια του οικογενειακού ή του φιλικού/κοινωνικού περιβάλλοντος, προκειμένου να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες, χωρίς να λαμβάνουν κάποια επαγγελματική φροντίδα ή υποστήριξη. 

Προβλήματα για παιδιά και ηλικιωμένους

Οι εργαζόμενοι/ες του υπουργείου τόνισαν ότι το επίδομα παιδιού δεν επαρκεί για να καλύψει βασικές ανάγκες, καθώς αντιστοιχεί σε 840€ ετησίως για το πρώτο παιδί (για την Α’ εισοδηματική κατηγορία), δηλαδή περίπου 18% κάτω από την πραγματική αγοραστική του δύναμη σε σχέση με πριν την έντονη πληθωριστική άνοδο, καλύπτει περίπου 10–15% μιας βασικής μηνιαίας δαπάνης (π.χ. ενοίκιο ή σούπερ μάρκετ), αλλά ούτε κατά προσέγγιση δεν καλύπτει μέρος των βασικών αναγκών και κόστος ανατροφής ενός παιδιού. Αυτό επιβεβαιώνεται, είπαν, και από το γεγονός ότι το επίδομα αυτό το λαμβάνει μια οικογένεια με 1 παιδί και πραγματικό οικογενειακό εισόδημα 10.500 ευρώ. 

Οι εργαζόμενοι/ες επεσήμαναν ακόμη ότι «οι πολιτικές που ασκούνται, λόγω των αυστηρών εισοδηματικών κριτηρίων που συνήθως εφαρμόζονται, αφορούν ολοένα λιγότερους πολίτες, προσφέρουν ολοένα μικρότερη στήριξη και πέραν κάθε αμφιβολίας δεν ανταποκρίνονται στις αυξανόμενες ανάγκες των ευάλωτων συμπολιτών μας». 

Ως παράδειγμα φέρνουν ότι  το επίδομα γέννησης των 2.400 ευρώ για το πρώτο παιδί αντιστοιχεί περίπου σε 2–4 μήνες πραγματικών εξόδων και δεν καλύπτει ούτε το πρώτο εξάμηνο ζωής, εκτός εάν η οικογένεια περιορίσει σημαντικά τις αγορές (οι οποίες όμως είναι ανελαστικές) ή διαθέτει ήδη εξοπλισμό. 

Στη συνέντευξη Τύπου τονίστηκε, επίσης, ότι η Ελλάδα κατατάσσεται 2η στην ΕΕ ως προς τη μεγαλύτερη μέση ηλικία αποχώρησης των νέων από τη γονική κατοικία, σε ηλικία κατά μέσο όρο άνω των 31 ετών, και τελευταία στην μετάβαση από το πανεπιστήμιο στην εργασία 

Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι σημείωσαν ότι δεν υπάρχουν δημόσιες δομές φιλοξενίας ηλικιωμένων, παρά μόνο οι δομές χρονίως πασχόντων των ΚΚΠΠ (Κέντρων Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφερειών), οι οποίες είναι «βαριά υποστελεχωμένες και με μικρή δυναμικότητα».

Στον αέρα τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας

Εκτός από τους τέσσερις συλλόγους που διοργάνωσαν τη συνέντευξη Τύπου, παρέμβαση έκανε και Το Πανελλήνιο Σωματείο Εργαζομένων στο Δίκτυο Δομών για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Έμφυλης Βίας.

Το δίκτυο αυτό υπάγεται στη Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και έχει αποστολή την υποστήριξη των επιζωσών έμφυλης βίας και πολλαπλών διακρίσεων, σκοπό για τον οποίο λειτουργεί 68 δομές πανελλαδικά — 48 Συμβουλευτικά Κέντρα, 20 Ξενώνες Φιλοξενίας και τη Γραμμή SOS 15900.

Όπως, όμως, καταγγέλλουν οι εργαζόμενοί/ές του στελεχώνεται αποκλειστικά από συμβασιούχους ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου, οι οποίοι «επί δεκατέσσερα συναπτά έτη καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες του Δημοσίου». 

Τονίζουν, επίσης, ότι «το δίκτυο πλέον διανύει την τελευταία χρηματοδοτική περίοδο με ευρωπαϊκούς πόρους και μετά το 2029 το μέλλον του είναι αβέβαιο, καθώς η κυβέρνηση αρνείται να προχωρήσει στην ένταξη των δομών στον κρατικό προϋπολογισμό, παρά τη ρητή θεσμική υποχρέωση, και να εξασφαλίσει την εργασιακή σταθερότητα του ήδη υπάρχοντος εξειδικευμένου προσωπικού μέσω της μονιμοποίησής του». 

Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι/ες επισημαίνουν «χρόνιες δομικές και λειτουργικές ελλείψεις και παθογένειες» που «δεν αντιμετωπίζονται από το αρμόδιο υπουργείο παρακωλύοντας την παροχή ουσιαστικής προστασίας στις επιζώσες έμφυλης βίας». 

Η αφαίρεση του φύλου

Οι εργαζόμενοι/ες της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία μέχρι πρότινος ονομαζόταν «ισότητας των φύλων», παρατηρούν ότι η αφαίρεση της λέξης «φύλο» από τις αρμοδιότητες των υπηρεσιακών μονάδων είναι «συστηματική». 

 Υποστηρίζουν ότι «αυτό δεν είναι μια απλή αλλαγή ορολογίας» αλλά ότι «οι λέξεις προσδιορίζουν αρμοδιότητες και πολιτικές προτεραιότητες».

«Όταν αφαιρείται η έννοια του φύλου από τις αρμοδιότητες των υπηρεσιών που είναι υπεύθυνες για την ισότητα» λένε «δεν έχουμε απλώς μια διοικητική αλλαγή. Έχουμε αποδυνάμωση της ίδιας της έμφυλης διάστασης στις δημόσιες πολιτικές. Και αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο όπου απαιτείται το ακριβώς αντίθετο».

Σύμφωνα με τους εργαζόμενους/ες, «η κατάκτηση της ουσιαστικής ισότητας παραμένει μακρινός στόχος και η πορεία της Ελλάδας προς την ισότητα των φύλων είναι εξαιρετικά αργή». 

Τα στοιχεία που παρουσίασαν δείχνουν ότι, σε επίπεδο ΕΕ, η Ελλάδα  βρίσκεται στην 22η θέση, με 57 μονάδες στις 100 στον Δείκτη Ισότητας Φύλου, γεγονός που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε χαμηλή απόδοση στον τομέα του διαθέσιμου χρόνου (26η θέση κυρίως λόγω της άτυπης φροντίδας που επωμίζονται οι γυναίκες) και στην εργασία (21η).

Την ίδια στιγμή, τόνισαν, η έμφυλη βία παραμένει ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα: «Μία στις τρεις γυναίκες θα υποστεί κάποια μορφή έμφυλης βίας στη διάρκεια της ζωής της, ενώ οι ολοένα και συχνότερες γυναικοκτονίες τείνουν να  μετατραπούν σε μια τραγική καθημερινότητα».

Υπουργείο εναντίον εργαζομένων;

Κοντά στις επί της ουσίας αποτυχίες της προνοιακής πολιτικής, οι εργαζόμενοι/ες καταγγέλλουν επίσης απαξίωση και «εγκλωβισμό» και επισημαίνουν ότι η ηγεσία του υπουργείου από τη μία αρνείται να στελεχώσει επαρκώς τις υπηρεσίες και τους εποπτευόμενους φορείς, με αποτέλεσμα οι υφιστάμενοι υπάλληλοι να ασφυκτιούν κάτω από υπερβολικές απαιτήσεις και χρονοδιαγράμματα, από την άλλη δεν εκμεταλλεύεται σωστά τη γνώση και την εμπειρία των υπαλλήλων, επιλέγοντας ένα «πλεόνασμα σε μετακλητούς υπαλλήλους, που ανέρχονται περίπου σε 50, καθιστώντας ουσιαστικά την αναλογία μετακλητών με μονίμους υπαλλήλους σε 1 προς 3». 

Συγκεκριμένα, οι εργαζόμενοι/ες του ΕΚΚΑ (Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης), εποπτευόμενου φορέα του υπουργείου, επιφορτισμένου με μεγάλο μέρος της κοινωνικής πρόνοιας και της υποστήριξης των πλέον ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, καταγγέλλουν «τραγική έλλειψη προσωπικού», η οποία «οφείλεται στην απουσία μόνιμων διορισμών και στη συνταξιοδότηση συναδέλφων». 

«Οι υπάλληλοι του Ε.Κ.Κ.Α. (κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, διοικητικοί)» προσθέτουν «διαχειρίζονται καθημερινά κρίσεις, βία και ανθρώπινο πόνο κάτω από αντίξοες συνθήκες. Η απαγόρευση μετακίνησης σε άλλους φορείς εντείνει την επαγγελματική εξουθένωση, μειώνει την αποδοτικότητα και πλήττει την ψυχική υγεία του προσωπικού. Την ίδια ώρα που το υπόλοιπο Δημόσιο αξιοποιεί την κινητικότητα για την κάλυψη αναγκών και την προσωπική ανάπτυξη των εργαζομένων, το προσωπικό του Ε.Κ.Κ.Α. αντιμετωπίζεται με όρους εξαίρεσης και αποκλεισμού». 

Οι εργαζόμενοι/ες στον ΟΠΕΚΑ (Οργανισμό Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, επίσης εποπτευόμενο φορέα, τονίζουν με τη σειρά τους ότι ο «πρόχειρος» αρχικός σχεδιασμός του οργανισμού «συνεχίζει να τον επιβαρύνει από το 2018 μέχρι σήμερα».

«Μαζί με την αύξηση του μέσου όρου ηλικίας των υπηρετούντων στον οργανισμό» λένε «λόγω της μη ουσιαστικής ενίσχυσής του με νέο προσωπικό (μνημονιακές δεσμεύσεις, συνταξιοδοτήσεις), ο ΟΠΕΚΑ αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια ακραία υποστελέχωση ενώ παράλληλα η δράση του από το 2018 μέχρι σήμερα συνεχώς διευρύνεται».

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζουν και οι εργαζόμενοι/ες της Γενικής Γραμματείας Ισότητας: «Υπάρχουν τμήματα που καλούνται να ανταποκριθούν στο σύνολο των αρμοδιοτήτων τους με έναν ή δύο υπαλλήλους, όπως το Παρατηρητήριο Ισότητας, το Τμήμα Παρακολούθησης Πολιτικών Ισότητας των Φύλων και το Τμήμα Νομικής Τεκμηρίωσης)». 

«Όσο φιλότιμο κι αν υπάρχει» προσθέτουν «αυτό είναι αντικειμενικά αδύνατο. Και το τίμημα δεν το πληρώνουν μόνο οι εργαζόμενοι. Το πληρώνει η ελληνική κοινωνία. Δεν μπορεί η υλοποίηση των κοινωνικών πολιτικών να στηρίζεται διαρκώς στην προσωπική υπέρβαση των εργαζομένων».

Χωρίς Οργανισμό

Οι εργαζόμενοι/ες τονίζουν, ακόμη, ότι τρία χρόνια μετά τη σύσταση του υπουργείου, δεν έχει εγκριθεί ακόμη ο Οργανισμός του, δηλαδή ο οργανωτικός και διοικητικός χάρτης , στην περίπτωση του υπουργείου μας. 

«Συστάθηκε υπουργείο» λένε «χωρίς καμία αποτύπωση του αριθμού των υπαλλήλων και των κλάδων (ειδικοτήτων) που χρειάζονται, τι αρμοδιότητες έχουν έτσι ώστε να μην υπάρχει σύγχυση». 

Και προσθέτουν ότι «οι κενές οργανικές θέσεις που ήδη υπάρχουν είναι πολύ λιγότερες από αυτές που θα αποτυπώνονταν με βάση τα καινούργια αντικείμενα, αν υπήρχε Οργανισμός, άρα έτσι δεν μπορεί να γίνει μακροπρόθεσμος σχεδιασμός προσλήψεων».

Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι/ες της Γενικής Γραμματείας Ισότητας παρατηρούν πως το σχέδιο του νέου Οργανισμού, που τους κοινοποιήθηκε πρόσφατα, προβλέπονται αλλαγές που «δεν αποτελούν απλώς οργανωτικές ρυθμίσεις, αλλά φορούν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιλαμβάνεται και ασκεί πολιτική για την ισότητα των φύλων».

«Σε μια περίοδο» λένε «κατά την οποία τα ζητήματα της έμφυλης βίας, των διακρίσεων και της ουσιαστικής ισότητας βρίσκονται στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος, θα περίμενε κανείς η Γενική Γραμματεία να ενισχυθεί θεσμικά και λειτουργικά, όμως, παρά τη δραματική υποστελέχωση των υπηρεσιών και την αύξηση αρμοδιοτήτων, δεν προβλέπεται η αναγκαία αύξηση των οργανικών θέσεων».

«Παράλληλα» προσθέτουν «υπηρεσίες με διακριτό επιστημονικό, ερευνητικό και θεσμικό ρόλο αντιμετωπίζονται ως απλές διοικητικές μονάδες προς συγχώνευση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόταση συγχώνευσης της Βιβλιοθήκης και του Ιστορικού Αρχείου της Γενικής Γραμματείας Ισότητας με το Παρατηρητήριο Ισότητας των φύλων, ενώ διατυπώθηκαν ακόμη και σκέψεις για ένταξή τους μαζί με το Πρωτόκολλο. Πρόκειται μια αντίληψη που υποβαθμίζει πλήρως τον ρόλο της Βιβλιοθήκης ως χώρου τεκμηρίωσης, έρευνας, διατήρησης της ιστορικής μνήμης και προβολής των πολιτικών ισότητας των φύλων. Προτείνεται επίσης, να καταργηθεί το Τμήμα Νομικής Τεκμηρίωσης, τη στιγμή που η προστασία των δικαιωμάτων και η προώθηση της ισότητας απαιτούν εξειδικευμένη νομική γνώση και συνεχή παρακολούθηση του εθνικού και ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου. Τέλος, το Αυτοτελές Τμήμα Ευρωπαϊκής και Διεθνούς Συνεργασίας απομακρύνεται από τη Γενική Γραμματεία και μεταφέρεται στο Υπουργείο, περιορίζοντας τη δυνατότητα της ίδιας της Γενικής Γραμματείας να έχει άμεση και ουσιαστική παρουσία και να συμμετέχει στον διάλογο στα ευρωπαϊκά και διεθνή fora όπου διαμορφώνονται οι πολιτικές ισότητας των φύλων».

Αλλά με ιδιωτικούς συμβούλους

Την ίδια στιγμή με την υποστελέχωση, οι εργαζόμενοι/ες καταγγέλλουν ότι υπάρχει «κατακλυσμός» ιδιωτικών συμβούλων με δικαιολογία «την έλλειψη τεχνογνωσίας και προσωπικού, δηλαδή την υποστελέχωση που η ίδια η πολιτική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει». 

Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της τεχνογνωσίας, καθότι και τώρα μεγάλο μέρος των υπηρεσιών που παρέχουν οι συμβουλευτικές εταιρείες περνά και μέσα από τις υπηρεσίες για διόρθωση και συμπλήρωση. 

«Υπάρχει καταρτισμένο ανθρώπινο δυναμικό, υπάρχει γνώση, θεσμική μνήμη και υπάρχει διάθεση» λένε. «”Χέρια” δεν υπάρχουν. Καταλήγουμε να αποειδικεύονται υψηλά καταρτισμένοι δημόσιοι υπάλληλοι. Αυτή η θεσμική μνήμη, η γνώση και η εμπειρία παραγκωνίζεται, περιθωριοποιείται». 

«Ταυτόχρονα» επισημαίνουν «εκτοξεύεται το κόστος για όλους μας», καθώς μέρος των διαθέσιμων πόρων κατευθύνεται «σε ιδιωτικές εταιρείες αντί σε αυτούς που το έχουν πραγματική ανάγκη μέσω κοινωνικών παροχών». 

«Πρόκειται» καταλήγουν «για μια δαπάνη η οποία υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος που θα προέκυπτε από την αξιοποίηση του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού του δημοσίου τομέα και από την πρόσληψη επιπλέον προσωπικού. Κοστίζει στο κράτος, σημαίνει ότι κοστίζει στον πολίτη παραπάνω. Κοστίζει σε εσάς και σε εμάς». 

Απαξίωση από την πολιτική ηγεσία

Οι εργαζόμενοι καταγγέλλουν ότι η πολιτική ηγεσία του υπουργείου την ίδια στιγμή που επιλέγει  πανάκριβες επικοινωνιακές τακτικές (οι ίδιοι κάνουν λόγο για πάνω από 2 εκατομμύρια ευρώ σε αρχικά εγγεγραμμένες πιστώσεις για έξοδα προβολής, διαφήμισης και δημοσίων σχέσεων) που διαμορφώνουν μια «εικονική πραγματικότητα», αντιμετωπίζει τα πιεστικά αυτά προβλήματα με απαξίωση των υπαλλήλων «που μετακινεί σαν πιόνια σε παιδικό παιχνίδι», καθώς και των εκπροσώπων τους «αρνούμενη σταθερά να μας συναντήσει». 

«Οι θέσεις ευθύνης» επισημαίνουν «στελεχώνονται με την αδιαφανή και αυθαίρετη διαδικασία των αναθέσεων και όχι με κρίσεις». 

Και ρωτούν: «Αλήθεια με τι κριτήρια καθορίζεται ποιος και σε ποια υπηρεσία θα είναι γενικός διευθυντής και ποιος θα παραμείνει εισηγητής; Με τι κριτήρια, ένας υπάλληλος ανοίγει τον υπολογιστή του το πρωί και βρίσκει μήνυμα αναγκαστικής μετακίνησης χωρίς καμία συνεννόηση, σε αντικείμενο που δεν γνωρίζει καθόλου, και αφήνοντας το δικό του αντικείμενο στον αέρα; Ποιος φέρει την ευθύνη, μετά από αυτά, για καθυστερήσεις σε βάρος των αναγκών των πολιτών; Ποιόν εξυπηρετεί τελικά αυτό το χάος που φέρνει παράλυση στις υπηρεσίες, ανασφάλεια και εσωτερικό διχασμό στους εργαζόμενους;» 

«Μόνο όσους επιδιώκουν» καταλήγουν «ενίσχυση της πελατειακής λογικής».

*Στην κύρια φωτογραφία: στιγμιότυπο από σποτ του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας με τίτλο «Μηδενική ανοχή στη βία».