Ένας στους τρεις με κίνδυνο κίρρωσης εξαιτίας λίπους στο ήπαρ

Ένας στους τρεις ενήλικες πάσχει από λιπώδη διήθηση στο ήπαρ του και η συχνότητα αυτή αυξάνεται όσο εξαπλώνονται το μεταβολικό σύνδρομο, η παχυσαρκία και ο διαβήτης τύπου ΙΙ.

Μάλιστα, η Μεταβολικά Σχετιζόμενη Λιπώδης Νόσος του Ήπατος (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease – MASLD) αποτελεί σήμερα την δεύτερη αιτία μεταμόσχευσης ήπατος στη ΗΠΑ.

Ο λόγος είναι ότι προκαλεί μια σειρά από βλάβες στο ήπαρ, εξαιτίας της συσσώρευσης λίπους σε ποσοστό πάνω από 5% στα κύτταρα του ήπατος σε ασθενείς που δεν καταναλώνουν αλκοόλ. Πρόκειται για μια πάθηση που συχνά εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ύπουλη, καθώς πολλοί ασθενείς αγνοούν την ύπαρξή της για χρόνια.

Η νόσος πρόσφατα μετονομάστηκε σε MASLD, αντικαθιστώντας την παλαιότερη ονομασία της ως «Μη Αλκοολική Λιπώδης Νόσος του Ήπατος» (NAFLD, λιπώδης διήθηση, λιπώδης εκφύλιση κλπ), αφενός για την αποφυγή του στιγματισμού με τον όρο «αλκοολική» και αφετέρου για να δοθεί έμφαση στον βασικό μηχανισμό που οδηγεί στην ανάπτυξή της: το  μεταβολικό σύνδρομο.

Ο ΠΟΥ κατέληξε ότι δεν υπάρχει «ασφαλής» κατανάλωση αλκοόλ, η μόνη ασφαλής κατανάλωση είναι η μη κατανάλωση

H αναπληρώτρια καθηγήτρια Παθολογίας – Ηπατολογίας ΕΚΠΑ Μέλανι Ντόιτς

Η θέση των αλκοολούχων ποτών

Τα παραπάνω ανέφερε στο in.gr η αναπληρώτρια καθηγήτρια Παθολογίας – Ηπατολογίας ΕΚΠΑ στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Μέλανι Ντόιτς, επισημαίνοντας παρεμπιπτόντως, πως σε ότι αφορά το αλκοόλ – παρότι η νόσος δεν σχετίζεται με αυτό, ο ΠΟΥ κατέληξε ότι δεν υπάρχει «ασφαλής» κατανάλωση αλκοόλ, η μόνη ασφαλής κατανάλωση είναι η μη κατανάλωση.

Ο λόγος που το ανέφερε, είναι πως έστω κι αν η μεταβολική λιπώδης νόσος δεν σχετίζεται με το αλκοόλ, θεωρείται απαγορευτική η κατανάλωση αλκοόλ και σε αυτήν την περίπτωση, όπως και στη αλκοολική λιπώδη νόσο. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «θεωρείται  απαγορευτική η κατανάλωση για MASLD έναντι της αλκοολικής λιπώδους νόσου (ALD) οι 7-14 μονάδες αλκοόλ/εβδομάδα για γυναίκες και 21 μονάδες /εβδομάδα για άνδρες (με 1 μονάδα αλκοόλ = 1 μπίρα, ένα ποτήρι κρασί, 35 ml σκληρό ποτό).

Η μεταβολική νόσος

Σύμφωνα με την κ. Ντόιτς, στη MASLD συνήθως υπάρχει απλή στεάτωση (συσσώρευση λίπους στα ηπατοκύτταρα), όμως στο 20% των περιπτώσεων μπορεί να εμφανίζεται φλεγμονή και βλάβη των ηπατοκυττάρων (στεατοηπατιτιδα). Η φλεγμονή αφήνει ουλές (ίνωση) που διαταράσσουν την αρχιτεκτονική του ήπατος και δημιουργούν κίρρωση. Η κίρρωση μπορεί να είναι για πολλά χρόνια ασυμπτωματική ή να παρουσιάζει επιπλοκές όπως:

1. πυλαία υπέρταση (ανάπτυξη κιρσών οισοφάγου, ασκίτη, ηπατική εγκεφαλοπάθεια),
2. ηπατική ανεπάρκεια,
3. ηπατοκυτταρικό καρκίνο (ΗΚΚ), ο οποίος στην περίπτωση αυτή μπορεί να αναπτυχτεί και χωρίς κίρρωση- στο στάδιο της προχωρημένης ίνωσης.

Επιπλέον, τα άτομα με MASLD έχουν αυξημένο κίνδυνο για:

• Καρδιαγγειακά νοσήματα
• Έμφραγμα μυοκαρδίου
• Εγκεφαλικό επεισόδιο
• Χρόνια νεφρική νόσο

Στην πραγματικότητα, τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου στους ασθενείς με MASLD.

Διάγνωση

Η διάγνωση της MASLD τίθεται συνήθως με τον υπερηχογράφο που διαπιστώνει την ύπαρξη λιπώδους διήθηση του ήπατος.

Όταν δεν υπάρχει άλλη αιτία ηπατικής νόσου, για να οριστεί η MASLD, θα πρέπει να συνυπάρχει  ταυτόχρονα τουλάχιστον ένας μεταβολικός παράγοντας κινδύνου, όπως:

• Αυξημένο σωματικό βάρος BMI πάνω από25kg/m²
• Αυξημένη περίμετρος μέσης πάνω από 90 cm για άνδρες και  πάνω από 80 cm για γυναίκες
• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ  ή προδιαβήτης
• Αρτηριακή υπέρταση
• Αυξημένα τριγλυκερίδια  πάνω από 150 mg/dl
• Χαμηλή HDL («καλή») χοληστερόλη κάτω από 40 mg/dl.

Και αδύνατοι ασθενείς

Σημειώνεται ότι 12-17% των ασθενών με MASLD είναι λεπτόσωμοι , χωρίς σημεία μεταβολικού συνδρόμου. Στη περίπτωση αυτήν συζητιέται η σημασία γονιδιακών μεταλλάξεων που σχετίζονται όπως για παράδειγμα το PNPLA.

Εργαστηριακά θα υπάρξουν αυξημένες τρανσαμινάσες κυρίως ALT μαζί με αύξηση γGT.  Συχνά (53- 62%) είναι αυξημένη η  φερριτίνη , τα τριγλυκερίδια με ή χωρίς χοληστερίνη (20-80%) και το ουρικό οξύ . Η διαταραχή των ηπατικών ενζύμων στη MASLD δεν έχουν καμιά σημασία. Μπορεί η νόσος να εξελιχθείς σε κίρρωση και με φυσιολογικές τρανσαμινάσες.

Όσον αφορά τον ορισμό της βαρύτητας της νόσου είναι χρήσιμη η βιοψία ήπατος (που χρησιμοποιείται και στη διάγνωση) αλλά λόγω του ότι είναι μια επεμβατική εξέταση, δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας. Στη καθημερινή πράξη είναι πολύ χρήσιμος ο δείκτης FIB-4 (ηλικία, τρανσαμινάσες, αιμοπετάλια). Στο πλαίσιο αυτό η ελαστογραφία ήπατος που μετράει τον βαθμό της ίνωσης  είναι μια σημαντική εξέταση.

Αντιμετώπιση

Η μεταβολική λιπώδης διήθηση, μπορεί να αντιμετωπιστεί, ιδίως στα αρχικά στάδια, οπότε μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά ή ακόμη και να υποστραφεί.

Οι βασικοί πυλώνες αντιμετώπισης είναι:

Απώλεια βάρους: Η απώλεια 7–10% του σωματικού βάρους μπορεί να μειώσει το λίπος στο ήπαρ, να βελτιώσει τη φλεγμονή και να επιβραδύνει ή να αναστρέψει την ίνωση.

Υγιεινή διατροφή και σωματική άσκηση: Η Μεσογειακή Διατροφή θεωρείται η καταλληλότερη προσέγγιση. Συνιστώνται:

• Φρούτα και λαχανικά
• Όσπρια
• Δημητριακά ολικής άλεσης
• Ψάρια
• Ελαιόλαδο
• Ξηροί καρποί

Αντίθετα, πρέπει να περιορίζονται:

• Αναψυκτικά και ζαχαρούχα ποτά
• Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα
• Γλυκά
• Τρόφιμα με κορεσμένα και trans λιπαρά

Σημαντικό είναι όχι μόνο ο περιορισμός θερμίδων  αλλά και η βελτίωση της ποιότητας της λήψης τροφής. Κοινά γεύματα με την οικογένεια στο οικογενειακό τραπέζι και χωρίς άγχος αποτελούν θεραπεία.

Συνιστώνται επίσης τουλάχιστον 150–300 λεπτά μέτριας αερόβιας άσκησης την εβδομάδα, σε συνδυασμό με ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης. Ανάλογα, τουλάχιστον 7.000 βήματα την ημέρα.

Έλεγχος των συνοδών νοσημάτων: Η σωστή ρύθμιση του διαβήτη, θυροειδή, αρτηριακής πίεσης και λιπιδίων είναι καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη της νόσου.

Επεμβατικοί μέθοδοι θεραπείας MASLD: Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας έχει σαν αποτέλεσμα και την βελτίωση της MASLD. Με το σκεπτικό αυτό έχουν αναπτυχτεί χειρουργικοί και μη χειρουργικοί (ενδοσκοπικοί- γαστρεντερολογικοί) μέθοδοι επεμβατικής μείωσης της λήψης τροφής.(βαριατρικά χειρουργεία, ενδοσκοπικοί μέθοδοι μείωσης λήψης τροφής )

Φαρμακευτικές θεραπείες: Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική πρόοδος στην ανάπτυξη φαρμακευτικών θεραπειών για τη MASLD και τις πιο προχωρημένες μορφές της. Σήμερα υπάρχου δυο φάρμακα που έχουν πάρει έγκριση για την θεραπεία MASLD:

• Ρεσμετιρόμη: Πρόκειται για το πρώτο φάρμακο που εγκρίθηκε από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA) και έλαβε άδεια κυκλοφορίας και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Χορηγείται από το στόμα σε ενήλικες με μη κιρρωτική MASH και μέτρια έως προχωρημένη ηπατική ίνωση (στάδια F2-F3).
• Σεμαγλουτίδη: Ανήκει στην κατηγορία των αγωνιστών GLP-1 αλλά σε δόση 2.4 mg και έχει λάβει έγκριση για τη διαχείριση της MASH με ίνωση σε ενήλικες, πάντα σε συνδυασμό με διατροφή και άσκηση.

Φάρμακα σε έρευνα για το μέλλον: Υπό έρευνα βρίσκονται ήδη 8 νέα φάρμακα που εντάσσονται στις κατηγορίες των αγωνιστών GLP-1, των PPAR και ανάλογα της πρωτεΐνης FGF21.

Καταλήγοντας η κ. Ντόιτς σημείωσε ότι «η MASLD έχει αποσπάσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας και από την έρευνα έχουν ήδη εγκριθεί δύο θεραπείες, ενώ σε εξέλιξη βρίσκονται πολλαπλές μελέτες για την αντιμετώπισή της. Αιτία είναι το γεγονός ότι αποτελεί μια συχνή αλλά πολλές φορές αδιάγνωστη πάθηση, στενά συνδεδεμένη με τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου, ο προληπτικός έλεγχος και η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών μπορούν να αποτρέψουν σοβαρές επιπλοκές και να προστατεύσουν την υγεία.

Η φροντίδα του ήπατος δεν αφορά μόνο το ίδιο το όργανο, αλλά συνολικά τη μεταβολική και καρδιαγγειακή υγεία του ανθρώπου».