Πόσες στρατιωτικές επεμβάσεις πραγματοποίησαν οι ΗΠΑ στα 250 χρόνια από την ίδρυσή τους;

Όταν αποχώρησε από το προεδρικό αξίωμα ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζορτζ Ουάσιγκτον, συμβούλευσε να αποφεύγονται οι μόνιμες συμμαχίες. Στην ίδια κατεύθυνση, αργότερα, ο υπουργός Εξωτερικών, Τζον Κουίνσι Άνταμς, προειδοποίησε «να μην αναζητούν στο εξωτερικό τέρατα για να καταστρέψουν». Στην πραγματικότητα, οι ιδρυτές των ΗΠΑ έκαναν ακριβώς το αντίθετο: έβαλαν τα θεμέλια της πιο αιματηρής παράδοσης με εκατοντάδες επεμβάσεις.

Συχνά ακούγονται το Βιετνάμ, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και σήμερα το Ιράν, ως οι άδικοι επεμβατικοί πόλεμοι που ξεκίνησε η υπερδύναμη.

Πολλοί, δηλαδή, πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ παρέκκλιναν της φιλειρηνικής πορείας που υποτίθεται επιθυμούσαν οι ιδρυτές των ΗΠΑ, θυμίζοντας περισσότερο μια φιλοπόλεμη αυτοκρατορία, παρά μια δημοκρατία.

Αυτό όμως για την Μόνικα Ντάφι Τοφτ, καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στη Σχολή Νομικής και Διπλωματίας Fletcher του Πανεπιστημίου Tufts, δεν είναι παρά παρηγορητικό αφήγημα που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

«Οι ΗΠΑ δεν παρασύρθηκαν τυχαία στον επεμβατισμό. Γεννήθηκαν μέσα από επεμβάσεις», όπως σημειώνει σε ανάλυσή της στο Responsible Statecraft.

Μετά από έρευνα με την συνεργάτιδά της, μελετήτρια διεθνών σχέσεων, Σιντίτα Κούσι, η Τοφτ κατέγραψε πάνω από 400 στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ από το 1776 έως το 2019. Δηλαδή, δίχως να έχουν υπολογίσει τις εξελίξεις των τελευταίων 7 ετών, όπως το Ιράν.

Γράφημα από το βιβλίο “Dying by the Sword: The Militarization of US Foreign Policy”, των Monica Duffy Toft και Sidita Kushi (Oxford, 2023) – Ο επανασχεδιασμός στην ελληνική έκδοση έγινε με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.

Αυτές οι επεμβάσεις όμως εγκαινιάστηκαν από τους ιδρυτές. Μεταξύ 1776 και 1864, η νεαρή δημοκρατία πραγματοποίησε 64 στρατιωτικές επεμβάσεις.

«Συνήθως δεν θεωρούμε αυτές τις συγκρούσεις μέρος της εξωτερικής πολιτικής. Έλαβαν χώρα σε εδάφη που σήμερα ανήκουν στις ΗΠΑ, γι’ αυτό τις κατατάσσουμε στην εποίκιση, την επέκταση ή την εθνική ανάπτυξη. Όμως τα εδάφη αυτά ήταν ξένα όταν άρχισαν οι μάχες και έγιναν εσωτερικά μόνο επειδή νικήσαμε» σημειώνει η Τοφτ.

Για του λόγου το αληθές, μεταξύ 1778 και 1868, οι ΗΠΑ υπέγραψαν 366 συνθήκες με ιθαγενή έθνη, χρησιμοποιώντας την ίδια ακριβώς συνταγματική διαδικασία που χρησιμοποιούσαν για συνθήκες με τη Γαλλία ή τη Βρετανία, σημειώνει η Αμερικανίδα ειδική. «Δεν υπογράφεις συνθήκη με έναν λαό που θεωρείς δικό σου. Αυτά ήταν κυρίαρχα έθνη, αναγνωρισμένα ως τέτοια, πριν πολεμηθούν, εκτοπιστούν και αποστερηθούν τις περιουσίες τους».

Έτσι, στην πραγματικότητα, οι ιδρυτές αντέφασκαν. Μπορεί ο Τζον Κουίνσι Άνταμς να μην ήθελε οι ΗΠΑ να κυνηγάνε «τέρατα» αλλά συνέβαλε στη διαμόρφωση του Δόγματος Μονρόε, το οποίο διεκδίκησε το βόρειο ημισφαίριο ως αποκλειστική «σφαίρα επιρροής» των ΗΠΑ, και προώθησε την επέκταση προς τη Φλόριντα.

Διαφημιστικό αμερικανικής εταιρείας πώλησης όπλων για τα 250 χρόνια των ΗΠΑ. Το πάντρεμα οπλοκατοχής και ιδρυτών των ΗΠΑ είναι εμφανές για λόγους marketing (Πηγή: Faxon).

«Αυτό είναι το πρότυπο της ίδρυσης. Η πρώιμη Αμερική δεν ήταν απομονωτική. Ήταν επιλεκτικά απομονωτική. Έμενε έξω από την Ευρώπη, όπου ο πόλεμος ήταν δαπανηρός και προσέφερε λίγα, και ήταν αμείλικτα δυναμική στη δική της γειτονιά, όπου η χρήση βίας ήταν φθηνή και τα οφέλη ήταν η γη και το κύρος» λέει η Τοφτ.

Οι επεμβάσεις αυξήθηκαν το επόμενο χρονικό διάστημα 1865-1917, ξεπερνώντας τις 80, μέχρι που ήρθε η εποχή της «ύφεσης» στον μεσοπόλεμο, 1918-1945. Μετά τον τερματισμό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βλέπουμε μια εντυπωσιακή άνοδο των στρατιωτικών επεμβάσεων.

Αυτό όμως που εντυπωσιάζει την Τοφτ είναι η χρονική συγκυρία των επεμβάσεων. Καθώς η πιο έντονη περίοδος αμερικανικών επεμβάσεων ήρθε μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, «όταν δεν υπήρχε πλέον αντίπαλος συγκρίσιμης ισχύος και κανένας εχθρός δεν απειλούσε την επιβίωσή μας». Η απειλή μειώθηκε. Οι επεμβάσεις αυξήθηκαν.

«Επεμβαίναμε επίσης για συμφέροντα μικρότερης σημασίας» σημειώνει η Τόφτ. «Με βάση τα δικά μας κριτήρια, οι δεκαετίες της μονοπολικής κυριαρχίας συνδυάζουν τα χαμηλότερα διακυβεύματα της ιστορίας μας με τον υψηλότερο ρυθμό χρήσης βίας. Οι αντίπαλοί μας υποχωρούσαν. Εμείς, παρόλα αυτά, καταφεύγαμε στα όπλα».

Οι ΗΠΑ, που άλλοτε εξισορροπούσαν τη βία με τη διπλωματία και το εμπόριο, αρχίζουν να βρίσκουν απάντηση σε όλα μέσω της βίας. Αυτό η Τοφτ το ονομάζει «κινητική διπλωματία», δηλαδή την διπλωματία που ασκείται μέσω ένοπλης ισχύος, με το παλιό υπουργείο Εξωτερικών να αποδυναμώνεται, ενώ το Πεντάγωνο διογκώνεται. «Έτσι μια υπερδύναμη γλιστρά στη στάση του νταή, καταφεύγοντας αντανακλαστικά στο σφυρί επειδή άφησε όλα τα άλλα εργαλεία της να σκουριάσουν».

Τζον Κουίνσι Άνταμς και Ιράν

Ερχόμενη στο σήμερα η Αμερικανίδα καθηγήτρια στο Tufts υπογραμμίζει τις δύο φορές που οι ΗΠΑ έπληξαν το Ιράν, τον Ιούνιος του 2025 και του 2026. Ωστόσο, και πάλι η στρατιωτική ισχύς, όπως σημειώνει, πέτυχε αυτό που συχνά επιτυγχάνει: μια προσωρινή οπισθοχώρηση που εκλήφθηκε λανθασμένα ως μόνιμη λύση.

«Αυτό ήταν που προέβλεψε ο Άνταμς στην 45η επέτειο της Αμερικής: ότι οι αρχές θα μεταβάλλονταν, ανεπαίσθητα, από την ελευθερία στη βία. Όχι μέσα από μία και μόνη προδοσία, αλλά μέσα από μια αργή διολίσθηση, όπου κάθε βήμα φαινόταν λογικό, ώσπου στο τέλος η χώρα δεν θα ήταν πλέον κυρίαρχη του ίδιου της του πνεύματος».

Η ίδια καταλήγει ότι οι ίδιοι οι ιδρυτές των ΗΠΑ δεν ήταν ειρηνιστές ούτε αθώοι. Ωστόσο, άφησαν και μια προειδοποίηση εναντίον του πολέμου και η προειδοποίηση ήταν σωστή ακόμη κι όταν οι ίδιοι δεν ήταν. «Γνώριζαν ότι η ισχύς είναι πεπερασμένη, ότι κάθε χρήση της αφαιρεί από κάθε άλλο εθνικό αγαθό — ότι μια δημοκρατία που τη δαπανά απερίσκεπτα θα διαπιστώσει ότι θα της λείπει όταν τα διακυβεύματα θα είναι πραγματικά. Το είπαν, και έπειτα συχνά έκαναν το αντίθετο. Το καθήκον σήμερα είναι να τιμήσουμε την προειδοποίηση που οι ίδιοι απέτυχαν να τιμήσουν».

*Στην κύρια φωτογραφία: Η Μάχη του Prairie Dog Creek (στον πόλεμο του 1876 με τη φυλή Σιου), ζωγραφική αναπαράσταση του Ralph Heinz. Πηγή: National Guard Heritage Paintings / Wikimedia Commons.