The Expla-in Project | Ζητούνται φιλόσοφοι για να δουλέψουν για την τεχνητή νοημοσύνη

Οι ανθρωπιστικές επιστήμες αντιμετωπίζονταν εδώ και πολλά χρόνια ως κλάδος ελάσσονος σημασίας. Μάλιστα, η κοινή γνώμη έχει ευτελίσει την Φιλοσοφία, την άλλοτε γνωστή ως « επιστήμη των επιστημών», αναφέροντάς την συχνά ως «αμπελοφιλοσοφία». Κι όμως, την ώρα που η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει την αγορά εργασίας και τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η γνώση, οι ίδιες οι εταιρείες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της AI στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς τις ανθρωπιστικές επιστήμες, αναζητώντας ανθρώπους που μπορούν να θέτουν τα σωστά ερωτήματα, να εντοπίζουν λογικά σφάλματα και να αντιμετωπίζουν σύνθετα ηθικά διλήμματα.

«Έλα να μιλήσουμε σοβαρά και άσε τα φιλοσοφικά», λέει μια γνωστή ελληνική έκφραση. Μήπως όμως, για να μιλήσουμε πραγματικά σοβαρά για την τεχνητή νοημοσύνη, πρέπει τελικά να κάνουμε ακριβώς το αντίθετο; Να πιάσουμε τα «φιλοσοφικά» αντί να τα αφήσουμε;

Οι μεγαλύτερες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, άλλωστε, φαίνεται πως συμφωνούν με αυτή τη θέση.

Ο Σωκράτης πιάνει δουλειά στην Silicon Valley

Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του ο Economist, οι δεξιότητες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «μη εμπορεύσιμες» αποκτούν πλέον καθοριστική αξία στην ανάπτυξη της επόμενης γενιάς τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι κολοσσοί της AI στρέφονται όλο και περισσότερο σε φιλοσοφικές θεωρίες και κλασικές σχολές σκέψης, από τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα μέχρι τον Καντ και τον Λοκ, προκειμένου να σχεδιάσουν τον τρόπο με τον οποίο τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αξιολογούν πληροφορίες, επιχειρηματολογούν και λαμβάνουν αποφάσεις.

«Εν οίδα ότι ουδέν οίδα», λέει στην «Απολογία» ο Σωκράτης, μια παραδοχή που, σύμφωνα με τους ειδικούς, όσο αξιοποιείται από την ΑΙ, τόσο θα βελτιώνονται και οι πολύπλοκες αλυσίδες συλλογισμού των σύγχρονων μοντέλων.

Η σωκρατική παραδοχή ότι η γνώση ξεκινά από την αναγνώριση της άγνοιας χρησιμοποιείται πλέον ως παράδειγμα μιας πιο αξιόπιστης μορφής συλλογισμού. Όσο ένα μοντέλο «γνωρίζει» ότι μπορεί να κάνει λάθος, υποστηρίζουν οι ειδικοί, τόσο μειώνεται η πιθανότητα να καταλήγει με απόλυτη βεβαιότητα σε λανθασμένα συμπεράσματα.

Ο Γεργκ Νόλερ, ειδικός στη φιλοσοφία και την τεχνητή νοημοσύνη στο Πανεπιστήμιο Ludwig Maximilian του Μονάχου, υποστηρίζει ότι μοντέλα που εκπαιδεύονται με αυτή τη λογική είναι λιγότερο επιρρεπή στο να συμφωνούν άκριτα με τον χρήστη και περισσότερο πρόθυμα να αναζητήσουν την αλήθεια, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα διαφωνήσουν μαζί του, σύμφωνα με το δημοσίευμα.

Ο Τόμας Πάουερς, φιλόσοφος της τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντέλαγουερ, εξηγεί στον Economist ότι αν ένα νομικό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδευτεί πάνω στα έργα του Τζον Λοκ, θα είναι πιθανότερο να δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στα δικαιώματα ιδιοκτησίας ως θεμέλιο της πολιτικής ελευθερίας.

Από την άλλη, όταν το βάρος πέφτει στην ηθική, «δάσκαλος» των γλωσσικών μοντέλων αναλαμβάνει ο  Ιμμάνουελ Καντ.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι τα πιο δύσκολα ερωτήματα βρίσκονται ακόμη μπροστά μας. Πότε μπορεί να παραβιαστεί ένας ηθικός κανόνας; Πρέπει οι αλγόριθμοι να λαμβάνουν υπόψη την ευημερία των ζώων ή τις επιπτώσεις στο περιβάλλον; Θα ήταν ηθικά αποδεκτό ένα αυτόνομο όχημα να δώσει προτεραιότητα στη ζωή ενός νεότερου πεζού έναντι ενός ηλικιωμένου;

Γιατί οι φιλόσοφοι είναι ξαφνικά περιζήτητοι

Η στροφή αυτή δεν αφορά μόνο την ηθική της τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες αναζητούν πλέον ανθρώπους που μπορούν να εντοπίζουν λογικά σφάλματα, να αναλύουν πολύπλοκα επιχειρήματα, να διατυπώνουν ακριβείς ορισμούς και να διαχειρίζονται έννοιες όπως η αλήθεια, η γνώση και η βεβαιότητα. Πρόκειται για δεξιότητες που επί δεκαετίες καλλιεργούνταν κυρίως στα τμήματα Φιλοσοφίας. Η ανάγκη αυτή έγινε εμφανής σε περιπτώσεις όπου συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αδυνατούσαν να αξιολογήσουν ακόμη και αν μια πράξη συνιστούσε έγκλημα, επειδή δεν μπορούσαν να σταθμίσουν την πρόθεση, το πλαίσιο και τις αντικρουόμενες αρχές που διέπουν μια υπόθεση. Ακριβώς αυτού του είδους ο συλλογισμός βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο της προσπάθειας βελτίωσης των γλωσσικών μοντέλων.

Η σημασία της κριτικής σκέψης γίνεται εμφανής και από τα όρια που εξακολουθούν να έχουν τα σημερινά γλωσσικά μοντέλα. Πρόσφατη έρευνα της νορβηγικής εταιρείας Strise έδειξε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ήταν δυνατό να παρακαμφθούν οι δικλείδες ασφαλείας ενός chatbot ώστε να απαντήσει σε ερωτήματα που σχετίζονταν με οικονομικά εγκλήματα ή την παράκαμψη κυρώσεων. Το περιστατικό ανέδειξε ότι η πρόκληση δεν είναι μόνο να «γνωρίζει» ένα μοντέλο πληροφορίες, αλλά να μπορεί να κρίνει πότε ένα αίτημα είναι προβληματικό και να αντιστέκεται σε προσπάθειες χειραγώγησης.

Το πρόβλημα των «παραισθήσεων» της AI

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική εξαιτίας των λεγόμενων «παραισθήσεων» των γλωσσικών μοντέλων, δηλαδή της τάσης τους να παρουσιάζουν ψευδείς πληροφορίες με απόλυτη βεβαιότητα. Γι’ αυτό αρκετοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι ένα σύστημα που «γνωρίζει ότι μπορεί να κάνει λάθος» είναι συχνά πιο αξιόπιστο από ένα που απαντά με υπερβολική αυτοπεποίθηση.

Δεν είναι λίγα τα παραδείγματα ανθρώπων που καταγγέλλουν ότι απευθύνθηκαν στο εκάστοτε chatbot για ένα πρόβλημα ή προβληματισμό τους και αυτό με τη σειρά του τους απάντησε με περίσσεια βεβαιότητα κάτι που βάσισε σε ανύπαρκτο κεφάλαιο φαντασιακού βιβλίου ή μελέτης που ουδέποτε υπήρξε στην πραγματικότητα.

View this post on Instagram

A post shared by Casey Fiesler (@professorcasey)

Οι νέες θέσεις εργασίας

Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότερες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης προσλαμβάνουν φιλοσόφους, ειδικούς στην ηθική, γλωσσολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες, δίπλα σε μηχανικούς λογισμικού.

Στόχος τους δεν είναι να γράψουν περισσότερο κώδικα –άλλωστε αυτό το κάνει με μεγάλη επιτυχία και η τεχνητή νοημοσύνη–, αλλά να βοηθήσουν τα μοντέλα να «σκέφτονται» με μεγαλύτερη συνέπεια, να αιτιολογούν τις απαντήσεις τους και να διαχειρίζονται σύνθετα ηθικά διλήμματα.

Για δεκαετίες η συμβουλή προς τους νέους ήταν «μάθε προγραμματισμό». Σήμερα, ίσως η μεγαλύτερη αξία να βρίσκεται σε ό,τι οι μηχανές ακόμη δυσκολεύονται να κατακτήσουν: την κριτική σκέψη, την αμφιβολία και τη φιλοσοφική αναζήτηση.

Και αν οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, ο Σωκράτης μπορεί να αποδειχθεί ένας από τους πιο επίκαιρους «συνεργάτες» της Silicon Valley, σχεδόν 2.500 χρόνια μετά τον θάνατό του.