Έβερτ και Ναβρατίλοβα, το τελευταίο σετ – Τα τρόπαια, η κόντρα, ο καρκίνος και ένα κοινό δάκρυ

Θα μπορούσε να ήταν ένα ακόμη ντοκιμαντέρ για θρύλους. Όμως στο νέο ντοκιμαντέρ του Netflix, Chris and Martina: The Final Set, η Κρις Έβερτ και η Μαρτίνα Ναβρατίλοβα συγκλονίζουν, στηρίζοντας η μία την άλλη στην πιο δύσκολη αναμέτρηση της ζωής τους με τον καρκίνο.

To φιλμ αποθεώνει τις εμβληματικές τενίστριες που άλλαξαν για πάντα τον γυναικείο αθλητισμό με μια σχεδόν μυθοπλαστική αντιπαλότητα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και καθ’ όλη τη διάρκεια των ’80s, το γυναικείο τένις ήταν η καθηλωτική μονομαχία ανάμεσα σε αυτές τις δύο μυθικές φιγούρες.

Όμως το ντοκιμαντέρ ρίχνει άπλετο φως σε αυτό το ιστορικό frivalry -ο συνδυασμός φιλίας και αντιπαλότητας-, αποδεικνύοντας ότι πίσω από τους τίτλους και τη δόξα κρυβόταν μια σχέση πολύ πιο περίπλοκη, βαθιά και ουσιαστική από όσο άφηναν να φανεί τα τηλεοπτικά δίκτυα της εποχής γράφει ο Guardian.

Σήμερα, οι δύο «αιώνιες» είναι ξανά στο ίδιο τερέν παλεύοντας με τον πιο απρόβλεπτο αντίπαλο της ζωής τους: τον καρκίνο. Η αλληλοστήριξη κατά τη διάρκεια των θεραπειών τους, προσφέρει ένα συγκλονιστικό μάθημα ανθρώπινης αλληλεγγύης.

Το φιλμ συγκινεί καθώς αναδεικνύει πώς, ακόμα και στον σκληρό, απομονωμένο κόσμο του πρωταθλητισμού, το «ευ αγωνίζεσθαι» και η αληθινή συντροφικότητα επιβιώνουν -αν και η ταινία αφήνει μια υπόνοια ότι η σχέση τους ήταν ελαφρώς πιο σκοτεινή και πολυεπίπεδη από αυτή την ιδανική εκδοχή.

Η παράλληλη αφήγηση των δύο ζωών τείνει να απομακρύνει, ίσως περισσότερο από όσο θα έπρεπε, το ενδιαφέρον από το πιο καθηλωτικό και πολιτικό κομμάτι της ιστορίας: τη θαρραλέα αυτομόληση της 18χρονης τότε Ναβρατίλοβα το 1975 από την κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία στις ΗΠΑ γράφει ο Πίτερ Μπράντσοου.

Σήμερα οι δύο θρύλοι, στα 69 και τα 71 τους χρόνια, φαλακρές από τις χημειοθεραπείες, είναι στο ίδιο φιλέ μόνο που το ματς γίνεται στους διαδρόμους ογκολογικών κλινικών

Δύο άλλοι κόσμοι, ένας ίδιος σκοπός

Όταν η Μαρτίνα πήρε εκείνη την απόφαση, γνώριζε καλά ότι μπορεί να μην έβλεπε ποτέ ξανά τη μητέρα ή την αδελφή της, ενώ για μεγάλο διάστημα ζούσε υπό την απειλή απαγωγής από τις σοβιετικές ή τις τσεχικές μυστικές υπηρεσίες.

Τι κάνει, λοιπόν, ένα 18χρονο κορίτσι, ολομόναχο, χωρίς οικογένεια, σε μια ξένη και άγνωστη χώρα; Η απάντηση είναι ότι αναζητά μια εναλλακτική, υποστηρικτική, αδελφική οικογένεια μέσα στα αποδυτήρια του γυναικείου τένις.

Έναν κόσμο, βέβαια, που η Έβερτ και η Ναβρατίλοβα βίωσαν εντελώς διαφορετικά, όντας αντίστοιχα στρέιτ και γκέι σε μια εποχή που οι κοινωνικές προκαταλήψεις ήταν ακόμα πανίσχυρες.

Από την πρώιμη, ανέφελη φιλία τους και τις κοινές συμμετοχές στο διπλό, οι δύο σταρ πέρασαν από μια περίοδο απόλυτης, παγωμένης αποξένωσης.

Η ανάγκη της Κρις να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην καριέρα της έφερε ρήξη, όμως τα χρόνια της ωριμότητας τις βρήκαν ξανά ενωμένες, έτοιμες να αποδεχτούν τον τίτλο των «ζωντανών μνημείων» του παγκόσμιου αθλητισμού.

Ήταν οι πιο ψυχρές κυνηγοί του μεγαλείου που γνώρισε ποτέ ο αθλητισμός. Ένα Ρόκι εναντίον Aπόλο Κριντ με φούστες

Στο ντοκιμαντέρ παρελαύνουν και άλλες μεγάλες μορφές του τένις, όπως η Παμ Σράιβερ και η Ζίνα Γκάρισον —οι οποίες ουσιαστικά αποκλείστηκαν από τους μεγάλους τίτλους λόγω του απόλυτου μονοπωλίου των Έβερτ/Ναβρατίλοβα— καθώς και ο πάντα απολαυστικός Τζον ΜακΕνρο.

Ιδιαίτερη γοητεία έχουν και οι πινελιές της βρετανικής ποπ κουλτούρας που ξεπηδούν μέσα από το αμερικανικό υλικό, όπως η χαρακτηριστική φωνή του σχολιαστή του BBC, Νταν Μάσκελ, να αποθεώνει τη Μαρτίνα, ή τα πλάνα της αέρινης και αινιγματικής Δούκισσας του Κεντ να παραδίδει το τρόπαιο στο Γουίμπλεντον.

Το Chris and Martina: The Final Set είναι για τον Μπράντσοου μια «σπουδή πάνω στον χρόνο, τη φθορά και τη λύτρωση».

Οι δύο γυναίκες που κάποτε χωρίζονταν από ένα φιλέ και από το πεισματικό κυνήγι της κορυφής, σήμερα κάθονται δίπλα-δίπλα, έχοντας καταλάβει ότι η μεγαλύτερη νίκη τους δεν γράφτηκε στον πίνακα των σκορ, αλλά στην ικανότητά τους να παραμείνουν άνθρωποι η μία για την άλλη.

Η ομοφοβία, το μίσος και το δάκρυ της χημειοθεραπείας

Μπορείς να καταλάβεις μια εποχή από τη μόδα ή την πολιτική της, ίσως από τις τιμές των ακινήτων, τα μήκη στις φούστες των οίκων μόδας, ή την κλιματική κρίση. Βέβαια για όσους όμως μεγάλωσαν με μια ρακέτα στο χέρι, η πιο γρήγορη συντόμευση για να επιστρέψεις στο παρελθόν είναι οι τενίστες του.

Με το Γουίμπλεντον να ξεκινά την επόμενη εβδομάδα, το νέο ντοκιμαντέρ του Netflix καταφέρνει κάτι σπάνιο -να μετατρέψει μια αθλητική αναδρομή σε ένα συναισθηματικό roller coaster για τον θεατή καθώς, με όχημα το χρονικό της αντιπαλότητας της Κρις Έβερτ και της Μαρτίνα Ναβρατίλοβα, αποτυπώνει μια εποχή όπου το γυναικείο τένις έδινε μάχες απέναντι σε βαθιά ριζωμένα στερεότυπα -πριν οι πρωταγωνίστριές του καταλήξουν να δώσουν την πιο σκληρή τους μάχη στους θαλάμους των νοσοκομείων.

Η στιγμή που η σύντροφος της Μαρτίνα της ψιθύρισε «Πρέπει να της σπάσεις τον τσαμπουκά» η ιερή φιλία έγινε αδυσώπητος πόλεμος

Το τένις στα τέλη των 80s είχε μια σχεδόν θρησκευτική τελετουργία. Τότε οι έφηβοι καθάριζαν νωχελικά τη φανταστική χωμάτινη σκόνη από τα Fila παπούτσια τους, αντιγράφοντας τον Αντρέ Αγκάσι, και ψιθύριζαν μάρκες όπως Yonex, Ellesse και Diadora σαν να έλεγαν το «Πάτερ Ημών». Τότε το να αποκτήσεις μια λευκή φόρμα Sergio Tacchini ή ένα ρολόι Tag Heuer —σαν αυτό που θα διαφήμιζε αργότερα η Μόνικα Σέλες— ήταν ο απόλυτος σκοπός της ζωής.

Λίγο αργότερα, ο κόσμος θα έβλεπε την Άννα Κουρνίκοβα να μονοπωλεί τα εκατομμύρια των σπονσόρων χωρίς να έχει κερδίσει ποτέ τίτλο στο απλό, την ώρα που η Αμελί Μορεσμό, η πραγματική νούμερο ένα του κόσμου, έμενε στο περιθώριο. Αυτή η υποκρισία δεν ήταν καινούργια.

Το ντοκιμαντέρ μας επιστρέφει στο σημείο όπου η Κρις Έβερτ —ξανθιά, μικροκαμωμένη, η απόλυτη Αμερικανίδα από τη Φλόριντα— είχε την πλήρη στήριξη της Rolex, ενώ η Ναβρατίλοβα, που είχε αυτομολήσει το 1975 από την κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία, δυσκολευόταν να βρει έστω και έναν χορηγό -άλλωστε το τένις ήταν ανέκαθεν ομοφοβικό.

Κόντρα μεγατόνων

Η Έβερτ ήταν η μόνη φίλη της Μαρτίνα σε εκείνο το ξένο περιβάλλον, και αυτή η οικειότητα της κόστιζε ακριβά στο κορτ. Μέχρι που η τότε σύντροφος της Ναβρατίλοβα, μια μπασκετμπολίστρια από το Μπρούκλιν, της είπε την ατάκα που άλλαξε την ιστορία: «Πρέπει να της σπάσεις τον τσαμπουκά».

Από εκείνη τη στιγμή, η Μαρτίνα μετατράπηκε σε «killer» και κινήθηκε απειλητικά προς τη φίλη της.

Η κόντρα τους πήρε διαστάσεις απόλυτης καταστροφής, με το κοινό να δείχνει μια ξεκάθαρη, σκληρή προτίμηση προς την Έβερτ.

Στον τελικό του US Open το 1984, ολόκληρο το στάδιο αποθέωνε την Κρις, ενώ η Ναβρατίλοβα αποδοκιμαζόταν άγρια.

«Δεν ξέρω αν φταίει που είμαι gay ή από κομμουνιστική χώρα, αλλά είμαι καλός άνθρωπος. Γιατί με μισείτε;»

«Δεν ξέρω αν φταίει που είμαι γκέι ή από κομμουνιστική χώρα», λέει η Μαρτίνα κοιτάζοντας πίσω σήμερα. «Αλλά είμαι Αμερικανίδα. Και είμαι καλός άνθρωπος. Γιατί με μισείτε;».

Κέρδισε το τουρνουά, αλλά 40 χρόνια μετά, η πληγή στη φωνή της παραμένει ανοιχτή.

Οι αθλητικοί συντάκτες της εποχής τη ρωτούσαν αν «κάνει κακό στο γυναικείο τένις», ενώ στις οικογενειακές τηλεοράσεις των 80s, οι παππούδες της εποχής έκαναν ειρωνικά σχόλια για το μυώδες, αθλητικό της σώμα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα έπρεπε να παίζει με τους άνδρες.

Τα παιδιά τότε καταλάβαιναν την αδικία πολύ πριν μπορέσουν να την εκφράσουν με λέξεις.

Στο ίδιο φιλέ

Όμως, το ντοκιμαντέρ δεν μένει μόνο στο παρελθόν. Στο δεύτερο μέρος του περνάει από τα κορτ στα νοσοκομεία. Είναι ιστορία για τον καρκίνο.

Οι δύο παλιές πρωταθλήτριες έλαβαν σχεδόν ταυτόχρονα τις διαγνώσεις τους: η Έβερτ με καρκίνο των ωοθηκών, η Ναβρατίλοβα με καρκίνο στον λαιμό και στο στήθος.

Οι κάμερες τις ακολουθούν μέσα στα νοσοκομεία, στα σχήματα χημειοθεραπείας, στις κλινικές όπου το υγειονομικό προσωπικό έχει μπροστά του ονόματα χωρίς ίσως να θυμάται πόσες μάχες αυτές οι δύο καρκινοπαθείς έδωσαν πριν βρεθούν αντιμέτωπες με την ασθένεια.

Η Μαρτίνα Ναβρατίλοβα αποχώρησε από το Γουίμπλεντον το 1994. Το κοινό, που κάποτε τη γιούχαρε, είχε πλέον παραδοθεί στο μεγαλείο της, χαρίζοντάς της ένα όρθιο χειροκρότημα διάρκειας ενός λεπτού και 40 δευτερολέπτων.

Η ιστορία δύο γυναικών που ήταν από πάντα σύντροφοι. Η μεγαλύτερη νίκη τους μετά από τόσα τρόπαια είναι ότι παρέμειναν άνθρωποι

Σήμερα, βλέποντας αυτούς τους δύο ζωντανούς θρύλους στα 69 και τα 71 τους χρόνια, φαλακρές από τις χημειοθεραπείες, να παλεύουν ακόμα, είναι αδύνατον να συγκρατήσεις τα δάκρυά σου.

«Αν δεν είχα αυτόν τον σακατεμένο ώμο, θα σου έσπαγα τον τσαμπουκά», λέει με χιούμορ η Έβερτ στην παλιά της αντίπαλο καθώς βγαίνουν από την ογκολογική πτέρυγα.

Οι ρακέτες έχουν μπει προ πολλού στις θήκες τους, το ξανθό μαλλί της Κρις και το mullet της Μαρτίνα ανήκουν στο αρχείο των φωτογραφιών, αλλά η μάχη για το μεγαλείο δεν τελειώνει ποτέ. Απλώς, στο τελευταίο σετ της ζωής τους, παίζουν στην ίδια πλευρά του φιλέ.

Το Chris and Martina: The Final Set κάνει πρεμιέρα στο Netflix στις 26 Ιουνίου.