Τα 8 βασικά συμπεράσματα από τη σεισμο-ηφαιστειακή κρίση στη Σαντορίνη: «Ηταν συγκλονιστικό να το παρακολουθείς»

«Μια εξαιρετικά σπάνια κρίση όσον αφορά το πλήθος των σεισμών που σημειώθηκε», χαρακτήρισε όσα συνέβαιναν πριν από έναν χρόνο στη Σαντορίνη, ο σεισμολόγος Βασίλης Καραστάθης, διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου, κατά τη διάρκεια της Ημερίδας «Σεισμο-ηφαιστειακή κρίση της Σαντορίνης. Ενας χρόνος μετά. Αποτελέσματα και Συμπεράσματα».

Στην Ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο αμφιθέατρο του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ο κ. Καραστάθης ανέλυσε το προφίλ της σεισμο-ηφαιστειακής κρίσης στο νησί, τον Φεβρουάριο του 2025, περιγράφοντας ταυτόχρονα όσα πρωτοφανή κλήθηκαν να αποκωδικοποιήσουν οι επιστήμονες σε ζωντανό χρόνο.

Ξεκινώντας να παρουσιάζει τα δεδομένα, ο κ. Καραστάθης τόνισε το εξής στοιχείο: «Το 2023 είχαμε σε όλη την επικρατεία 65 σεισμούς με μέγεθος πάνω από 4 Ρίχτερ. Μέσα σε 11 μέρες, από 2 Φεβρουαρίου έως 14 Φεβρουαρίου του 2025, καταγράψαμε 216 σεισμούς ίδιου μεγέθους. Πριν τελειώσει ο ένας σεισμός «έμπαινε» ο άλλος και μετά ο άλλος κ.ο.κ. Οι ρυθμοί σεισμικότητας ήταν εφιαλτικοί. To φαινόμενο είχε βιαιότητα».

Οπως εξήγησε ο κ. Καραστάθης η σεισμική ακολουθία του Ιανουαρίου- Φεβρουαρίου 2025 ήταν η συνέχεια μιας σεισμικής διέγερσης την οποία οι κάτοικοι και οι επισκέπτες του νησιού δεν είχαν αντιληφθεί, αλλά οι επιστήμονες παρατηρούσαν στενά, και η οποία είχε ξεκινήσει την πορεία της στα τέλη του Αυγούστου του 2024.

Από τις 24 Ιανουαρίου 2025 και έπειτα η κατάσταση ξεκίνησε να γίνεται… πολεμική.

«Από τις 4 έως 6 Φεβρουαρίου 2025, οι βάρδιες στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο ήταν εφιαλτικές. Η κορύφωση της σεισμικότητας καταγράφηκε στις 3 Φεβρυαρίου.  Υπήρξε μέρα που καταγράψαμε 29 σεισμούς μεγαλύτερους των 4 Ρίχτερ. Ηταν αδύνατον να υπολογίζουμε με τα αυτόματα συστήματα όλους τους σεισμούς που συνέβαιναν σε πραγματικό χρόνο» περιέγραψε ο κ. Καραστάθης, προσθέτοντας πως: «Πολύ γρήγορα αποφασίσαμε να παίρνουμε στο αυτόματο σύστημα τα λίγο μεγαλύτερα μεγέθη και τα μικρότερα (κάτω από 3 Ρίχτερ) να τα επεξεργαζόμαστε εκτός αυτόματης λύσης με συστήματα μηχανικής μάθησης».

Αναλύοντας περαιτέρω τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονταν οι επιστήμονες, ο κ. Καραστάθης σημείωσε πως όταν ξεκίνησε η σεισμική κρίση, η κάλυψη του δικτύου για την παρακολούθηση τςη σεισμικότητας ήταν πλημμελής. «Ολοι οι εμπλεκόμενοι, επιστήμονες αλλά και οι αρμόδιοι από το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, τρέξαμε μέσα σε δύο μέρες για να εγκατασταθούν όλα τα απαραίτητα όργανα».

Ετσι, μέσα σε λίγες μέρες εγκαταστάθηκαν στη σεισμική περιοχή 2 επιταχυντιογράφοι, 7 προσωρινοί υποθαλάσσιοι σταθμοί, 2 παλιρροιογράφοι και 8 δορυφορικοί αισθητήρες GNSS (GPS συστήματα τα οποία υπολογίζουν παραμορφώσεις εδάφους). Τα πολύτιμα δεδομένα που προήλθαν από τα παραπάνω όργανα βοήθησαν στο να εξαχθούν τα βασικά συμπεράσματα για αυτή τη σπάνια κρίση.

Τα βασικά συμπεράσματα της κρίσης έναν χρόνο μετά

1. Δεν υπήρχαν επιφανειακές εστίες σε αυτούς τους σεισμούς. Οι εστίες πάνω από τα από 5 χιλιόμετρα ήταν ελάχιστες. Η σεισμικότητα εξελισσόταν μεταξύ 5 και 15 χιλιομέτρων.
2. Δεν υπήρξε κύριος σεισμός αλλά σμηνοσειρά. Οπως περιέγραψε ο κ. Καραστάθης: «Παρατηρούσαμε πως μετακινούνταν το νέφος των σεισμών, μπρος-πίσω. Είναι καταπληκτικό πως έτρεχε μέρα με τη μέρα η σεισμικότητα. Κατά την εξέλιξη του φαινομένου καταλάβαμε πως μάλλον πρόκειται περί σμηνοσειράς. Αυτό το στοιχείο συνδέεται πάντα είτε με διείσδυση μάγματος, είτε με είσοδο ρευστών σε προυπάρχουσες τεκτονικές δομές αλλά και με ασεισμικά φαινόμενα. Οι ταχύτητες των χιλιάδων σεισμών που καταγράφηκαν είναι συμβατές με μαγματική διείσδυση.
3.  Η σεισμικότητα σημειωνόταν «κατά ριπάς». Στις 5 Φεβρουαρίου 2025 καταγράφηκαν 53 σεισμοί μέσα σε μια ώρα. Υπήρχαν ώρες που σχεδόν κάθε λεπτό τους καταγράφηκε αισθητός σεισμός.
4. Το μέσο ημερήσιο μέγεθος των σεισμών παρέμενε σταθερό. Αυτό δείχνει πως το αίτιο της σεισμικότητας παρέμεινε και αυτό σταθερό καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης.
5. Υπήρξαν κάποιοι σεισμοί με «ισοτροπική συνιστώσα». Δηλαδή, σεισμοί όπου «φουσκώνει» η έκκληση ενέργειας. Σε αυτή την περίπτωση, η ενέργεια απλώνεται στο γύρω πεδίο σαν έκρηξη. Αυτοί οι υβριδικοί σεισμοί αποδίδονται στη διείσδυση του μάγματος. Ωστόσο η πλειοψηφία των σεισμών ήταν τεκτονικοί – το 76% εξ αυτών. Πρόκειται για τεκτονομαγματική ακολουθία, μια ενεργοποίηση ενεργών τεκτονικών δομών λόγω διείσδυσης μάγματος.

1. Η μείωση του ρυθμού της σεισμικότητας ξεκίνησε στις 12 με 13 Φεβρουαρίου 2025. Η κορύφωση του φαινομένου ήταν στις 3 Φεβρουαρίου. Στις 7 Φεβρουαρίου καταγράφηκε μια πρώτη ύφεση του φαινομένου, παρά το γεγονός ότι λίγες μέρες μετά στις 10 Φεβρουαρίου σημειώθηκε σεισμός 5,3 Ρίχτερ. Τελικά, στις 14 Φεβρουαρίου οριστικοποιήθηκε η ύφεση.
2. Ηταν μια σεισμική κρίση με βιαιότητα αλλά χωρίς ηφαιστειακό θόρυβο. Οπως εξήγησε ο κ. Καραστάθης: «Δεν εντοπίστηκε μαγματική δραστηριότητα κοντά στην επιφάνεια, άρα δεν υπήρχε και πιθανότητα έκρηξης του ηφαιστείου».
3. Το ρήγμα της Αμοργού δεν σχετίζεται καθόλου με τη σεισμικότητα της κρίσης κατά τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2025.

Οι ομοιότητες με τη σεισμική κρίση της διετίας 2011-2012

Ο Κώστας Παπαζάχος, εκπρόσωπος εκείνη τη δύσκολη περίοδο των δύο Επιτροπών (Μόνιμη Eπιστημονική Eπιτροπή Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου και Μείωσης της Σεισμικής Διακινδύνευσης και Μόνιμη Επιστημονική Επιτροπή Παρακολούθησης του Ελληνικού Ηφαιστειακού Τόξου του ΟΑΣΠ) και καθηγητής Φυσικής Λιθόσφαιρας, Σεισμολογίας και Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του ΑΠΘ, έκανε με τη σειρά του μια σύγκριση με τη σεισμική κρίση της διετίας 2011-2012.

Οπως περιέγραψε: «Από τις 9 Ιανουάριου του 2011 έως τον Μάρτιο του 2012 είχαμε μια έντονη σεισμική δραστηριότητα στη Σαντορίνη, γεγονός που αποκάλυψε πως η Καλντέρα είναι σεισμική περιοχή. Ηταν μια κρίση από την οποία περάσαμε σχεδόν αλώβητοι δεδομένου ότι η δραστηριότητα παρουσίαζε ύφεση τους καλοκαιρινούς μήνες όταν και το νησί κατακλύζεται από τουρίστες. Και εκείνη την επόχη, όπως και πέρυσι, καταγράφηκε άνοδος μάγματος. Ηταν στα 3,5 με 4 χιλιόμετρα βόρεια της Νέας Καμμένης».

Από την παρουσίαση του διευθυντή του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου, Βασίλη Καραστάθη

Οπως προαναφέρθηκε, το καλοκαίρι του 2024 οι επιστήμονες παρατήρησαν παρόμοια σεισμικότητα με αυτή της διετίας 2011 -2012. «Από τα τέλη Σεπτεμβρίου 2024 αρχίσαμε να καταγράφουμε αύξηση σεισμών, με έναν σεισμό την ημέρα πάνω από 1,1 Ρίχτερ» σημείωσε ο κ. Παπαζάχος και συνέχισε: «Από τις 2 Ιανουαρίου του 2025 ξεκινήσαμε τις συναντήσεις στις δύο επιτροπές. Ολοι πιστεύαμε τότε ότι η σεισμική κρίση θα είναι ίδια με αυτή του 2011-2012, δηλαδή μια σεισμική κρίση μέσα στην Καλντέρα με ένα ρήγμα που θα βυθίζεται ελαφρά προς τον βορρά. Περιμέναμε άνοδο του μάγματος σε εκείνο το το σημείο».

»Ξαφνικά στις 1 Φεβρουαρίου τα δεδομένα «ξέφυγαν». Είδαμε μια τεράστια αλλαγή στην εδαφική παραμόρφωση λόγω του μάγματος (σ.σ αναφέρεται στις οριζόντιες μετακινήσεις της Καλντέρας αλλά και στην ανύψωση της, την οποία μετά από 20 μέρες διαδέχθηκε η σταδιακή καταβύθιση της). Μέχρι τις 31 Ιανουαρίου η Καλντέρα “φούσκωνε” γιατί είχε ανεβεί το μάγμα. Ξαφνικά, ο μέσος όρος ημερήσιας εδαφικής παραμόρφωσης, από 2 εκατοστά τον χρόνο εκτινάχθηκε στο 1 μέτρο τον χρόνο. Αυτής της τάξης ήταν η εδαφική παραμόρφωση. Ηταν συγκλονιστικό να το παρακολουθείς. Η εδαφική παραμόρφωση συνεχιζόταν μέχρι και πολύ πρόσφατα- μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2025. Τον τελευταίο καιρό είναι που επιτέλους «σβήνει» η παραμόρφωση στο εσωτερικό της Καλντέρας».