Π.Δεντάκης: «Η βία που ασκείται στην Ελλάδα είναι ισχυρότερη από εκείνη στον ‘Μουνή’»

Σε έχουμε δει ως ηθοποιό σε αρκετά θεατρικά έργα όπως πρόσφατα στον «Έμπορο Βενετίας» του Σαίξπηρ, στις «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη, έχεις πρωταγωνιστήσει σε διαφήμιση, ήταν πολύ καλό το σποτ, και τελευταία είδαμε να σκηνοθετείς το έργο «Μουνής» της Λένας Κιτσοπούλου. Η αλήθεια είναι πως η παράσταση αφήνει μια αίσθηση σοκ, λειτουργεί ίσως και ως «γροθιά» στο στομάχι. Πιστεύεις ότι το έργο ενέχει το στοιχείο της υπερβολής; Από τις αντιδράσεις του κόσμου είδες να σοκάρει το κοινό;

Η τέχνη θέλοντας να ασχοληθεί με θέματα που αφορούν την κοινωνία παίρνει τα φαινόμενα και τα πηγαίνει στα άκρα, θέλοντας να μιλήσει συμβολικά γι’αυτά. Το συγκεκριμένο έργο μιλά για φαινόμενα της κοινωνίας που μπορεί να φαίνονται αρχικά ακραία στον θεατή, αλλά ουσιαστικά μιλά για τον πυρήνα της ελληνικής κοινωνίας που κρύβει κάτι σκληρό, μια τρομερή υποκρισία, βία, μη εμπιστοσύνη. Αυτά είναι χαρακτηριστικά που συνδέονται άμεσα με την σημερινή κοινωνία. Αυτή τη στιγμή περνάμε ακραία φάση ανισορροπίας.

Νομίζεις ότι η σημερινή κατάσταση είναι τόσο τραγική όσο παρουσιάζεται στον «Μουνή»;

Η Λένα Κιτσοπούλου μιλά για μια ακολουθία σκληρών στιγμών. Εάν θέλεις τη γνώμη μου, αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι πολύ πιο ακραίο από αυτό που περιγράφεται στον «Μουνή». Όταν ξέρουμε ότι καταφεύγουν καθημερινά χιλιάδες άνθρωποι στα ταμεία ανεργίας, πηγαίνουν στα συσσίτια και τους κόβουν το ρεύμα, η οικονομική βία που ασκείται είναι πολύ ισχυρή. Είναι πολύ πιο βίαιη η κοινωνία στην πραγματικότητα απ’ότι την παρουσιάζει η Λένα.

Η Λένα Κιτσοπούλου δίνει μεγάλη έμφαση στη σήψη του οικογενειακού θεσμού. Κάτι τέτοιο μαστίζει την ελληνική κοινωνία;

H Λένα μιλά για ένα φανταστικό χωριό, δεν το ονομάζει. Αν το δεις όμως συμβολικά, η βία που ασκείται σε μια οικογένεια ακόμα και στο επίπεδο των ενοχών είναι πολύ ισχυρή. Οι ενοχές που έχουμε ως άνθρωποι, που οφείλονται στο πώς έχει συσταθεί η οικογένεια, μας καθορίζει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ούτε η Λένα ούτε εμείς που ανεβάζουμε την παράσταση θέλουμε να πούμε ότι εκείνο που συμβαίνει στην παράσταση συμβαίνει σε κάθε σπίτι και χωριό. Μόνο συμβολικά μπορείς να το δεις. Ουσιαστικά είναι ένα διήγημα που ανοίγει μια κουβέντα για το πώς είναι η κοινωνία μας, για το πόσο σκληροί είναι οι άνθρωποι στην Ελλάδα με τον εαυτό τους, με την οικογένειά τους, με τα παιδιά τους.

Ταρακουνά ο «Μουνής» τον θεατή;

Εμένα με ενδιαφέρει να συνομιλήσω με αυτούς που έρχονται να δουν το έργο. Η πρόθεση η δική μου κάνοντας αυτή τη δουλειά είναι να μείνω αφυπνισμένος και όσο γίνεται να διατηρήσω αυτή τη διερεύνηση για το τι είναι ζωή. Χαϊδεύοντας τα αφτιά των θεατών δεν μπορεί να υπάρξει αφύπνιση.

Η βία σε απασχολεί, σε «έλκει» στο θέατρο;

Αισθητικά και ως θεατής δεν μου αρέσει να βλέπω βία πάνω στη σκηνή. Με έλκει η βία στο επίπεδο που μπορώ να αφηγηθώ κάτι.

Πιστεύεις πως η βία έχει εισβάλει στην τέχνη;

Το ’90 και το 2000 είχε γίνει μόδα. Σήμερα δεν ξέρω εάν υπάρχει τόσο έντονα, το σίγουρο είναι πως ζούμε σε μια βίαιη περίοδο και τα συναισθήματά μας είναι πολύ ακραία. Πιστεύω, λοιπόν, ότι επειδή ζούμε κάτι τέτοιο η ενέργεια των ατόμων είναι στο κόκκινο, άσχετα από το εάν λέμε ότι κάθονται στον καναπέ και δεν επαναστατούν. Από κάτω υπάρχει τρομερή ένταση και όταν ο καλλιτέχνης μπει στο ατελιέ του να δημιουργήσει δεν μπορεί να μην το φέρει αυτό.

Είπες προηγουμένως ότι κάτι υπάρχει. Πώς βλέπεις να αντιμετωπίζουν οι Έλληνες την κρίση;

Δεν αντιστεκόμαστε επί της ουσίας σε αυτό που ζούμε, υπάρχει, ωστόσο, η ανάγκη και η προσδοκία να αντισταθούμε για να γίνουν καλύτερες οι ζωές μας.

Μέσα σου σιγοβράζει το επαναστατικό στοιχείο; Πιστεύεις ότι μια ανατροπή είναι η λύση;

Πρέπει να υπάρξει ρήξη με τις δομές που μας έχουν φέρει ως εδώ. Όσο βιώνουμε ένα σύστημα αδικίας δεν μπορώ να πω κάτι άλλο από το να ανατραπεί.

Πιστεύεις, όμως, ότι υπάρχουν επαναστάτες χωρίς αιτία;

Σίγουρα υπάρχουν οι λεγόμενοι «μπαχαλάκιδες», αλλά μέσα εκεί υπάρχουν και οι κρατικοί ή παρακρατικοί προβοκάτορες που θέλουν να υπονομεύσουν το εκάστοτε κίνημα. Πάντως η σύγκρουση για να ανατραπεί το καθεστώς που βιώνουμε θα ενέχει βία. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι.

Η δεκαετία του ’80 που αντικατοπτρίζεται στον «Μουνή» πιστεύεις ότι χάραξε έναν καταστρεπτικό δρόμο για τη χώρα;

Σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη εποχή γιατί χτίστηκε η υστερία για διασκέδαση και σκυλάδικα. Όταν σε έναν φτωχό λαό πεις πάρε, θα κατασπαράξει αυτό που θα του δώσεις. Ως έθνος έχουμε ένα μεγάλο κενό σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Δεν υπήρξε ποτέ αναγέννηση. Δεν είμαι Έλληνας που θαυμάζει τον Έλληνα, βάζοντας και τον εαυτό μου μέσα.

Πώς και διάλεξες τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο να σκηνοθετήσεις τον «Μουνή»;

Με πλησίασαν τα παιδιά από την ομάδα 4Frontal, μου ζήτησαν να συνεργαστούμε, τους είπα να προτείνουν έργα και πρότειναν τον «Μουνή». Εκείνα επέμειναν για το συγκεκριμένο διήγημα, εγώ ακολούθησα κατά κάποιο τρόπο.

Σε τι εξυπηρετεί το «πάντρεμα» αφηγητή – πρωταγωνιστή στο έργο;

Δεν το έκανα από χαριτωμενιά ή από εξυπνάδα. Προσπαθώ να βρω έναν τρόπο που ο θεατής να μην μένει θεατής, αλλά να παίρνει μέρος στην ιστορία.

Υπάρχει έλλειμμα καλών παραστάσεων αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα;

Παρόλο που δεν υπάρχουν χρήματα, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θέλουν να κάνουν παραστάσεις. Νομίζω πως γίνονται και καλές και κακές και αδιάφορες αλλά και σπουδαίες παραστάσεις.

Βλέπεις στο θέατρο κάποια νέα τάση;

Όπως το σύνολο της κοινωνίας είναι σε αναμόχλευση έτσι είναι και το θέατρο. Δεν υπάρχει ξεκάθαρη τάση. Για να πεις ότι υπάρχει τάση πρέπει να το δεις μετά και όχι όταν συμβαίνει.

Ποιες παραστάσεις θα χαρακτήριζες ποιοτικές;

Το τι είναι καλό στην τέχνη είναι υποκειμενικό. Αυτό που σίγουρα δεν μου αρέσει είναι το χαζοχαρούμενο. Το θεωρώ επικίνδυνο.

Τι σε ενθουσιάζει περισσότερο η σκηνοθεσία ή η υποκριτική;

Μου αρέσουν πολύ και τα δύο. Σαν σκηνοθέτης έχεις το όλον, ενώ σαν ηθοποιός έχεις την αίσθηση του παιχνιδιού και του ρίσκου. Είναι μια άλλη εμπειρία.

Το θέατρο πηγαίνει καλά. Οι Έλληνες αναγνωρίζουν την ουσία της τέχνης;

Όχι στο βαθμό που αξίζει σε κάθε κοινωνία που σέβεται τον εαυτό της. Η ουσία του πολιτισμού έχει να κάνει με τον τρόπο ζωής.

Το έργο «Μουνής» είναι κοντά στην ελληνική επαρχία; Η ελληνική επαρχία θεωρείς ότι διατηρεί ένα οπισθοδρομικό περίβλημα;

Δεν ξέρω καλά την ελληνική επαρχία. Υπάρχουν, ωστόσο, ίδια φαινόμενα βίας με τον «Μουνή» και όχι μόνο στην ελληνική επαρχία. Θεωρώ ότι η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της διατηρεί έναν οπισθοδρομικό χαρακτήρα.

Ο «Μουνής» δίνει την αίσθηση του αδιεξόδου, δεν προκρίνει κάποια λύση απέναντι στη βία.

Ναι, είναι βασικό στοιχείο της παράστασης. Για να μιλήσεις για διέξοδο πρέπει να είσαι ή σοφός ή βλάκας ή κρετίνος. Νομίζω ότι οι άνθρωποι μπορούμε να μιλήσουμε για τα αδιέξοδά μας. Ο εγκλωβισμός που υπάρχει στον «Μουνή» υπάρχει τώρα στην Ελλάδα, όπου χιλιάδες Έλληνες μεταναστεύουν σε ξένες χώρες. Είμαστε σε αδιέξοδο τρομερό και αυτό συνδέεται πολύ με το έργο.

Τι σε τραβά περισσότερο στο έργο της Λένας Κιτσοπούλου;

Πολλές φορές την έχουν κατηγορήσει ότι προκαλεί για να προκαλέσει. Δεν την ξέρω καλά ως άνθρωπο, αλλά μέσα από τα κείμενά της θεωρώ ότι θέλει να μιλήσει για τα πράγματα με το όνομά τους, χωρίς να τα φτιασιδώσει. Αυτό είναι πολύ αναγκαίο σήμερα.

Σκέφτεσαι να ασχοληθείς στο μέλλον με την τηλεόραση; Πιστεύεις ότι βρίσκεται σε τέλμα;

Εξαρτάται από το τι θα είναι αυτό που θα μου προτείνουν να κάνω. Κατά καιρούς έχουν γίνει πολύ καλές δουλειές στην τηλεόραση. Νομίζω ότι σήμερα βρίσκεται σε τέλμα. Τα τουρκικά σίριαλ και τα πρωινάδικα παίζουν απίστευτο ρόλο ύπνωσης.

Εκτός από την παράσταση «Μουνής» με τι άλλο ασχολείσαι τώρα και ποια τα επόμενα σχέδιά σου;

Τη Δευτέρα στο θέατρο Τέχνης ανέβηκε το έργο «Αλμανάκ» της Μαριάννας Κάλμπαρη. Το έχω αγαπήσει πάρα πολύ. Μιλά για την κρίση και όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα με χιούμορ. Είναι μια παράσταση που αποπνέει τη δύναμη του Εμείς.

Σκηνοθετικά για την ώρα δεν θέλω να κάνω κάτι άλλο. Για το καλοκαίρι θα ξεκινήσω πρόβες στο Φεστιβάλ Αθηνών. Η Κατερίνα Ευαγγελάτου θα κάνει ένα έργο του γερμανού συγγραφέα Σιμελφένιχ, που λέγεται «Ιδομενέας». Επίσης, υπάρχει ένα πρότζεκτ που το δουλεύουμε μια ομάδα καλλιτεχνών στην Ελλάδα και Έλληνες που ζουν στο Παρίσι και θα ηγηθεί σε αυτό η Έλεν Σενκ, ηθοποιός και σκηνοθέτης του Θεάτρου του Ήλιου στο Παρίσι. Αυτό είναι ένα πρότζεκτ πάνω στο «Ματαρόα», ένα πλοίο διάσωσης της αριστερής διανόησης του ’45, ουσιαστικά είναι ένα ταξίδι διαφυγής.

Συνέντευξη: Ελισάβετ Σταμοπούλου