Το Ηράκλειο

Το Ηράκλειο κατοικείται από τη Νεολιθική εποχή και άκμασε ως επίνειο της μινωικής Κνωσού. Οι Ενετοί το κατέκτησαν το 13ο αιώνα και το έκαναν πρωτεύουσά τους στο Αιγαίο, ενώ έχτισαν ένα φρούριο για την άμυνα του λιμανιού. Το κάστρο του χρονολογείται από το 16ο αιώνα – το πρώτο καταστράφηκε από σεισμό– και έχει διαδραματίσει σπουδαιότατο ρόλο στην ιστορία της πόλης.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα στο Ηράκλειο. Αν δεν έχετε πολύ χρόνο στη διάθεσή σας, μην παραλείψετε το «μωσαϊκό της πόλης» που χρονολογείται από την Παλαιοανακτορική περίοδο (2000-1700 π.Χ.), αλλά και την υπέροχη έκθεση μινωικών. Τα περισσότερα από αυτά τα έργα προέρχονται από την Κνωσό, χρονολογούνται από την περίοδο 1600-1400 π.Χ. και έχουν υποστεί εργασίες αποκατάστασης. Επίσης αξίζει να δείτε τον κομψότατο «πρίγκιπα με τα κρίνα», καθώς και τα χαριτωμένα δελφίνια από τα διαμερίσματα της βασίλισσας. Το διασημότερο ίσως κομμάτι της συλλογής είναι η λεγόμενη «Παριζιάνα», που οφείλει την ονομασία της στα κατακόκκινα χείλια της και στο φανταχτερό φόρεμά της.
Η πλατεία Βενιζέλου είναι γνωστή και ως πλατεία Κρήνης, καθώς βασικό χαρακτηριστικό της είναι μια κρήνη που κατασκεύασε το 17ο αιώνα ο Ενετός κυβερνήτης Φραντζέσκο Μοροζίνι και η οποία πρόσφατα αναστηλώθηκε ανακτώντας όλη την παλιά της αίγλη.
Υπάρχει και μια τούρκικη κρήνη στην κοντινή πλατεία Καλλέργων, όπου θα δείτε επίσης τη Λότζια του 17ου αιώνα. Το κτίσμα αυτό φιλοξενούσε αρχικά τις συγκεντρώσεις των ευγενών της πόλης και σήμερα, μετά την αναστήλωσή του, στεγάζει το δημαρχείο. Πίσω από τη Λότζια βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Τίτου, του 10ου αιώνα, η οποία ανακατασκευάστηκε το 1878. Είναι αφιερωμένη στον προστάτη άγιο του νησιού που έφερε το χριστιανισμό στην Κρήτη. Περιέχει την κάρα του αγίου και γι’ αυτό θεωρείται ιερός τόπος, όπου πρέπει κανείς να εισέρχεται με σεβασμό.
Από την πλατεία Βενιζέλου η οδός Χάνδακα θα σας οδηγήσει στην προκυμαία. Εκεί δεξιά βρίσκεται το Ιστορικό Μουσείο της Κρήτης. Αν και μικρότερο από το αρχαιολογικό, δίνει μια πλήρη εικόνα από τη ζωή στην Κρήτη ανά τους αιώνες. Υπάρχουν αξιόλογα δείγματα τέχνης από την περίοδο της Ενετοκρατίας, καθώς και μια ενδιαφέρουσα συλλογή βυζαντινής τέχνης.
Το σπουδαιότερο κομμάτι από τη συλλογή του μουσείου είναι ένας πίνακας του Ελ Γκρέκο (1541-1614), ο μόνος που υπάρχει στο νησί όπου γεννήθηκε. Τιτλοφορείται «Άποψη του Όρους και της Μονής Σινά», χρονολογείται γύρω στο 1570 (τέμπερα και ελαιογραφία σε ξύλο) και σίγουρα αξίζει μια ξεχωριστή αίθουσα και την αντίστοιχη προβολή.
Το Ηράκλειο διαθέτει κι άλλα μουσεία που αξίζει να επισκεφθεί κανείς, αν το επιτρέπει ο χρόνος. Το Μουσείο Θρησκευτικής Τέχνης που βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο Ναό του Αγίου Μηνά (19ος αιώνας) περιέχει μια εκτεταμένη συλλογή βυζαντινών εικόνων και αγιογραφιών, αλλά και έξοχα δείγματα θρησκευτικών χειρογράφων. Το κτίριο όπου στεγάζεται είναι μια εκκλησία του 16ου αιώνα, χτισμένη από τους Ενετούς προς τιμήν της Αγίας Αικατερίνης, ενώ κάποτε υπήρξε μοναστήρι και κέντρο τεχνών και μάθησης. Εδώ φοίτησε και ο Ελ Γκρέκο.
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας έχει εκθέματα σχετικά με τη χλωρίδα και την πανίδα, όχι μόνο της Κρήτης –που διακρίνεται από μοναδικό φυσικό πλούτο– αλλά και ολόκληρου του Αιγαίου. Η Ανατολική Μεσόγειος ξεχωρίζει σε παγκόσμιο επίπεδο για την οικολογική αλλά και πολιτιστική πολυπλοκότητά της. Το μουσείο την προβάλλει παρουσιάζοντας στους εκθεσιακούς του χώρους, με πρωτοποριακό τρόπο για την Ελλάδα, τα σημαντικότερα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος. Η παρουσίαση στηρίζεται σε συγκριτικά διοράματα (αναπαραστάσεις οικοσυστημάτων σε πραγματικές διαστάσεις) της Κρήτης και της ηπειρωτικής Ελλάδας, ώστε ο επισκέπτης να έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει το φυσικό πλούτο της Κρήτης ανά οικοσύστημα και να το συγκρίνει με το αντίστοιχο της ηπειρωτικής Ελλάδας. Μία από τις μεγαλύτερες καινοτομίες του μουσείου είναι η σύνδεση των αρχαιολογικών δεδομένων από τη Μινωική περίοδο με τα περιβαλλοντικά στοιχεία.
Μία μινωική αγροικία έχει κατασκευαστεί με τα υλικά και τον τρόπο της εποχής εκείνης. Η διαχρονικότητα στη χρήση των υλικών αυτών αλλά και στη μορφή της αγροικίας παρουσιάζεται μαζί με τις αλλαγές που οι Μινωίτες επέφεραν στη βλάστηση, στη χλωρίδα και στην πανίδα της Κρήτης.
Ο βοτανικός κήπος του μουσείου περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά φυτά του νησιού ανά οικοσυστημική ενότητα, και σ’ αυτόν μπορεί κανείς να θαυμάσει από κοντά τα μοναδικά ενδημικά φυτά της Κρήτης και να «ακούσει» το άρωμά τους.

Aρχάνες
Στη θέση Πίσω Λιβάδια, στη νοτιοανατολική πλευρά του Γιούχτα, βρέθηκε το μινωικό μέγαρο του Βαθύπετρου. Σε απόσταση τριών χιλιομέτρων βόρεια του Βαθύπετρου είναι οι ολικά αναπλασμένες παραδοσιακές Άνω Αρχάνες, χτισμένες σε εύφορη περιοχή, με πολλά νερά και εκτεταμένους αμπελώνες που παράγουν άριστο κρασί και σταφίδα. Έχει ανεγερθεί στη θέση της σπουδαίας μινωικής πόλης Αχάρνας. Στο αρχαιολογικό χώρο της περιοχής οι αρχαιολόγοι Γιάννης και Έφη Σακελλαράκη συνεχίζουν συστηματικές ανασκαφές. Το Φουρνί είναι ο οικισμός των Κάτω Αχαρνών όπου εκτείνεται ένα από τα μεγαλύτερα μινωϊκά νεκροταφεία.

Άγιοι Δέκα – Γόρτυνα
Στην περιοχή αυτή της κοιλάδας της Μεσαράς μαρτύρησαν και τελικά αποκεφαλίστηκαν δέκα Κρητικοί χριστιανοί κατά τους διωγμούς του Δεκίου (250 μ.X.), οι τάφοι των οποίων σώζονται μέχρι σήμερα. Από εδώ ξεκινά ο μεγάλος και εξαιρετικής σπουδαιότητας αρχαιολογικός χώρος της Γόρτυνας. Ήταν μία από τις ισχυρότερες και αρχαιότερες πόλεις της Κρήτης που κατά τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή περίοδο ήταν πρωτεύουσα του νησιού. Δέχτηκε νωρίς το χριστιανισμό και έγινε έδρα του πρώτου Επισκόπου Κρήτης, του Αποστόλου Τίτου. Διατήρησε την αίγλη της μέχρι το 828 μ.Χ, οπότε κατακτήθηκε, καταστράφηκε και ερημώθηκε για πάντα από τους Άραβες. Επίνειο της Γόρτυνας η αρχαία Λέβηνα, ερείπια της οποίας θα δείτε στο γραφικό ψαροχώρι του Λέντα που απέχει 75 χιλιόμετρα από το Hράκλειο και διαθέτει ωραιότατες ακρογιαλιές.

Περιοδικό “Αγροτουρισμός”