Δήμος Σφακίων

Η Χώρα Σφακίων
Κτισμένη αμφιθεατρικά προς το Λιβυκό πέλαγος, η Χώρα Σφακίων -έδρα του δήμου- βρίσκεται νοτιοανατολικά και σε απόσταση 74χλμ. από τα Χανιά. Το χωριό χωρίζεται σε δύο τμήματα, το ένα γύρω από το λιμάνι, όπου βρίσκονται ξενοδοχεία, εστιατόρια και καταστήματα, και το άλλο στις υπώρειες των Λευκών Ορέων προς τα ανατολικά του λιμανιού, όπου ζει το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων του.
Στη Χώρα Σφακίων σώζονται τα ερείπια του ενετικού φρουρίου Sfacia ή Sfachia του 15ου-16ου αιώνα, που έδωσε το όνομά του σε όλη την περιοχή. Διατηρούνται πολλά στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής: μονώροφα ή διώροφα σπίτια με μικρές πόρτες και παράθυρα, και κλειστές αυλές με πηγάδια ή φούρνους.

Η Ανώπολη
Η κοινότητα της Ανώπολης βρίσκεται 10χλμ. βορειοδυτικά της Χώρας Σφακίων σε υψόμετρο 650 μέτρων και σε εύφορο οροπέδιο στις νότιες υπώρειες της κορυφής Κάστρο. Είναι κτισμένη κοντά στην ομώνυμη αρχαία πόλη, καθώς και στην αρχαία Αράδαινα (Αραδήν ή Ηράδην), όπου υπάρχει βυζαντινός ναός του Ταξιάρχη Μιχαήλ. Σε αυτόν όρκιζαν παλιά τους ζωοκλέφτες. Από την πλατεία του χωριού ένα μονοπάτι οδηγεί στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης στο συνοικισμό Ρίζα, όπου σώζονται πελασγικά κυκλώπεια τείχη.
Η Ανώπολη ήταν ονομαστή στους ελληνιστικούς χρόνους και κυρίως κατά τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο. Κατά τους πρώτους αιώνες της ενετικής κυριαρχίας αναδείχθηκε σε κέντρο αντίστασης, αλλά μετά την καταστολή της επανάστασης των Καλλεργών το 1365, καταστράφηκε και ερημώθηκε. Επανακατοικήθηκε στις αρχές της Τουρκοκρατίας, για να καταστραφεί εκ νέου ολοσχερώς κατά την εξέγερση του 1770 υπό την ηγεσία του Ιωάννη Βλάχου, γνωστού ως Δασκαλογιάννη.

To Λουτρό
Σε απόσταση 5χλμ. δυτικά της Χώρας Σφακίων βρίσκεται το ψαροχώρι Λουτρό, στο άκρο της χερσονήσου Μούρος. Η πρόσβαση είναι δυνατή με πεζοπορία μιας περίπου ώρας από την Ανώπολη και δύο ωρών από τη Χώρα Σφακίων, ή με μικρά καράβια που το συνδέουν με την Αγία Ρουμέλη, την Παλαιόχωρα, τη Σούγια και τη Χώρα Σφακίων. Φυσικό λιμάνι που προστατεύεται από τους ανέμους, πιστεύεται ότι το Λουτρό ήταν ο αρχαίος Φοίνικας που αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων. Η ονομασία του προέρχεται από τα λουτρά που βρέθηκαν στην περιοχή. Στη χερσόνησο Μούρος υπάρχουν τα ερείπια τουρκικού κάστρου.

Ο Αγιος Ιωάννης
Η κοινότητα Αγίου Ιωάννη, στα δυτικά της Χώρας Σφακίων, βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο με θέα προς το Λιβυκό πέλαγος. Επίσημα έχει 53 κατοίκους, από τους οποίους μόνο δέκα περίπου μένουν στο χωριό.
Η κοινότητα είναι γνωστή για τις εκκλησίες του Αγίου Ιωάννη και της Παναγίας, στις οποίες υπάρχουν θαυμάσιες τοιχογραφίες.
Προς την πλευρά της θάλασσας υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Παύλου όπου, σύμφωνα με την παράδοση, κατά το ταξίδι του στην Κρήτη ο Απόστολος Παύλος βάπτιζε τους ειδωλολάτρες στην κοντινή πηγή. Στην περιοχή υπάρχουν επίσης μεγάλα σπήλαια.

Οι Κομητάδες
Στα ανατολικά της Χώρας Σφακίων και σε απόσταση περίπου 6χλμ. βρίσκεται το χωριό Κομητάδες. Κτισμένο σε υψόμετρο 200μ. προς την πλευρά του Λιβυκού πελάγους, είναι περιτριγυρισμένο από ελαιώνες. Η ονομασία του προέρχεται είτε από το ενετικό «κόμητες», είτε από το όνομα της παλιάς οικογένειας των Κομητών.
Στο χωριό υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, έσωσε τους κατοίκους από επιδρομή των Σαρακηνών Κουρσάρων το 14ο αιώνα. Στην εκκλησία υπάρχουν περίτεχνες τοιχογραφίες του καλλιτέχνη Ιωάννη Παγωμένου, οι οποίες χρονολογούνται από το 1314. Σώζονται επίσης ενετικά ερείπια.
Στην έξοδο του χωριού βρίσκεται το ξωκλήσι του Αγίου Παύλου, κτισμένο μέσα σε ένα από τα σπήλαια του φαραγγιού Ίμπρου και προς το Νότο υπάρχει το μοναστήρι της Αγίας Παναγίας Θυμιανής, που ιδρύθηκε περίπου το 1500. Από εδώ στις 29 Μαίου 1821 ξεκίνησε η επανάσταση για την ανεξαρτησία της Κρήτης.
Ανατολικά των Κομητάδων, στο χωριό Βουβάς, βρίσκεται το μοναστήρι της Αγίας Ζώνης, κτισμένο μέσα σε βράχο.

Η Αγία Ρουμέλη
Στα δυτικά του Δήμου Σφακίων, και κοντά στην έξοδο του φαραγγιού της Σαμαριάς, βρίσκεται το χωριό της Αγίας Ρουμέλης.
Κτισμένη κοντά στην τοποθεσία της αρχαίας Τάρρας, η Αγία Ρουμέλη βρέχεται από το Λιβυκό πέλαγος. Το όνομα του χωριού προέρχεται από την ομώνυμη εκκλησία, η οποία θεμελιώθηκε πάνω σε παλαιότερη εκκλησία της Αγίας Ρουμηλίας ή Ρουμίνας. Λόγω καταστροφών, που σημειώθηκαν το Νοεμβρίο του 1954, οι περισσότεροι από τους κατοίκους της μεταφέρθηκαν στο νέο οικισμό στην παραλία, με αποτέλεσμα το παλιό χωριό να είναι σήμερα μισοερειπωμένο.
Η Αγία Ρουμέλη δεν συνδέεται με το οδικό δίκτυο, αλλά καράβια εκτελούν δρομολόγια από τη Σούγια, την Παλαιόχωρα και τη Χώρα Σφακίων (90΄) στα ανατολικά.

Η Ίμπρος
Κτισμένο σε υψόμετρο 780μ. στο ομώνυμο οροπέδιο, το χωριό Ίμπρος (ή Νίμπρος) απέχει από τη Χώρα Σφακίων 16χλμ. και κατοικείται μόνο από τον Απρίλιο μέχρι το Νοέμβριο. Τους υπόλοιπους μήνες, οι κάτοικοί του ξεχειμωνιάζουν νοτιότερα, σε άλλα χωριά της επαρχίας. Γενέτειρα πολλών αγωνιστών, η Ίμπρος καταστράφηκε επανειλημμένα τα έτη 1770, 1821, 1824 και 1827. Κύριες παραγωγές του χωριού είναι τα κτηνοτροφικά προϊόντα, τα καρύδια, το μέλι, το κρασί και η τσικουδιά.

Η Ασκύφου
Η κοινότητα Ασκύφου βρίσκεται στο ομώνυμο οροπέδιο και σε απόσταση 50χλμ. από τα Χανιά. Αποτελείται από τα χωριά Καρές (όπου υπάρχει ιδιωτικό Μουσείο Πολέμου), Αμμουδάρι, Γονί και Πέτρες, που βρίσκονται σε υψόμετρο περίπου 750 μέτρων.Το όνομά της προέρχεται από την αρχαία «σκύφο» (κούπα), καθώς περιτριγυρίζεται από τις κορυφές των Λευκών Ορέων -το Κάστρο (2.218μ.), το Φανάρι (2.190μ.) τις Αγάθες (1.511μ.) και το Τρυπάλι (1.493μ.)-, ενώ πιθανολογείται ότι κατά την Προϊστορική εποχή το οροπέδιο ήταν λίμνη. Σήμερα είναι μια εύφορη περιοχή, με κύριες καλλιέργειες την πατάτα και το σιτάρι και με ανεπτυγμένη κτηνοτροφία. Το οροπέδιο Ασκύφου είναι η μόνη χερσαία πρόσβαση προς την επαρχία Σφακίων. Η θέση του αυτή έγινε αιτία για πολλούς αιματηρούς αγώνες επί Τουρκοκρατίας. Στις 21 Αυγούστου 1896 εδώ συνήλθε η Γενική Συνέλευση των Κρητών και αποφάσισε την ένωση της Κρήτης με την υπόλοιπη (ελεύθερη) Ελλάδα.

Η Ασφένδου
Στα ανατολικά της Ασκύφου σε απόσταση 8χλμ., σκαρφαλωμένο σε υψόμετρο 770μ., βρίσκεται το χωριό Ασφένδου της ομώνυμης κοινότητας. Στα ανατολικά του χωριού υπάρχουν ένα μικρό σπήλαιο με τοιχογραφίες και το σπήλαιο Φαλαγγάρι, με υπόγεια λίμνη σε μεγάλο βάθος.

Ο Καλλικράτης
Έξι χιλιόμετρα ανατολικά της Ασφένδου είναι το χωριό Καλλικράτης, μικρός συνοικισμός με παραδοσιακά σπίτια, που κατοικείται μόνο από το Μάιο μέχρι το Νοέμβριο. Το χωριό ήταν βάση Βρετανών και Νεοζηλανδών κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και γι αυτόν το λόγο οι Γερμανοί το έκαψαν το 1943 και εκτέλεσαν 29 κατοίκους του. Λίγο έξω από το χωριό ξεκινά το ομώνυμο φαράγγι, μήκους ενός χιλιομέτρου.

Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων