Δήμος Μήθυμνας

Δραπανιάς
Μεσόγειος οικισμός με 348 κατοίκους, το κεφαλοχώρι Δραπανιάς περιλαμβάνει τους οικισμούς Ανω Δραπανιά, Κόκκινο Μετόχι και Νωπήγεια και βρίσκεται 6χλμ. ανατολικά της Κισσάμου. Στην περιοχή υπάρχουν πολλά ενετικά ερείπια, εκ των οποίων το πιο αξιόλογο είναι η έπαυλη Τρεβιζάν (Trevisan), ερειπωμένο αρχοντικό του 16ου αιώνα, 3χλμ. έξω από το Δραπανιά.

Νωπήγεια
Το παραθαλάσσιο χωριό Νωπήγεια, 6χλμ. ανατολικά από την Κίσσαμο, είναι κτισμένο στην ανατολική πλευρά του κόλπου της Κισσάμου στην αρχή της χερσονήσου Ροδωπού. Εικάζεται ότι τα Νωπήγεια υπάρχουν από τους αρχαιότατους χρόνους, καθώς, σύμφωνα με την παράδοση, ο Αγαμέμνων επιστρέφοντας από την Τροία αποβιβάσθηκε στην περιοχή για να προσφέρει θυσία στους θεούς, αλλά αναγκάστηκε να αποπλεύσει αμέσως, διότι οι Τρώες αιχμάλωτοι προσπάθησαν να πυρπολήσουν το στόλο του. Σε μικρή απόσταση από τα Νωπήγεια, ακολουθώντας το δρόμο προς το Κολένι στα νότια, βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Μήθυμνας περιτριγυρισμένα από ελαιώνες, καθώς και η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα, κτισμένη σε σταυροειδή μορφή με κυλινδρικό τρούλο και ορθογώνιο σχήμα στο δάπεδό της. Δυτικά από τα Νωπήγεια βρίσκονται τα ερείπια ρωμαϊκού οικισμού αλλά και εκκλησία με βυζαντινές τοιχογραφίες αφιερωμένη στον Αγιο Γεώργιο. Ο προσανατολισμός της είναι από Βορρά προς Nότο, και όχι σύμφωνα με τον ορθόδοξο άξονα από την Aνατολή προς τη Dύση. Εικάζεται ότι αυτό οφείλεται στο ότι ανεγέρθηκε στην τοποθεσία προγενέστερου ρωμαϊκού ναού, τον προσανατολισμό του οποίου και διατήρησε. Τέλος, σε απόσταση 200μ. από τον κεντρικό δρόμο του χωριού, υπάρχει το σπήλαιο Ριζόσπηλιος, μέσα στο οποίο βρίσκεται υπόγειο ποτάμι.

Καλουδιανά
Ανατολικά της Κισσάμου, σε απόσταση 5χλμ., βρίσκονται τα Καλουδιανά, κεφαλοχώρι 215 κατοίκων στην κοιλάδα του Τυφλού ποταμού. Έδρα της ομώνυμης κοινότητας, στην οποία υπάγονται και οι οικισμοί Κορφαλώνας και Κουρθιανά, τα Καλουδιανά αποτελούν μικρό οδικό κόμβο από όπου ξεκινούν οι δρόμοι για την ενδοχώρα του Δήμου Μηθύμνης και για τις νοτιοδυτικές και δυτικές παραλίες της Κρήτης μέσα από δενδρόφυτες ορεινές περιοχές.

Ποταμίδα
Σε απόσταση 7χλμ. νοτιοανατολικά της Κισσάμου, ακολουθώντας το δρόμο προς Βουλγάρω, βρίσκεται το χωριό Ποταμίδα κτισμένο στις όχθες του Τυφλού ποταμού. Αποτελεί έδρα της ομώνυμης κοινότητας, έχει 238 κατοίκους και αναφέρεται πρώτη φορά στην απογραφή του 1834.

Βουλγάρω
Το χωριό Βουλγάρω, έδρα της ομώνυμης κοινότητας, βρίσκεται σε απόσταση 9χλμ. νοτιοανατολικά από την Κίσσαμο και περιλαμβάνει τους οικισμούς Δερμιτζιανά, Λατζιανά, Μακρόνας, Μουρί και Χουλουδιανά. Το όνομα του χωριού οφείλεται στους Βούλγαρους στρατιώτες του Νικηφόρου Φωκά που το κατοικούσαν το 961 μ.Χ. Στον οικισμό Λατσιανά, περίπου 2χλμ. νότια από το Βουλγάρω ακολουθώντας το δρόμο για το Μουρί, βρίσκονται τα ερείπια τρίκλιτης βασιλικής του 15ου αιώνα, αφιερωμένης στην Αγία Βαρβάρα.
Σε απόσταση 4χλμ. νότια από το Βουλγάρω, ακολουθώντας δύσβατο χωματόδρομο, βρίσκεται ο οικισμός Μουρί με 116 κατοίκους. Λίγο πριν από την είσοδο του χωριού ένα μονοπάτι οδηγεί στη βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Εκτός από την ασυνήθιστη τοιχογραφία του Αγίου Νικολάου, η εκκλησία σταυροειδούς μορφής παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα ότι το κάθετο, από Βορρά προς Νότο, κλίτος του είναι υψηλότερο από το κύριο.

Μαλάθυρος
Ο Μαλάθυρος, χωριό 245 κατοίκων, είναι κτισμένο σε υψόμετρο 315μ. Bρίσκεται 16χλμ. νοτιοανατολικά από την Κίσσαμο και 48χλμ. από τα Χανιά. Έδρα της ομώνυμης κοινότητας, υπήρξε χώρος σημαντικών μαχών το 1867 χάρη στις οποίες αναχαιτίστηκε η επέλαση των Τούρκων. Στο χωριό υπάρχουν οι εκκλησίες της Αγίας Ειρήνης με καλοσυντηρημένες αγιογραφίες, της Κοίμησης της Θεοτόκου και του Αστράτηγου. Σε απόσταση 500μ. έξω από το Μαλάθυρο σώζονται οι ερειπωμένοι πύργοι του ομώνυμου κάστρου.

Ρόκκα
Κτισμένο σε υψόμετρο 210μ., το χωριό Ρόκκα έχει 292 κατοίκους και είναι η έδρα της ομώνυμης κοινότητας, στην οποία υπάγεται και ο οικισμός Κερά. Παλιό παραδοσιακό χωριό, η Ρόκκα βρίσκεται 7χλμ. νοτιοανατολικά από τα Νωπήγεια και είναι κτισμένη στους πρόποδες απόκρημνου λόφου με την ονομασία Τρουλλί. Στην κορυφή του σώζονται τα ερείπια βυζαντινού κάστρου με υπολείμματα κτιρίων και δεξαμενών. Το όνομα του χωριού προέρχεται από το όνομα του κάστρου (Castel Rocca). Στους πρόποδες του λόφου, στο εσωτερικό σπηλαίου, βρίσκεται μια μικρή εκκλησία αφιερωμένη στον Αγιο Αντώνιο.

Σάσαλος
Το ορεινό χωριό Σάσαλος έχει 57 κατοίκους και αποτελεί την έδρα της ομώνυμης κοινότητας, στην οποία ανήκουν και οι οικισμοί Κουντουδιανά και Μανεριανά. Κτισμένος σε υψόμετρο 340μ., ο Σάσαλος αναφέρεται πρώτη φορά στην απογραφή του 1577 και βρίσκεται 21χλμ. νότια-νοτιοανατολικά από την Κίσσαμο. Στην είσοδο του χωριού αρχίζει το μικρό φαράγγι Σαλασέ, που καταλήγει στον Τυφλό Ποταμό.

Σφακοπηγάδι
Έδρα της ομώνυμης κοινότητας, στην οποία υπάγονται το Αρμενοχώρι και τα Τριαλώνια, το χωριό Σφακοπηγάδι βρίσκεται σε απόσταση 12χλμ. νοτιοανατολικά από την Κίσσαμο και είναι κτισμένο σε υψόμετρο 280μ. στο δρόμο προς το Μαλάθυρο. Αναφέρεται πρώτη φορά στην ενετική απογραφή του 1577.

Τοπόλια
Το κεφαλοχώρι Τοπόλια με 370 κατοίκους είναι η έδρα της ομώνυμης κοινότητας, την οποία απαρτίζουν επιπλέον οι οικισμοί Καπσανιανά, Τσουρουνιανά, Αηκυργιάννης και Κουτσοματάδος. Ο οικισμός Αηκυργιάννης, ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του τοπικού Αγίου Κυρ Ιωάννη από τη Μεσσαρά Ηρακλείου, ο οποίος συνέδραμε στην ανασυγκρότηση των χριστιανών μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από το Νικηφόρο Φωκά το 10ο αιώνα, και γιορτάζεται στις 20 Σεπτεμβρίου.
Τα Τοπόλια απέχουν 13χλμ. από την Κίσσαμο και 47 χλμ. από τα Χανιά. Το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 280μ. στην είσοδο του φαραγγιού που φέρει το όνομά του και το οποίο καταλήγει 1,5χλμ. νοτιότερα στον Κουτσουματάδο. Κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι η γεωργία και η κτηνοτροφία και στο χωριό λειτουργούν ελαιοτριβείο και αλευρόμυλος. Με έδρα τα Τοπόλια το 1988 ιδρύθηκε και λειτουργεί ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Γυναικών «Η Συνεργασία» .
Στην περιοχή υπάρχουν αρκετές βυζαντινές εκκλησίες, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζουν ο Ναός της Αγίας Παρασκευής στο κέντρο του χωριού και η Αγία Τριάδα, εκκλησία του 14ου αιώνα. Σε μικρή απόσταση προς Νότο, περνώντας μέσα από μικρή σήραγγα, βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Σοφίας, κτισμένη στην είσοδο σπηλαίου. Το σπήλαιο βρίσκεται σε υψόμετρο 285μ. και περιλαμβάνει θόλο ύψους 20μ. και διαμέτρου 70μ. με ποικιλόμορφους σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Στην τοποθεσία αυτή βρέθηκαν διάφορα αρχαία αντικείμενα, μεταξύ των οποίων όστρακα της Νεολιθικής εποχής.

Φαλελιανά
Αν και αριθμεί μόνο 24 κατοίκους, το χωριό Φαλελιανά είναι η έδρα της ομώνυμης κοινότητας, στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι οικισμοί Κολένι, Κοτσιανά και Λιριδιανά, με συνολικό πληθυσμό 259 ατόμων. Κτισμένο σε υψόμετρο 100μ. και περιτριγυρισμένο από ελαιώνες, το χωριό βρίσκεται 11χλμ. ανατολικά από την Κίσσαμο και οφείλει την ονομασία του σε παραλλαγή του ιταλικού falegnane, που σημαίνει μαραγκός.

Χαιρεθιανά
Η κοινότητα Χαιρεθιανών αποτελείται από το ομώνυμο χωριό, το οποίο απέχει 7χλμ., είναι κτισμένο σε υψόμετρο 260μ. και έχει 134 κατοίκους.

Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου