Παιδί και ψυχική υγεία: Για ένα καλύτερο μέλλον

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας που εορτάζεται κάθε χρόνο στις 10 Οκτωβρίου, έχει για φέτος στο επίκεντρό της τον ψυχικό κόσμο παιδιών και εφήβων και τις διαταραχές του. Σε όλο τον κόσμο περίπου το 20% των παιδιών και εφήβων υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές που προκαλούν διάφορου βαθμού αναπηρίες, ενώ το 3-4% απαιτεί αντιμετώπιση με φαρμακευτική ή άλλου είδους θεραπεία.

Η εικόνα του γελαστού παιδιού που στολίζει πολυάριθμες αφίσες ανά τον κόσμο αποτελεί ένα μακρινό όνειρο για πολλές οικογένειες. Η καλή πνευματική και ψυχική ανάπτυξη έχει τα θεμέλια της από τη νεογνική ηλικία. Η αρμονική επαφή με τους γονείς ή όσους παρέχουν φροντίδα στο παιδί καθώς και το πλαίσιο στο οποίο καλείται το παιδί να μεγαλώσει μέσα από το πρίσμα της εκπαίδευσης, του παιχνιδιού και της διατροφής αποτελεί ουσιαστικό θεμέλιο για την αρμονική ανάπτυξη.

Γεγονότα που αποτελούν δεδομένα για τις δυτικές κοινωνίες, είναι όνειρο για περιοχές του κόσμου όπου κυριαρχούν η πείνα, οι πόλεμοι και η ανεξέλεγκτη μετάδοση διάφορων ασθενειών. Σε κανένα άλλο τομέα διαταραχών δεν απεικονίζεται καλύτερα η απόσταση που ενώνει αλλά και χωρίζει τον αναπτυγμένο και αναπτυσσόμενο κόσμο.

Η αυτοκτονία είναι το τρίτο αίτιο θανάτου για παιδιά και εφήβους, η χρήση και κατάχρηση διαφόρων ουσιών αποτελούν παγκόσμια προβλήματα. Παράλληλα, η ψυχική αρμονία των παιδιών δοκιμάζεται μετά από φυσικές καταστροφές και μετά από πολέμους, ενώ η μετατραυματική ψυχική διαταραχή αποτελεί πλέον μείζον πρόβλημα ψυχικής υγείας σε όλο τον κόσμο.

Παράλληλα, πολυάριθμες νόσοι που εμφανίζονται νωρίς κατά τη διάρκεια της ζωής παραβλάπτοντας την ικανότητα για διανοητική εξέλιξη, όπως ο αυτισμός ή οι διάφορες μορφές διανοητικής καθυστέρησης, θέτουν ένα μεγάλο βάρος στις κοινωνίες που καλούνται να τις αντιμετωπίσουν.

Δεν είναι μακρινές οι εικόνες των παιδιών και εφήβων σε ψυχιατρικά ιδρύματα σε διάφορα μέρη του κόσμου όπου χωρίς στοργή και την κατάλληλη αντιμετώπιση έσβηναν παγιδευμένοι σε έναν δικό τους κόσμο, απροσπέλαστο από τους άλλους.

Οι στατιστικές είναι πραγματικά αμείλικτες. Στη Λωρίδα της Γάζας, το 21% των παιδιών αναφέρεται ότι πάσχει από αγχώδεις διαταραχές, ποσοστό συγκρίσιμο με εκείνο των Δυτικών κοινωνιών, ενώ και στη χώρα μας, το ποσοστό των παιδιών με συναισθηματικά και ψυχικά προβλήματα ανεβαίνει στο 39%.

Ποια είναι τα σημάδια ότι το παιδί σας μπορεί να πάσχει από αγχώδη διαταραχή;
Τα παιδιά που έχουν άγχος συνήθως φοβούνται πολύ για αδιόρατους κινδύνους ή απειλές. Μπορεί να φοβούνται ότι γίνονται ο περίγελος των άλλων παιδιών, ότι θα χτυπήσουν ή θα τραυματιστούν ή ότι θα συμβεί κάτι κακό στους οικείους τους.

Όταν τα παιδιά εκδηλώνουν συμπτώματα άγχους, η αναπνοή τους γίνεται γρηγορότερη. Μπορεί να ιδρώσουν, να έχουν ναυτία, διάρροια, πονοκεφάλους και να παραπονιούνται για οτιδήποτε.
Επίσης παιδιά με άγχος γίνονται πολύ νευρικά. Μπορεί να κλαίνε, ή να είναι πολύ ευερέθιστα.

Τα παιδιά με αγχώδη συμπτώματα συνήθως αποφεύγουν τις δραστηριότητες που φοβούνται. Για παράδειγμα δεν πηγαίνουν στην παιδική χαρά γιατί φοβούνται ότι θα γνωρίσουν καινούρια παιδιά ή ότι θα αποχωριστούν τους γονείς τους.

Ποια είναι τα σημάδια της κατάθλιψης στα παιδιά;
Διαταραχές του ύπνου. Όταν το παιδί ξυπνά πολύ νωρίς, έχει δυσκολία να κοιμηθεί ή ξυπνά συνεχώς κατά τη διάρκεια της νύχτας, καθώς και αν παρακολοθεί τηλεόραση κατά τη διάρκεια της νύχτας έχοντας υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και μειωμένη σχολική απόδοση.

Αλλαγές του σωματικού βάρους και της όρεξης. Όταν παρατηρείται αύξηση ή απώλεια βάρους μεγαλύτερη από τρία κιλά, είτε γιατί το παιδί χάνει την όρεξή του ή τρώει περισσότερο για να αισθάνεται καλύτερα.

Απώλεια της φυσιολογικής ενέργειας και διάθεσης για ζωή. Στην πιο ακραία του μορφή το καταθλιπτικό αυτό σύμπτωμα μπορεί να προκαλέσει βραδύτητα στον τρόπο που ένα παιδί κινείται ή σκέφτεται.

Δυσκολίες στη συγκέντρωση και τη μνήμη.

Όταν έρχονται συνεχώς στο μυαλό του κακές σκέψεις. Σκέψεις θανάτου, αυτοτραυματισμού ή φοβίες ότι οι άλλοι θα πάθουν κακό.

Πότε πρέπει να ανησυχούμε ότι το παιδί μας έχει διαταραχές της συμπεριφοράς;
Οι βαριές διαταραχές συμπεριφοράς στα παιδιά χαρακτηρίζονται από επαναλαμβανόμενο τύπο αντικοινωνικής συμπεριφοράς που συνεχίζεται για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από έξι μήνες και ο οποίος εμποδίζει τη φυσιολογική λειτουργικότητα στο σχολείο, την οικογένεια λόγω της παραβίασης της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων των άλλων.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιας συμπεριφοράς είναι:
Συχνές εκρήξεις θυμού
Ψέματα
Βίαιες πράξεις σε ζώα και προς άλλους ανθρώπους
Καταστροφικη συμπεριφορά (βανδαλισμοί)
Απρόσφορη σεξουαλική συμπεριφορά
Παραπτωματικότητα
Ενοχλητική συμπεριφορά, ευερεθιστότητα

Τι μπορεί να γίνει για να βοηθηθούν αυτά τα παιδιά και ποια εμπόδια συναντούν αυτές οι προσπάθειες;
Είναι πια κοινή γνώση ότι η αντιμετώπιση μιας ψυχικής νόσου αποτελεί συνισταμένη πολλών παραμέτρων. Η ψυχοθεραπεία, η χρήση φαρμάκων, η οικογενειακή ψυχοθεραπεία, οι συμβουλευτικές παρεμβάσεις στην οικογένεια και στο σχολείο, αποτελούν ουσιώδη χαρακτηριστικά του πλέγματος της υποστήριξης για τα παιδιά με ψυχικά προβλήματα.

Πολλές φορές οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας βασίζονται σε ένα ή δύο τμήματα του πλέγματος χωρίς να είναι σε θέση να παρέχουν ολοκληρωμένη και αποτελεσματική υποστήριξη.

Το αποτέλεσμα είναι εξάρτηση από τη φαρμακευτική αγωγή ή η απουσία της όταν είναι απαραίτητη, οργανωτικά προβλήματα στις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις αλλά και παραμέληση των απαραίτητων δράσεων στην κοινότητα.

Η υποδοχή και αντιμετώπιση των ψυχικά πασχόντων και ειδικά των παιδιών από τα μέλη της κοινότητας αποτελεί ουσιαστικό μέρος της συνολικότερης αντιμετώπισής τους.

Το “στίγμα” που αφήνει στον ψυχικά πάσχοντα η νόσος, η κατάχρηση ουσιών, η ληψη ψυχοφαρμάκων ειδικά μάλιστα αν γίνεται από την παιδική ηλικία, εμποδίζει όλες τις προσπάθειες για ένταξη του σε παραγωγικό ρόλο στην κοινωνία.

Ποιοι είναι οι κατάλληλοι τρόποι για να βοηθήσουμε παιδιά που πάσχουν από τέτοιες διαταραχές;
Τα θεμέλια της υγιούς ανάπτυξης ενός παιδιού μπαίνουν πολύ νωρίς. Μία τρυφερή και ειλικρινής σχέση είναι το πιο σημαντικό βήμα για ένα υγιές παιδί. Πάντα να αφιερώνετε χρόνο ώστε να ακούτε και να προσπαθείτε να καταλάβετε το παιδί σας. Όποτεδήποτε ανησυχήσετε για παράξενη συμπεριφορά ή προβλήματα που παρουσιάζει το παιδί σας, μην αμελήσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού.

health.in.gr