Αιφνιδιασμό από το πραξικόπημα εκφράζει ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αθήνα

Για τις δραστηριότητες της CIA στην Ελλάδα κατά την κρίσιμη δεκαετία του 60 αλλά και για το πραξικόπημα των συνταγματαρχών το 1967 μιλά σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Το Βήμα της Κυριακής ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Αθήνα την περίοδο εκείνη, Φίλιπ Τάλμποτ.

Ο Αμερικανός πρώην αξιωματούχος, ο οποίος επίσης είχε σχέση με τα ελληνικά θέματα την περίοδο 1964 – 1965 ως υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, αναφέρει κατ αρχάς τις πρώτες του εντυπώσεις μετά την άφιξή του στην Αθήνα ως πρεσβευτής.

«Το βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής πολιτικής ζωής ήταν πάντοτε η αντιπαράθεση και η απέχθεια προς την έννοια του πάρε – δώσε, της συνδιαλλαγής. Όσο καιρό βρισκόμουν στην Αθήνα, είχα να κάνω με κυβερνήσεις που δεν είχαν πραγματική πλειοψηφία στη Βουλή» αναφέρει.

Υπήρχαν πολλές επαφές της CIA στην Αθήνα

Ερωτηθείς για το πόσο ισχυρή ήταν τότε η παρουσία της CIA στην Ελλάδα, ο κ. Τάλμποτ αναφέρει: «Πηγαίναμε από μια περίοδο υπερδραστηριότητας της CIA σε μια περίοδο όπου ο πρόεδρος Κένεντι, με μια επιστολή του, έδινε το δικαίωμα στον κάθε πρέσβη να ελέγχει πλήρως τις ενέργειες της υπηρεσίας. Η CIA στην Αθήνα είχε συνηθίσει το παλιό στιλ. Υποστήριζε όχι μόνο το παλάτι αλλά και τα δεξιά κόμματα. Υπήρχαν πολλές επαφές της CIA.»

Ερωτάται επίσης και για το αν θυμάται την επίσκεψη, το 1967, του συμβούλου των Ανακτόρων στο σταθμάρχη της CIA, Τζακ Μόρι, προκειμένου ο τελευταίος να του δώσει το πράσινο φως για μια εκτροπή.

«Όχι συγκεκριμένα» είναι η απάντησή του. «Αυτό που θυμάμαι -συνεχίζει- είναι ότι από την αρχή του 1967 εξηγούσαμε στο βασιλέα πως θα ήταν πολύ κακή ιδέα να γίνει ένα πραξικόπημα, τόσο για το ΝΑΤΟ όσο και για την Ελλάδα. Η άποψή μας ήταν πως ο βασιλέας είχε την εξουσία να επιβάλει την άποψη αυτή στον στρατό.

»Με διαβεβαίωσε πως, κατά τις επισκέψεις του σε διάφορες μονάδες, οι στρατηγοί τού υποσχέθηκαν ότι δεν θα έκαναν κανένα πραξικόπημα πριν από τις εκλογές του Μαΐου. Από ό,τι θυμάμαι, ήταν πολύ ασαφής σε σχέση με το τι θα συνέβαινε μετά τις εκλογές. Αφηνε κάποια απειλή να αιωρείται για το τι θα μπορούσε να συμβεί αν ο Παπανδρέου κέρδιζε τις εκλογές. Υποσχέθηκε όμως ότι οι εκλογές θα πραγματοποιούνταν.»

Το Φεβρουάριο του 1967 η αμερικανική πρεσβεία, υπό την ηγεσία του κ. Τάλμποτ, πρότεινε μυστική επιχείρηση της CIA για τη χρηματοδότηση του κόμματος των αποστατών και μετριοπαθών υποψηφίων της Ένωσης Κέντρου, ώστε να αποδυναμωθεί η δύναμη του Ανδρέα Παπανδρέου μέσα στο κόμμα. «Αλλά η Ουάσινγκτον» -σύμφωνα με τον Φ.Τάλμποτ – «απέρριψε την εισήγησή μας».

«Δεν ξέρω αν η CIA είχε αναμειχθεί στο πραξικόπημα»

Τον ίδιο μήνα, η CIA έπαψε να αναφέρεται στην ομάδα των συνταγματαρχών. Ο Φ.Τάλμποτ δεν γνωρίζει το λόγο, αλλά σημειώνει μεταξύ άλλων: «Είχαμε πληροφορίες για διάφορες συνωμοτικές ομάδες, που σχεδίαζαν πραξικόπημα. Υπήρχαν συνεχώς φήμες, ενώ μια άλλη πηγή -όχι της CIA- μας προειδοποίησε για πραξικόπημα μεσαίων αξιωματικών. Μετά όμως τίποτε δεν συνέβη, και αποφασίσαμε ότι οι πηγές μας δεν ήξεραν τι ακριβώς συνέβαινε.»

Σε ερώτηση για το αν είναι βέβαιος ότι η CIA δεν είχε ανάμειξη στο πραξικόπημα, ο Αμερικανός αξιωματούχους δηλώνει: «Υπήρχαν ορισμένοι Ελληνοαμερικανοί στο σταθμό του Μόρι για τους οποίους δεν μπορώ να είμαι βέβαιος ότι δεν είχαν καμία ανάμειξη».

Ωστόσο, προσθέτει: «Τόσο ο Μόρι όσο και η γυναίκα του ήταν πολύ αντίθετοι στον Ανδρέα, και σε κάθε κρίσιμο επεισόδιο τάσσονταν υπέρ μιας πιο δυναμικής παρέμβασης στην Ελλάδα. Δεν μπορώ να ξέρω τι έκαναν χωρίς να το γνωρίζει.»

«Αργότερα μάθαμε τα ονόματα των συνωμοτών»

Όσον αφορά, τέλος, στη νύχτα της 21ης Απριλίου, ο Τάλμποτ αναφέρει ότι τον ξύπνησε ο Διονύσης Λιβανός, και ο ίδιος ανακάλυψε ότι οι τηλεφωνικές γραμμές δεν λειτουργούσαν. Μαζί με τον Δ.Λιβανό μετέβη στο σπίτι του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, από όπου και έστειλε επείγον τηλεγράφημα στην Ουάσινγκτον, στο οποίο ανέφερε ότι στην Ελλάδα έγινε πραξικόπημα.

«Αργότερα μάθαμε τα ονόματα των συνωμοτών, και το απόγευμα πήγα στο παλάτι, όπου είδα τον βασιλέα. Μου είπε ότι σχεδίαζε να τους πυροβολήσει, αλλά συνειδητοποίησε ότι είχαν φέρει μαζί τους ένα τανκ. Είχε ήδη αποφασίσει να τους ορκίσει ως κυβέρνηση, και αυτό μας έφερε σε πολύ δύσκολη θέση. Ο αρχηγός του κράτους είχε εγκρίνει το πραξικόπημα με την ορκωμοσία της κυβέρνησης, και συνεπώς υπήρχε νόμιμη συνέχεια. Τα μεσάνυχτα συνάντησα τον Παπαδόπουλο, ο οποίος με διαβεβαίωσε πως θα συνεργαζόταν μαζί μας και πως, αν δεν είχε επέμβει, η Ελλάδα θα είχε μετατραπεί σε κομμουνιστική χώρα.

»Είχα πάρει μαζί μου όχι κάποιον πράκτορα της CIA αλλά τον στρατηγό Ίτον, επικεφαλής της αποστολής στρατιωτικής βοήθειας. Αυτή ήταν η τελευταία φορά που τον είδα, ώσπου ξέσπασε ο Πόλεμος των Έξι Ημερών στη Μέση Ανατολή τον Ιούνιο του 67. Ο Παττακός μού τηλεφώνησε στις πέντε το πρωί και προσφέρθηκε να έλθουν στην Ελλάδα αμέσως όσοι Αμερικανοί χρειασθεί να φύγουν από την περιοχή. Αυτή η κίνηση άλλαξε ριζικά τη στάση μας.»