Η Ευρώπη σκληραίνει τη μάχη κατά του ψηφιακού «μαύρου χρήματος»

Η Ευρώπη περνά σε μια νέα εποχή αυστηρού ελέγχου απέναντι στο ξέπλυμα χρήματος και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, επεκτείνοντας πλέον τη μάχη και στον ψηφιακό κόσμο των κρυπτονομισμάτων, των online συναλλαγών και των εικονικών περιουσιακών στοιχείων.

Σε μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση με μεγάλες πολιτικές, οικονομικές και τεχνολογικές προεκτάσεις, οι υπουργοί Εξωτερικών των 46 κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης ενέκριναν νέο πρόσθετο πρωτόκολλο που ενισχύει δραστικά τις δυνατότητες εντοπισμού, παγώματος και δήμευσης περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με εγκληματικές δραστηριότητες.

Η νέα συμφωνία έρχεται ως απάντηση στη ραγδαία εξάπλωση ολοένα πιο σύνθετων διεθνών δικτύων οικονομικού εγκλήματος, τα οποία αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες, τις αποκεντρωμένες χρηματοοικονομικές πλατφόρμες και τα cryptoassets για να μεταφέρουν κεφάλαια εκτός του παραδοσιακού τραπεζικού συστήματος.

Το νέο πρωτόκολλο εκσυγχρονίζει τη λεγόμενη «Σύμβαση της Βαρσοβίας», που αποτελεί βασικό νομικό εργαλείο της Ευρώπης κατά του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Ωστόσο, οι νέες ρυθμίσεις θεωρούνται πολύ πιο επιθετικές και εκτεταμένες σε σχέση με το παρελθόν.

Για πρώτη φορά, τα κράτη αποκτούν τη δυνατότητα να κατάσχουν όχι μόνο περιουσιακά στοιχεία που συνδέονται άμεσα με συγκεκριμένο έγκλημα, αλλά και οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ενός καταδικασμένου προσώπου, εφόσον δικαστήριο εκτιμήσει ότι προέρχεται από παράνομες δραστηριότητες.

Ακόμη πιο σημαντική θεωρείται η πρόβλεψη για δυνατότητα δήμευσης χωρίς προηγούμενη ποινική καταδίκη. Εφόσον υπάρχουν σοβαρές υποψίες ότι συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία προέρχονται από εγκληματική δραστηριότητα, δικαστική αρχή θα μπορεί να διατάσσει την κατάσχεση ή δήμευσή τους ακόμη και πριν ολοκληρωθεί ποινική διαδικασία.

Το νέο πλαίσιο επεκτείνεται και σε τρίτα πρόσωπα. Περιουσιακά στοιχεία που έχουν μεταβιβαστεί σε άλλους θα μπορούν επίσης να δεσμεύονται ή να δημεύονται, εκτός αν αποδειχθεί ότι οι τρίτοι ενήργησαν καλόπιστα και χωρίς γνώση της παράνομης προέλευσης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα κρυπτονομίσματα και στις ψηφιακές πλατφόρμες. Οι ευρωπαϊκές αρχές αποκτούν πλέον σημαντικά ενισχυμένες δυνατότητες πρόσβασης σε πληροφορίες από παρόχους υπηρεσιών cryptoassets και ψηφιακών πορτοφολιών.

Οι εθνικές μονάδες οικονομικών πληροφοριών θα μπορούν να ζητούν και να λαμβάνουν γρήγορα στοιχεία για λογαριασμούς, ιδιοκτήτες cryptoassets και ψηφιακές συναλλαγές μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων διασύνδεσης.

Η απόφαση αυτή θεωρείται κομβική, καθώς μέχρι σήμερα μεγάλο μέρος των παράνομων ροών κεφαλαίων αξιοποιούσε το σχετικό κανονιστικό κενό και την πολυπλοκότητα της αγοράς κρυπτονομισμάτων.

Παράλληλα, κάθε χώρα θα υποχρεωθεί να δημιουργήσει δύο εξειδικευμένες κρατικές δομές: μία υπηρεσία ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων για τον εντοπισμό παράνομων κεφαλαίων και μία υπηρεσία διαχείρισης κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων, υπεύθυνη για τη διατήρηση και αξιοποίηση των δεσμευμένων assets.

Ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου, Alain Berset, δήλωσε ότι τα παράνομα χρηματοοικονομικά δίκτυα υπονομεύουν τη δημοκρατία, τη δημόσια εμπιστοσύνη και το κράτος δικαίου, ειδικά σε μια εποχή όπου οι νέες τεχνολογίες επιτρέπουν ταχύτατες και δύσκολα ανιχνεύσιμες διασυνοριακές μεταφορές κεφαλαίων.

«Με το νέο πρωτόκολλο, τα κράτη αποκτούν ισχυρότερα εργαλεία για να διαλύουν εγκληματικά δίκτυα, να προστατεύουν τα θύματα και να υπερασπίζονται τη δημοκρατία πέρα από σύνορα και τεχνολογίες», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.

Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει επίσης ότι μέρος των δεσμευμένων ή κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων θα μπορεί να επιστρέφεται στα θύματα οικονομικών εγκλημάτων ή να αξιοποιείται για κοινωνικούς και δημόσιους σκοπούς.

Η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα μεγαλύτερες προκλήσεις στον τομέα του κυβερνοεγκλήματος, των ransomware επιθέσεων, της παράνομης διακίνησης κεφαλαίων και της χρήσης crypto για ξέπλυμα χρήματος ή παραβίαση κυρώσεων.

Το νέο πρωτόκολλο θα ανοίξει επίσημα προς υπογραφή τον Οκτώβριο του 2026 στο Στρασβούργο και θα τεθεί σε ισχύ όταν επικυρωθεί από τουλάχιστον πέντε χώρες, εκ των οποίων οι τρεις θα πρέπει να είναι μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Παρότι το Συμβούλιο της Ευρώπης δεν αποτελεί θεσμικό όργανο της ΕΕ, η συμμετοχή και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ στη συμφωνία σημαίνει ότι οι νέοι κανόνες αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα ολόκληρο το ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό και ψηφιακό οικοσύστημα.

Η Ευρώπη δείχνει πλέον αποφασισμένη να αντιμετωπίσει τη νέα εποχή του οικονομικού εγκλήματος όχι μόνο με τραπεζικούς ελέγχους, αλλά και με πλήρη διείσδυση στον ψηφιακό κόσμο των crypto, των online wallets και των διεθνών ηλεκτρονικών δικτύων συναλλαγών.