Αγία Βαρβάρα

Ο δήμος δημιουργήθηκε με τη συνένωση επτά κοινοτήτων: Αγ. Βαρβάρας, Αγ. Θωμά, Μεγ. Βρύσης, Ανω Μουλίων, Λαρανίου, Δουλίου και Πρινιά. Συνορεύει από τα βόρεια με τους Δήμους Τετραχωρίου και Γοργολαΐνη, δυτικά με το Δήμο Ρούβα, νότια με τους Δήμους Γόρτυνα, Κόφινα και Αρετουσίων και ανατολικά με τους Δήμους Καζαντζάκη και Τεμένους. Πρωτεύουσα του δήμου είναι η Αγία Βαρβάρα, που απέχει 30χλμ. από το Ηράκλειο και βρίσκεται στον επαρχιακό δρόμο που ενώνει το Ηράκλειο με την Αγία Βαρβάρα, τις Μοίρες και τη Φαιστό. Σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής έχει η γεωργία, με την ελιά και το αμπέλι να είναι τα κατεξοχήν καλλιεργούμενα είδη. Επιχειρήσεις όπως ελαιουργεία, τυροκομεία και αποστακτήρια τσικουδιάς συμβάλλουν στην εξέλιξη της περιοχής.

Αγία Βαρβάρα
Είναι η έδρα του δήμου, μία σύγχρονη κωμόπολη, κτισμένη σε υψόμετρο 580μ., στην κορυφογραμμή που χωρίζει τη Μεσαρά από το Μαλεβίζι, και αναφέρεται σε όλες τις ενετικές απογραφές του 16ου και του 17ου αιώνα. Ολες οι μετέπειτα απογραφές την παρουσιάζουν με συνεχώς αυξανόμενο πληθυσμό που σήμερα ξεπερνά τους 2.000 κατοίκους.
Λόγω της γεωγραφικής της θέσης έχει κλίμα δροσερό, ιδανικό για θερινές διακοπές. Ο πολιτιστικός και εξωραϊστικός σύλλογος της πόλης οργανώνει κάθε χρόνο τη γιορτή της τσικουδιάς στην αρχή του καλοκαιριού, και καρναβάλι την περίοδο της Αποκριάς. Από τα αξιοθέατα της πόλης τα σημαντικότερα είναι οι τρεις βυζαντινές εκκλησίες του Προφ. Ηλία, του Αγ. Γεωργίου και του Αγ. Ιωάννη.
Σημαντικός οικισμός του Δήμου Αγ. Βαρβάρας είναι ο Πρινιάς που βρίσκεται σε υψόμετρο 610 μέτρων. Αναφέρεται σε όλες τις ενετικές απογραφές, ενώ από το 1920 και μετά αποτελεί ομώνυμη κοινότητα. Με 417 κατοίκους, είναι ένα από το ομορφότερα χωριά της Κρήτης, χαρακτηρισμένο ως περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Στην κοιλάδα του Πρινιά μπορεί κανείς να βρει υπολείμματα διάβρωσης πλειοκαινικού ασβεστολίθου.

Αγιος Θωμάς
Γενέτειρα του αγωνιστή και εμπειρικού γιατρού Λόγιου (1771), το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 530μ., νοτιοανατολικά της Αγ. Βαρβάρας με πανοραμική θέα στη γύρω περιοχή. Οι κάτοικοί του ξεπερνούν τους οκτακόσιους.
Το όνομά του συναντάται πρώτη φορά σε έγγραφο του 1371 ως φέουδο του Petrus de Medio. Ονομάστηκε Αγιος Θωμάς από την παλιά βασιλική εκκλησία με τρία κλίτη και τρούλο, στην οποία υπάρχουν ακόμη υπολείμματα τοιχογραφιών. Το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Αγιο Νικόλαο, το κεντρικό στον Αγιο Θωμά και το νότιο στον Αγιο Χαράλαμπο.
Ανάμεσα στις 40 εκκλησίες που έχει ο Αγιος Θωμάς, όπως ισχυρίζονται οι κάτοικοί του, αξίζει να επισκεφθείτε την Αγία Παρασκευή, με παλιές τοιχογραφίες, και την εκκλησία του Μιχαήλ Αρχαγγέλου με αρχαϊκές τοιχογραφίες του 12ου αιώνα.
Στη γύρω περιοχή μπορεί να επισκεφθεί κανείς λαξευτά σπήλαια και δεξαμενές νερού.
Αδραχτιά ή Αργαθιά: Παλαιός οικισμός που αναφέρεται σε όλες τις ενετικές απογραφές με το όνομα Αργάθια. Ανήκε στην πρώην κοινότητα του Αγ. Θωμά, αλλά λόγω κατολισθήσεων εγκαταλείφθηκε και δημιουργήθηκε ξανά ως συνοικία του Αγ. Θωμά, στη θέση Πλάκα.

Μούλια
Βρίσκεται σε υψόμετρο 640μ. νότια της Αγ. Βαρβάρας και είναι παλαιότατος οικισμός, ο οποίος αναφέρεται πρώτη φορά σε έγγραφο του 1248 και ανήκε στην Αρχιεπισκοπή Κρήτης. Από την απογραφή του 1920 και μετά αναφέρεται ως ξεχωριστή κοινότητα. Σήμερα έχει περισσότερους από 550 κατοίκους. Αξίζει να επισκεφθείτε το ξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής.

Δούλι
Το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 440μ., βρίσκεται 11χλμ.. βορειοανατολικά της Αγ. Βαρβάρας και έχει πληθυσμό 240 κατοίκους. Η παλαιότερη μνεία του χωριού γίνεται το 1372, σε έγγραφο του Δουκικού Αρχείου του Χάντακα, ως φέουδο του Nic.Venerio. Από το 16ο αιώνα αναφέρεται σε όλες τις απογραφές και μετά το 1900 αποτελεί ξεχωριστή κοινότητα.

Μεγάλη Βρύση
Με 900 κατοίκους, το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 620μ., ανατολικά της Αγ. Βαρβάρας. Το όνομά του αναφέρεται πρώτη φορά το 1577 και στη συνέχεια σε όλες τις απογραφές, ενώ από το 1928 αποτελεί ξεχωριστή κοινότητα. Στο πλαίσιο της κατασκευής μονάδων παραγωγής ήπιων μορφών ενέργειας στην Κρήτη και λόγω των κατάλληλων κλιματολογικών συνθηκών, δημιουργήθηκε στο χωριό το Αιολικό Πάρκο, το οποίο παράγει ηλεκτρικό ρεύμα ισχύος 5MW. Στη Μεγάλη Βρύση ανήκει και ο οικισμός Πρεβελιανά, το όνομα του οποίου προέρχεται από το ενετικό επώνυμο Πρέβελη, των πρώτων κατοίκων της περιοχής. Τα σπίτια του είναι παλιά παραδοσιακά.

Λαράνι
Παλαιός οικισμός του δήμου, βρίσκεται σε υψόμετρο 440 μέτρων. Πρώτη φορά γίνεται αναφορά σε αυτόν σε συμβόλαιο του 1301. Από το 1940 και μετά αναφέρεται ως ξεχωριστή κοινότητα. Το όνομά του το πήρε από τον πρώτο οικιστή του Λαράνη. Στις 15 Αυγούστου, γιορτή της πολιούχου Κοίμησης της Θεοτόκου, γίνεται παραδοσιακό κρητικό πανηγύρι.

Πρινιάς
Ολόκληρος ο οικισμός του Πρινιά έχει κηρυχθεί περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Εδώ υπάρχει δάσος 3.000 στρεμμάτων, ενώ τμήματα του Πρινιά και της Αγ. Βαρβάρας προστατεύονται σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Φύση (Natura) 2000. Τα γεωλογικά πετρώματα της περιοχής είναι πολύ ενδιαφέροντα. Υπάρχουν φυλλώδεις μάργες όπου αφθονούν τα θαλάσσια απολιθώματα, όπως στην περιοχή Πύργος του οικισμού του Δουλίου, καθώς και χαρακτηριστικά υπολείμματα διάβρωσης πλειοκαινικού ασβεστόλιθου, τα οποία δημιουργούν σχηματισμούς, που οι κάτοικοι αποκαλούν τυριά.
Στην περιοχή του Αγ. Θωμά υπάρχει το μοναδικό δαφνοδάσος της Κρήτης, έκτασης 30 περίπου στρεμμάτων. Την προσοχή σας σίγουρα θα τραβήξει το Αιολικό Πάρκο Μεγάλης Βρύσης που αποτελείται από εννέα ανεμογεννήτριες και είναι το μοναδικό στους Νομούς Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου.

Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου