Θάνατος Αραφάτ: Ιστορική ευκαιρία για συμβιβασμό ή διολίσθηση σε ένα νέο κύκλο βίας;

31

Ο Γιασέρ Αραφάτ έχει περάσει πλέον στην Ιστορία, οι -προσωρινοί- διάδοχοί τουστην ηγεσία της Παλαιστινιακής Αρχής και της Φατάχ έχουν οριστεί, αλλά η επόμενη ημέρα παραμένει αβέβαιη. Θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις Ισραηλινών-Παλαιστινίων; Θα σκληρύνει τη στάση του το Ισραήλ; Η μήπως είναι τώρα η μεγάλη ευκαιρία για να αρχίσει και πάλι η ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή με πραγματικές προοπτικές επίλυσης του χρόνιου αυτού προβλήματος;

Σαράντα ημέρες πένθους κηρύχθηκαν στα παλαιστινιακά εδάφη, κατά τις οποίες οι σημαίες θα κυματίζουν μεσίστιες, 40 ημέρες πένθους και στην Ιορδανία· τρεις στην Αίγυπτο. Στον αντίποδα, κυβερνητικά στελέχη στο Ισραήλ χαιρέτισαν το θάνατο του «αρχηγού της τρομοκρατίας». Οι αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής θρηνούν το θάνατο του ιστορικού ηγέτη των Παλαιστινίων και το Ισραήλ, αντιθέτως, πανηγυρίζει επειδή απαλλάχθηκε από το μεγαλύτερο «πονοκέφαλο»;

Αυτή θα ήταν μία πολύ απλοϊκή προσέγγιση -δικαιολογημένη ίσως και από τις εν θερμώ αντιδράσεις- τη στιγμή ακόμη που ο Αραφάτ δεν έχει ενταφιαστεί στη Ραμάλα. Η ουσία είναι ότι οι Ισραηλινοί βλέπουν ένα νέο κεφάλαιο να ανοίγει στις σχέσεις με τους Παλαιστινίους με την ελπίδα να τερματιστεί επιτέλους ο αέναος κύκλος αίματος και παλαιστινιακής «τρομοκρατίας».

Για «ιστορική καμπή στη Μέση Ανατολή» έκανε λόγο ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Αριέλ Σαρόν, ενώ ο πρόεδρος Μοσέ Κατσάβ εξέφρασε την ελπίδα η νέα παλαιστινιακή ηγεσία να αλλάξει πορεία, στην κατεύθυνση του τερματισμού των τρομοκρατικών επιθέσεων κατά του Ισραήλ. Αυτό θα άνοιγε και το δρόμο για τις διαπραγματεύσεις, υποστηρίζει το εβραϊκό κράτος.

«Κομβικό σημείο»

Ποια θα είναι όμως η στάση των διαδόχων του Γιασέρ Αραφάτ; Προσωρινός ηγέτης της Παλαιστινιακής Αρχής ορίστηκε ο πρόεδρος του Νομοθετικού Συμβουλίου, Ραουχί Φατούχ, ενώ ο πρώην πρωθυπουργός Μαχμούντ Αμπάς ανέλαβε επικεφαλής της PLO.

Η ηγεσία της Φατάχ δόθηκε στον Φαρούκ Καντούμι, έως σήμερα αρχηγό του πολιτικού τμήματος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Ο Καντούμι θεωρείται ότι ανήκει στον κύκλο των «σκληροπυρηνικών»: αντίθετος στις ειρηνευτικές συμφωνίες του Όσλο το 1993, αυτό το ιστορικό στέλεχος της Φατάχ -στο πλευρό του Γιασέρ Αραφάτ από την ίδρυση της οργάνωσης το 1959- δεν αποδέχθηκε ποτέ να επιστρέψει στα παλαιστινιακά εδάφη και ζει αυτή την περίοδο στην Τυνησία.

Ο ορισμός του ως ηγέτη της Φατάχ μπορεί να ερμηνευθεί ως μήνυμα προς τους σκληροπυρηνικούς της Φατάχ και τους Παλαιστινίους του «εξωτερικού». Οι τελευταίοι εξέφραζαν ανέκαθεν την απογοήτευσή τους για τον Μαχμούντ Αμπάς και τον πρωθυπουργό, Αχμέντ Κορέι.

Η παρουσία του Καντούμι στην ηγεσία της Φατάχ και οι όρκοι των εξτρεμιστών της Χαμάς -που θεωρούν τον «σιωνιστικό εχθρό και την κυβέρνηση Σαρόν υπεύθυνους για τη δολοφονία του Αμπού Αμάρ»- ότι θα συνεχίσουν πάση θυσία τον ένοπλο αγώνα αποτελούν ενδεχομένως μία ένδειξη ότι τίποτα δεν θα αλλάξει και πως ο κύκλος βίας θα συνεχιστεί όπως και πριν.

Αυτή η εκδοχή όμως φαντάζει λιγότερο πιθανή μετά το θάνατο του ιστορικού ηγέτη, ο οποίος είχε το μοναδικό χάρισμα να εμπνέει τους Παλαιστινίους να είναι διατεθειμένοι να κάνουν τα πάντα -ακόμη και να μετατρέπονται σε «ανθρώπινες βόμβες»- για να εκπληρώσουν το όραμα για επιστροφή των προσφύγων στην πατρίδα τους και τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Ασυμβίβαστος με όλους

Είναι γεγονός πάντως ότι ο Γιασέρ Αραφάτ ήταν ακριβώς εκείνος που αρνούνταν πεισματικά οποιαδήποτε λύση για τη δημιουργία κράτους των Παλαιστινίων. Το 2000 στο Καμπ Ντέιβιντ αποχώρησε από τις διαπραγματεύσεις με τον τότε Ισραηλινό πρωθυπουργό, Εχούντ Μπαράκ, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ δεν του προσέφερε πολλά. Είχε όμως τότε την ευκαιρία να αποκτήσει κράτος για τους Παλαιστινίους, αλλά έπρεπε να παραχωρήσει μεγάλο τμήμα της Δυτικής Όχθης και συνεπώς, να στερήσει το δικαίωμα της επιστροφής σε χιλιάδες πρόσφυγες.

Τα επόμενα χρόνια η κατάσταση οδηγήθηκε σε αδιέξοδο, το Ισραήλ σκλήρυνε τη στάση του και ισχυροποίησε τη θέση του στη Δυτική Όχθη. Η Ανατολική Ιερουσαλήμ μοιάζει τώρα για τους Παλαιστινίους να είναι «φρούδα ελπίδα» και υπό τις παρούσες συνθήκες, ενδεχομένως να πάρουν πίσω τη Γάζα, αλλά η προοπτική να αποκτήσουν δικό τους κράτος παραμένει αβέβαιη.

Τελικά, ο Αραφάτ είχε μία συνεπή στάση απέναντι σε «ταπεινωτικές» για τους Παλαιστινίους συμφωνίες ή μήπως επιβεβαίωνε την παλιά ρήση του Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών Αμπά Εμπάν ότι οι Παλαιστίνιοι «ποτέ δεν χάνουν ευκαιρία για να χάσουν μία ακόμη ευκαιρία»;

Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι ότι οι Ισραηλινοί έχουν κερδίσει και απλώς κανονίζουν το συμβιβασμό όπως επιθυμούν, παρατηρεί εύστοχα ένας ανώτερος Δυτικός διπλωμάτης.

Το δίλημμα της νέας ηγεσίας

Στο πλαίσιο αυτό, οι επιλογές της νέας ηγεσίας της Παλαιστινιακής Αρχής παραμένουν περιορισμένες. Η προσφυγή στη βία και τις επιθέσεις αυτοκτονίας φαίνεται πως είναι πλέον ατελέσφορη, ενώ υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να πέσουν εκ νέου στην αφάνεια, από την οποία τους έβγαλε ο Γιασέρ Αραφάτ πριν από μερικές δεκαετίες.

Οι Παλαιστίνιοι πρέπει να επιλέξουν τώρα εάν θα διαπραγματευτούν με το Ισραήλ για την επίτευξη της καλύτερης δυνατής συμφωνίας ή εάν θα συνεχίσουν να παλεύουν -ακόμη και με αθέμιτα μέσα- για ένα όνειρο, το οποίο όμως μπορεί να μην πραγματοποιηθεί ποτέ.

Ο θάνατος του Γιασέρ Αραφάτ προσφέρει σίγουρα μία ιστορική ευκαιρία για τη νέα ηγεσία, που θα πρέπει όμως να λάβει αποφάσεις ενδεχομένως για έναν οδυνηρό -για τους Παλαιστινίους- συμβιβασμό. Μένει να αποδειχθεί, εάν θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων…

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ