Θρησκεία και στρατός, σημεία-κλειδιά στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας

43

Θρησκεία και στρατός, είναι τα δύο μεγάλα κεφάλαια που θίγονται εκτενώς στο σχέδιο έκθεσης για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, που κατέθεσε για έγκριση στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο χριστιανοδημοκράτης Ολλανδός ευρωβουλευτής Αρίε Οστλάντερ.

H έκθεση, που στην αρχική της εκδοχή καταδίκαζε «τη βασική φιλοσοφία του τουρκικού κράτους, δηλαδή τον κεμαλισμό» προκάλεσε πληθώρα αντιδράσεων τόσο από το τουρκικό λόμπι, όσο και από πολλούς ανεξάρτητους ευρωβουλευτές.

Αν μέσα από την καταδίκη του «κεμαλισμού» πολλοί έβλεπαν τη θέληση να περιορισθεί ο ρόλος του στρατού, το τουρκικό λόμπι διέκρινε κυρίως τους κινδύνους υπερκερασμού του κοσμικού χαρακτήρα του τουρκικού κράτους από τις ισλαμιστικές τάσεις.

Η έκθεση δέχθηκε συνολικά 283 τροπολογίες, που ύστερα από συμβιβαστικές διαδικασίες συνοψίσθηκαν σε 27, τις οποίες ψήφισε η Επιτροπή, με εξαίρεση μίας.

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά στο στρατό, αποφεύχθηκε η πολύ σημαντική για τους Τούρκους χρήση του όρου «κεμαλισμός», έγινε αποδεκτό να καταργηθεί «εν καιρώ» το Εθνικό Συμβούλιο Ασφάλειας, που είναι το βασικό όργανο του στρατού και ζητείται να τεθεί υπό κοινοβουλευτικό έλεγχο ο στρατιωτικός προϋπολογισμός.

Η Τουρκία καλείται επίσης ν απαλλαγεί από το ισχύον Σύνταγμα του 1982 -που φέρει τη σφραγίδα των στρατιωτικών- και να συνοδεύσει τη μεταρρύθμιση του κράτους με την εκπόνηση νέου Συντάγματος, το οποίο θα βασίζεται στις ευρωπαϊκές πολιτικές αξίες.

Η έκθεση προτείνει, επίσης, την απόσυρση των εκπροσώπων του στρατού από πολιτικούς οργανισμούς, όπως το Ανώτατο Συμβούλιο Παιδείας και εκείνο των οπτικοακουστικών μέσων.

Σε ό,τι αφορά τις ελευθερίες για τις θρησκευτικές πρακτικές, είναι η πρώτη φορά σε μία έκθεση που γίνεται ιδιαίτερα έντονη αναφορά στο θέμα. Κανείς έως τώρα εισηγητής δεν είχε ασχοληθεί τόσο εκτεταμένα με το θέμα της θρησκείας.

Ο κ. Οστλάντερ πέτυχε να εγκριθεί, με το σχέδιο της έκθεσής του, η αναγνώριση της ελευθερίας στις θρησκείες των μειονοτήτων, ζητώντας παράλληλα μεγαλύτερη ελαστικότητα από την κρατική μηχανή, για την πρακτική του ισλαμισμού στην Τουρκία.

Το θέμα χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως «δίκοπο μαχαίρι», γι αυτό και «πέρασαν» τροπολογία με την οποία επισημαίνουν στον Τούρκο πρωθυπουργό Ταγίπ Ερντογάν ότι δεν θα πρέπει να «αγγίξει» αυτό που αποτελεί την πεμπτουσία της σύστασης του τουρκικού κράτους, που είναι ο κοσμικός του χαρακτήρας.

Το θετικό στοιχείο για την Ελλάδα και την ορθοδοξία είναι ότι δημιουργούνται νέες δυνατότητες για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Όπως αναφέρουν Ευρωπαίοι αναλυτές, η έκταση που δίνεται στη θρησκεία με την πρόταση Οστλάντερ οφείλεται σε δύο λόγους:

Πρώτον, στον ίδιο τον Αρίε Οστλάντερ, o oποίος είναι ιδιαίτερα γνωστός ως φλογερός προτεστάντης καλβινιστής, και, δεύτερον, στο ότι η νέα πολιτική ηγεσία της Τουρκίας έχει έντονους δεσμούς με τον μουσουλμανισμό.

Πάντως, παρά τα αιτήματα των σοσιαλιστών για την απάλειψη κάθε θρησκευτικής «βάσης» από τις πολιτικές αξίες της Ευρώπης, ο Α.Οστλάντερ πέτυχε να μην τροποποιηθεί το άρθρο 3 της έκθεσής του που καθορίζει ότι «οι πολιτικές αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν πρωτίστως ως βάση τον ιουδαϊκό, χριστιανικό και ουμανιστικό πολιτισμό της Ευρώπης».

Για το θέμα της Κύπρου, ζητείται από την τουρκοκυπριακή πλευρά και την Τουρκία να επιδείξουν την απαιτούμενη θέληση για ένα αποφασιστικό βήμα, ικανό να δώσει μία λύση που θα είναι επωφελής και για τα δύο μέρη, με βάση τις προτάσεις του ΓΓ του ΟΗΕ Κόφι Ανάν.

Η έκθεση κάνει ιδιαίτερη αναφορά στους Αρμένιους και τους Κούρδους, τονίζοντας την υποχρέωση της Τουρκίας για σεβασμό όλων των δικαιωμάτων που αφορούν στις μειονότητες και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αναφορά γίνεται και στους πολιτικούς φυλακισμένους, όπως η Λεϊλά Ζανά, για τους οποίους ζητείται δίκαιη δίκη ή απελευθέρωση.

Το σχέδιο έκθεσης του Αρίε Οστλάντερ, όπως τροποποιήθηκε από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, θα τεθεί σε ψηφοφορία ενώπιον της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατά την ερχόμενη Σύνοδο του Ιουνίου.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ