Οι πόλεμοι των συνόρων και των θρησκειών δεν σταματούν ποτέ στην Αφρική

Στην αρχή ήταν η μάχη για απόκτηση της ανεξαρτησίας από τη Δύση και, μόλις το πολυπόθητο αγαθό της ελευθερίας κατακτήθηκε, τα αφρικανικά κράτη άρχισαν να σύρονται ξανά στους πολέμους. Αυτήν τη φορά η αιτία δεν ήταν η καταπίεση από τον κατακτητή αλλά η θρησκεία, τα σύνορα, τα πολιτικά συστήματα και άλλοτε οι επαναστάσεις.

Σαν να μην αρκούσαν η φτώχεια, οι ασθένειες, οι λιμοί και η αδιαφορία της διεθνούς κοινότητας για τα τεκταινόμενα στην Αφρική, η ήπειρος που έδωσε τόσο σημαντική πολιτιστική κληρονομιά στον κόσμο κράτησε τελικά για λογαριασμό της το πιο παρακμιακό κομμάτι της: το μίσος, το φθόνο και την εκδίκηση.

Εννέα εστίες πολέμου καίνε αυτήν τη στιγμή στην Αφρική, με τελευταία σημεία ανάφλεξης τη Σιέρα Λεόνε -όπου οι αντάρτες του Ενωμένου Επαναστατικού Μετώπου προσπαθούν να πετάξουν έξω από τη χώρα τους κυανόκρανους του ΟΗΕ- και τη Ζιμπάμπουε -όπου οι βετεράνοι του πολέμου της ανεξαρτησίας θέλουν να ξεριζώσουν τους λευκούς γαιοκτήμονες και να μοιράσουν κατά βούληση τη γη.

Ο Θεός του Πολέμου κατοικεί στην Αφρική

Αλλος ένας εμφύλιος σπαράσσει το μεγαλύτερο αφρικανικό κράτος, το Σουδάν. Εδώ είναι η θρησκεία που χωρίζει τους πληθυσμούς: οι χριστιανοί του νότου, που επιθυμούν την αυτονομία τους, και οι μουσουλμάνοι του βορρά συγκρούονται τα τελευταία 15 χρόνια, εξοντώνοντας ένα ολόκληρο κράτος. Οι δύο πλευρές μετρούν έως τώρα δύο εκατομμύρια νεκρούς.

Χριστιανοί και μουσουλμάνοι αλληλοσκοτώνονται και στη Νιγηρία, στο φόντο μιας υγιούς -για τα δεδομένα της Αφρικής- οικονομίας. Οι εθνικές και θρησκευτικές διαφορές, όμως, εκδηλώνονται με σφοδρές οδομαχίες με κάθε είδους όπλο -από πέτρες έως πυροβόλα- δίνοντας ένα ηχηρό ράπισμα στην επιθυμία των πολιτών της να ξεπεράσει η χώρα το ταραχώδες παρελθόν και να αφοσιωθεί στην ανάπτυξή της.

Οχι πια ειρήνη, μόνο πόλεμος

Την ίδια ώρα, τα στρατεύματα της Ερυθραίας και της Αιθιοπίας συνεχίζουν τον πιο παράλογο πόλεμο των τελευταίων ετών. Γιατί -θα αναρωτηθεί κανείς- δεν κοιτάζουν στο εσωτερικό τους, για να δουν τους σκελετωμένους λαούς τους να πεθαίνουν κατά χιλιάδες από την πείνα; Γιατί το ζήτημα των συνόρων και κάποιων εμπορικών διαφωνιών μοιάζει πιο σημαντικό από την επιβίωσή τους;

Παράλογες ερωτήσεις, όπως παράλογες είναι και οι ενέργειες των δύο άλλοτε συμμάχων και νυν ορκισμένων εχθρών. Η Ρουάντα και η Ουγκάντα πολεμούσαν μαζί ενάντια στην κυβέρνηση του Λοράν Καμπίλα, στο Κονγκό. Ωστόσο, οι διαφορές στη… στρατηγική του πολέμου κατέληξαν σε μεταξύ τους συγκρούσεις! Και στις πυκνές ζούγκλες της πάμφτωχης Δημοκρατίας του Κονγκό εξακολουθεί να μαίνεται ο εμφύλιος, ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος της Αφρικής, όπως είχε ονομαστεί στην έναρξή του.

Θύματα παντού

Αλλος ένας εμφύλιος μαίνεται στην Αγκόλα, το… ξεχασμένο πολεμικό πεδίο του Ψυχρού Πολέμου όπως τον αποκαλούν τα δυτικά ΜΜΕ. Η απόλαυση της ανεξαρτησίας της από την Πορτογαλία, το 1975, δεν διήρκεσε πολύ, καθώς δύο πολιτικοί αντίπαλοι διέταξαν τους οπαδούς τους να πάρουν τα όπλα -μισό εκατομμύριο άνθρωποι πλήρωσαν το κόστος με τη ζωή τους.

Ο στρατός των Τούτσι και οι αντάρτες των Χούτου μετέφεραν τις διαφορές τους από τη Ρουάντα στο μικρό κράτος του Μπουρούντι και συνεχίζουν τις σφαγές για έβδομη χρονιά. Περίπου 200.000 είναι οι νεκροί από το 1993, χωρίς να συνυπολογίζονται τα θύματα του λιμού των δύο τελευταίων ετών.

Θύματα παντού, συχνά για τις πιο παράλογες αιτίες. Η Σομαλία, για παράδειγμα, δεν έχει καταφέρει να επιτύχει πολιτική σταθερότητα από την ανατροπή του δικτάτορα Μοχάμεντ Σιάντ Μπάρε, το 1991. Το χάος, ωστόσο, έχει καταφέρει να εγκατασταθεί μόνιμα στη χώρα. Η Αιθιοπία εισέβαλε στο έδαφός της με σκοπό να διεκδικήσει αλλαγή των συνόρων, περίπου 30 φατρίες μάχονται για να καταλάβουν την κυβέρνηση και η χώρα δεν μπορεί να αναρρώσει από την εξόντωση μεγάλου μέρους του πληθυσμού της από το λοιμό.

Ο ΟΗΕ παλεύει μόνος για την Αφρική

Μια συνολική ματιά στην Αφρική των εμφυλίων και των διακρατικών συρράξεων καταρρίπτει τις ελπίδες πως μέσα από τον πόλεμο μπορεί τα έθνη να αναγεννηθούν αποκομίζοντας μεγαλύτερη εμπειρία. Οι μάχες για τη δημοκρατία οδηγούν κάποτε σε απολυταρχία, οι μάχες για τη θρησκεία οδηγούν σε έξαρση του φανατισμού, οι μάχες για τα σύνορα οδηγούν σε μόνιμη αμφισβήτηση των διαχωριστικών γραμμών.

Την ίδια ώρα, η Δύση κοιτά την Αφρική με παγωμένο βλέμμα, αφήνοντας τον ΟΗΕ να παλεύει μόνος, καθώς στέλνει τις δυνάμεις του όπου υπάρχει ανάγκη -και, αλήθεια, πού δεν υπάρχει; Μόνο την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου, ο Οργανισμός αναμένεται να στείλει 3.000 κυανόκρανους στη Σιέρα Λεόνε και 5.500 στο Κονγκό. Οσο οι ΗΠΑ δεν ανακατεύονται λέει ένας Αμερικανός καθηγητής Αφρικανικών Σπουδών κανείς δεν θα πάρει στα σοβαρά τις αποστολές του ΟΗΕ.

Τα χρήματα θα σιγήσουν τα όπλα;

Η Αφρική, λοιπόν, πληρώνει σήμερα αιώνες σκοταδισμού αντί ευημερίας, όταν λειτουργούσε ως πηγή σκλάβων και όχι ως πηγή πρώτων υλών, όπως τα διαμάντια και το πετρέλαιο που κρύβονται σε αφθονία κάτω από τη γη της. Το μέλλον της, ισχυρίζεται το αμερικανικό think tank Stratfor, φαίνεται το ίδιο και ακόμη χειρότερο, καθώς η διεθνής αδιαφορία επιτρέπει στις σφαίρες να πετούν πάνω από τα σκυμμένα κεφάλια των ρακένδυτων κατοίκων της.

Μια ελπίδα μόνο: οι πολυεθνικές εταιρείες που θα ζητήσουν -για το συμφέρον τους- την παύση των συρράξεων, ώστε να εξορύξουν ανενόχλητες τον αφρικανικό πλούτο. Αυτός είναι πιθανόν ο μόνος δρόμος, προκειμένου να πάψουν να ηχούν τα τύμπανα του πολέμου και η ήπειρος που -για κάποιον ευφάνταστο- έχει το σχήμα ενός κατεβασμένου πιστολιού να βάλει, πράγματι, τα όπλα στην άκρη για να επουλωθούν οι πληγές της…

Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος