Aγώνας δρόμου για τα πετρέλαια της Κασπίας

37

Στο μέτωπο του ακήρυχτου πολέμου του πετρελαίου είναι αποφασιστικής σημασίας το άνοιγμα της τουρκικής οδού για τη μεταφορά του ενεργειακού πλούτου της Κασπίας και της κεντρική Ασίας προς τις παγκόσμιες αγορές. Σε αυτό το πλαίσιο θα κινηθεί η σύνοδος των τουρκόφωνων δημοκρατιών, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 11 Απριλίου στο Καζακστάν. Εκεί, η τουρκική διπλωματία θα δώσει μάχη επικράτησης έναντι της Ρωσίας, προσπαθώντας να προωθήσει τις θέσεις της στους προέδρους των πλουσιότερων σε πετρελαϊκά αποθέματα χωρών της Κασπίας: του Καζακστάν, του Αζερμπαϊτζάν και του Τουρκμενιστάν.

Την Τετάρτη, ο πρόεδρος της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ έφυγε από το Τουρκμενιστάν απογοητευμένος, αφού, παρά τις εκατέρωθεν αβρότητες, ο Τουρκμένος ομόλογός του Σαπαρμουράτ Νιγιάζοφ προτίμησε να αφήσει σε εκκρεμότητα το θέμα της μεταφοράς φυσικού αερίου, εν αναμονή της επίσκεψης που θα πραγματοποιήσει στο Ασκαμπάτ ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν.

Μία ημέρα πριν από την αναχώρησή του για το Τουρκμενιστάν, ο Σ.Ντεμιρέλ εξέφρασε την πεποίθηση ότι κατά τη επίσκεψή του στο Ασκαμπάτ θα υπογραφεί η διαβόητη Συμφωνία-πλαίσιο μόνιμης φιλίας και συνεργασίας μεταξύ του Τουρκμενιστάν και της Τουρκίας. Οι δηλώσεις του Ντεμιρέλ στην Αγκυρα αντανακλούσαν το κλίμα γενικότερης ευφορίας που κυριαρχούσε στους τουρκικούς διπλωματικούς κύκλους, καθώς μέσα από το νέο πλαίσιο που θα καθόριζε τις διμερείς σχέσεις θα ήταν εφικτή η υπερκέραση των προβλημάτων στην κατασκευή του Διακασπιακού Αγωγού φυσικού αερίου.

Ωστόσο, η έκπληξη ήλθε όταν η τουρκμενική πλευρά -αγνοώντας την τουρκική- δεν έφερε τη συμφωνία προς υπογραφή, επικαλούμενη καθυστερήσεις γραφειοκρατικής φύσεως, που δεν επέτρεψαν στον πρόεδρο Νιγιάζοφ να ενημερωθεί εγκαίρως.

Ο ρωσικός παράγοντας

Διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι στόχος του Ασκαμπάτ είναι να διαπραγματευτεί με τη Ρωσία καλύτερους όρους για την εξαγωγή του φυσικού αερίου του, κατά την επίσκεψη που θα πραγματοποιήσει στις 3 και 4 Απριλίου ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν στο Τουρκμενιστάν. Η αύξηση της επιρροής της Ρωσίας στο χώρο της Κασπίας και της κεντρικής Ασίας φαίνεται να αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα στη στροφή του Τουρκμένου προέδρου σε μία πιο φιλορωσική πολιτική. Προς αυτή την κατεύθυνση συνέβαλαν και η επικράτηση των ομοσπονδιακών δυνάμεων στην Τσετσενία, καθώς και η διαφαινόμενη ισχυροποίηση της διεθνούς θέσης της Μόσχας, μετά την εκλογική νίκη του Βλαντίμιρ Πούτιν, που αναμένεται ότι θα προσφέρει πολιτική σταθερότητα στη Ρωσία.

Ετσι, δεν αποκλείεται να υποχρεωθεί η Τουρκία να αγοράσει το τουρκμενικό αέριο σε υψηλότερη τιμή από τη Ρωσία μέσω του Γαλάζιου Ρεύματος, του υπό κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού που θα διασχίζει τη Μαύρη θάλασσα .

Ο Νιγιάζοφ ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικός όταν σε εγκαίνια τουρκικού εργοστασίου στο Τουρκμενιστάν, παρουσία του Ντεμιρέλ, υποστήριξε ευθαρσώς: Το τουρκμενικό αέριο θα φτάσει στην Τουρκία, ασχέτως αν θα το αγοράσετε από τον παράδεισο ή από την κόλαση.

Στην πραγματικότητα, μία ενδεχόμενη συμφωνία θα αποτελούσε επιβράβευση για την Τουρκία, η οποία θα έπαιρνε για πρώτη φορά ένα αξιόλογο προβάδισμα, σε σχέση με τη Ρωσία, όσον αφορά στην επικράτησή της στις τουρκόφωνες περιοχές της πρώην σοβιετικής επικράτειας.

Από την πλευρά της Ρωσίας, το τουρκμενικό αέριο παρουσιάζει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, καθώς, από την επιρροή που θα ασκήσει στον τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο παραγωγό φυσικού αερίου, θα κριθούν ο ρόλος της στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά και η πολιτική της επικράτηση στην κεντρική Ασία.

Η διπλωματία του πετρελαίου στη Μέση Ανατολή του 21ου αιώνα

Ωστόσο, το μέλλον του Διακασπιακού Αγωγού θα επηρεαστεί κατά πολύ από τις συνθήκες ασφάλειας στον ασταθή νότιο Καύκασο, από όπου προβλέπεται να διέλθει, μέσω Αζερμπαϊτζάν και Γεωργίας, και ο πετρελαιαγωγός Μπακού-Τζεϊχάν. Ως εκ τούτου, οι δύο αγωγοί, εκτός από την ίδια πορεία, θα ακολουθήσουν και ένα παράλληλο χρονοδιάγραμμα, προς απογοήτευση της Τουρκίας, οι επιτακτικές ενεργειακές ανάγκες δεν της επιτρέπουν περαιτέρω καθυστερήσεις.

Προκαταρκτικές συμφωνίες για την κατασκευή των δύο αγωγών είχαν υπογραφεί από τους προέδρους του Τουρκμενιστάν, του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας και της Τουρκίας, τον περασμένο Νοέμβριο, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΟΑΣΕ στην Κωνσταντινούπολη, παρουσία και του Αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον.

Η υπογραφή των συμφωνιών αυτών είχε ικανοποιήσει ιδιαίτερα την Ουάσινγκτον, που με αυτό τον τρόπο περιόριζε τη συμμετοχή της Ρωσίας αλλά και του Ιράν στη μεταφορά του ενεργειακού πλούτου της Κασπίας στην παγκόσμια αγορά.

Ωστόσο, η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά ερείσματα στο μωσαϊκό των εθνοτήτων του Καυκάσου και, το σημαντικότερο, διαθέτει ένα δίκτυο αγωγών που, έστω και πεπαλαιωμένο, εξακολουθεί να θεωρείται εμπορικά εκμεταλλεύσιμο, ικανό να μεταφέρει στην Ευρώπη τον ενεργειακό πλούτο μιας ευρύτερης περιοχής που εκτείνεται από τη Σιβηρία έως την Κασπία.

Αποφασιστική, τέλος, θα είναι η στάση που θα τηρήσουν οι πέντε αδελφές, οι μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες της Δύσης, που σε αντίθεση με τους πολιτικούς σχεδιασμούς της Ουάσινγκτον επιμένουν ότι η επιλογή Μπακού-Τζεϊχάν δεν είναι οικονομικά βιώσιμη.

Γιάννης Μανδαλίδης

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ