Γρηγόρης Λαμπράκης: «Μήπως πρόκειται περί αγιασμού και όχι περί εγκλήματος;»

Τι απέγιναν όσοι αναμίχθηκαν στην «υπόθεση Λαμπράκη»; Παρ’ όλο που πέρασαν 20 χρόνια από τη δολοφονία του ειρηνιστή βουλευτή, η υπόθεση αυτή δεν ξεχάστηκε. Και τα πρόσωπα που συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, μ’ αυτήν επαναφέρονται — με διάφορες αφορμές— στην επικαιρότητα.

Ανάμεσα σ’ αυτά είναι τα μοιραία πρόσωπα που είχαν συμμετοχή στη δολοφονία. Κι άλλα που βρέθηκαν μέσα στη δίνη των γεγονότων που ακολούθησαν. Και, τέλος, εκείνα που συνδέθηκαν με τη δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το τέλος της δικαστικής υπόθεσης σημαδεύεται με τη φράση που χαρακτήριζε την περίεργη ετυμηγορία των ενόρκων: «Φως εξηντλημένης ηλεκτρικής στήλης».

Αυτή τη φράση τη διατύπωσε από της έδρας του ο θαρραλέος εισαγγελέας Παύλος Δελαπόρτας.

Κατά τη διάρκεια της δίκης εκείνης (που κάλυψε το χρονικό διάστημα 3 Οκτωβρίου 1966 – 31 Δεκεμβρίου 1966) ο Παύλος Δελαπόρτας κρατούσε σημειώσεις, που συμπυκνώνουν τις παρατηρήσεις του πάνω σ’ όσα διαδραματίστηκαν στην αίθουσα του Κακουργιοδικείου Θεσσαλονίκης.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Μέσα απ’ αυτές τις σημειώσεις (που αποτελούν ένα αξιόλογο ντοκουμέντο) αναδύεται η σκηνή της δολοφονίας (η «εμφάνισις και ηνωμένη δράσις Εμμανουηλίδη – Γκοτζαμάνη»), καταγγέλλεται η οργανωμένη παρουσία του παρακράτους («πρόκλησις αντισυγκεντρώσεως παρά της Αστυνομίας»), χαρακτηρίζεται ο ιδιαίτερος ρόλος των υπεύθυνων οργάνων της τάξης («στάσις παρευρισκομένων και αντιληφθέντων γεγονότα αστυνομικών») κι επισημαίνεται η τακτική των επεμβάσεων και των πιέσεων για την εκτροπή της δικαστικής έρευνας («προσπάθειαι συγκαλύψεως των ευθυνών»).

Ο τίμιος δικαστικός λειτουργός διατύπωσε από την έδρα του την τεκμηριωμένη εκδοχή: «Ο θάνατος του Λαμπράκη είναι ένα πολιτικό έγκλημα». Αποκαλύπτοντας τη «σιωπηρή συμμαχία» κράτους και παρακράτους για την προβολή μιας άλλης (δημιουργημένης) εκδοχής, επισήμανε: «Κοντεύουμε να βγάλουμε τον Λαμπράκη ότι πέθανε από φυσικό θάνατο. Εις αυτό το σημείον εφθάσαμε». Και σε μια κρίσιμη στιγμή της διαδικασίας παρατήρησε με πίκρα: «Μήπως πρόκειται περί αγιασμού και όχι περί εγκλήματος;»

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Συμπυκνώνοντας τις εκτιμήσεις του από τις καταθέσεις που δόθηκαν σε κείνη τη δίκη, κάνει το εύστοχο σχόλιο: «Ο θανάσιμος τραυματισμός: περίτεχνος οργάνωσις σχεδίου». Κι όταν ένας μάρτυρας (κατηγορίας), θέλοντας να δώσει τη φρίκη των γεγονότων (της 22ας Μαΐου 1963 στη Θεσσαλονίκη), έδωσε το χαρακτηρισμό «νύχτα Λαμπράκη», το χέρι του Δελαπόρτα σημειώνει: «Νυξ Λαμπράκη – Νυξ Αγίου Βαρθολομαίου…»

Η βαρβαρότητα κείνης της νύχτας επισημαίνεται με τις σημειώσεις του Δελαπόρτα (που η οικογένειά του διαφύλαξε και τις παραχώρησε κατ’ αποκλειστικότητα στα «ΝΕΑ»), που αποτελούν ιστορικό υλικό μ’ ένα ειδικό βάρος: είναι άμεση καταγραφή και (εύστοχος) σχολιασμός γεγονότων που συνδέονται με μια κρίσιμη φάση της πολιτικής ζωής της χώρας κι επηρέασαν άμεσα τις εξελίξεις της.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Δελαπόρτας ήταν ένα από τα πρόσωπα που λειτούργησαν μέσα στο δικαστικό πλαίσιο της υπόθεσης Λαμπράκη. Κι είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι και μετά τη δίκη «δεν έκλεισε το στόμα του». Συνέχιζε στ’ άρθρα του (που δημοσιεύονταν στο «ΒΗΜΑ») και σ’ άλλα κείμενά του να προβάλλει με επιμονή (και μ’ έμφαση) την εκδοχή του πολιτικού εγκλήματος.

Μνημονεύεται ακόμη το γεγονός ότι ο Δελαπόρτας, στις συνομιλίες του, υποστήριζε ότι μπορεί να υπάρχει και άλλο πρόσωπο στη σκηνή της δολοφονίας που είχε ευθύνη φυσικού αυτουργού, αλλά που δεν είχε εντοπισθεί από τη δικαστική έρευνα.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Παύλος Δελαπόρτας πέθανε 14 χρόνια μετά την πολυσυζητημένη δίκη Λαμπράκη. Οι συμπατριώτες του Κεφαλλονίτες (για να τον τιμήσουν) έστησαν την προτομή του στο Ληξούρι — σε μια θέση που βρίσκεται απέναντι από το σπίτι όπου έμενε. Θάκανε άλλη καριέρα στο δικαστικό κλάδο (που αποτελούσε γι’ αυτόν «μεγάλη έλξη», όπως έλεγε), αν δεν κρατούσε εκείνη τη θαρραλέα και τίμια στάση πάνω στην έδρα του Κακουργιοδικείου Θεσσαλονίκης. Κι αν δεν συνέχιζε (μ’ επιμονή) την ίδια στάση και μετά τη δίκη, υποστηρίζοντας προς όλες τις κατευθύνσεις την πλάνη του δικαστηρίου και τις αμαρτίες του κράτους – παρακράτους σ’ αυτή την υπόθεση. Η χούντα τον απέλυσε στο μεγάλο δικαστικό διωγμό που εξαπέλυσε (το 1968). Η κυβέρνηση της μεταπολίτευσης τον αποκατέστησε. Είχε θάρρος, τιμιότητα, συνέπεια στις δημοκρατικές πεποιθήσεις και παιδεία. Στις «Σημειώσεις» (που φέρουν στη δημοσιότητα «ΤΑ ΝΕΑ») παρεμβάλλονται φράσεις φιλοσόφων, ποιητών και επιστημόνων, που έχουν άμεση σχέση με όσα καταγράφει σ’ αυτές — σαν παρατηρήσεις σ’ όσα διαδραματίζονται στη δίκη. Έγραψε (μετά τη δίκη) δυο βιβλία: τον «Σίσυφο» (σ.σ. «Το λιθάρι του Σισύφου», εκδόσεις «Θεμέλιο», 1979) και το «Σημειωματάριο ενός πιλάτου» (σ.σ. εκδόσεις «Θεμέλιο», 1977). Ο Δελαπόρτας, ωστόσο, δεν ήταν «Πιλάτος». Ήταν ο υπεύθυνος δικαστής, που ήθελε τη συμμετοχή στο δημόσιο βίο. Πέθανε το 1980, σε ηλικία 75 ετών.

*Απόσπασμα από δημοσίευμα των «Νέων» της 16ης Μαΐου 1983, υπό το γενικό τίτλο «Όρκος στο Λαμπράκη – Χρέος στη ζωή». Στο πλαίσιο του δισέλιδου αφιερώματός της στη μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη (το είχε επιμεληθεί ο αείμνηστος θεσσαλός δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιάννης Φάτσης), η εφημερίδα είχε προβεί στη δημοσίευση ορισμένων από τις σημειώσεις που είχε κρατήσει επί της έδρας, κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, ο εισαγγελέας Παύλος Δελαπόρτας (μετέπειτα επίτιμος εισαγγελέας εφετών).

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης, βουλευτής του ΠΑΜΕ (πολιτικού συνασπισμού που είχε συμμετάσχει στις εκλογές του 1961 και είχε ως κορμό του την ΕΔΑ), ιατρός και άνθρωπος με κοινωνική ευαισθησία και φιλειρηνικά αισθήματα, έπεσε θύμα αποτρόπαιης δολοφονικής επίθεσης στις 22 Μαΐου 1963 και εξέπνευσε συνεπεία του σοβαρότατου τραυματισμού του λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 Μαΐου, σε ηλικία 51 ετών.

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Παύλος Δελαπόρτας επί το έργον, στην έδρα του Κακουργιοδικείου Θεσσαλονίκης (πηγή: «ΤΑ ΝΕΑ», 16.5.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»).