Γιατί οι γαίες… σπανίζουν;

Αν και η πρόσφατη εμπορική συμφωνία ανάμεσα σε Κίνα και ΗΠΑ μετά τη συνάντηση D.Trump και Xi Jinping στα τέλη Οκτωβρίου, προσέφερε αρχικά μια κάποια ανακούφιση στην αυτοκινητοβιομηχανία όσο και στην ευρύτερη βιομηχανία σε σχέση με την προμήθεια σπάνιων γαιών, υπάρχουν ακόμα πολλές λεπτομέρειες που πρέπει να διευκρινιστούν σε σχέση με την «διακίνησή» τους σε ό,τι αφορά τη δασμολογική πλευρά του ζητήματος αλλά και πολλές άλλες. Όπως ίσως ήδη υποθέτει κανείς ο εμπορικός πόλεμος μεταξύ των δύο ισχυρών του πλανήτη αν και πλέον έχει περάσει σε καθεστώς «ανακωχής» έχει (και θα έχει) πολλές διακυμάνσεις και εξάρσεις, διαταράσσοντας την παγίωση μιας μακροπρόθεσμης σχετικής πολιτικής με δεδομένο ότι η πλειονότητα των σπάνιων ορυκτών έχει προέλευση την Κίνα.

Για να κατανοήσει κανείς καλύτερα την κατάσταση, ακόμα και μετά την πρόσφατη συμφωνία D.Trump και Xi-Jinping η οποία προβλέπει την μείωση των δασμών στις εισαγωγές των ΗΠΑ από την Κίνα με αντάλλαγμα την άρση των περιορισμών από μέρους των Κινέζων για τις εξαγωγές των σπάνιων γαιών, ακόμα στις 10 Νοεμβρίου (οπότε και θα ίσχυε η νέα συμφωνία) εκκρεμούσαν οι διευκρινίσεις και οι εφαρμοστικοί εγκύκλιοι από μέρους της αμερικανικής διοίκησης προς τα τελωνεία της αμερικανικής επικράτειας σε σχέση με τις επίμαχες εισαγωγές από Κίνα.

Σύμφωνα πάντως με την αρχική συμφωνία οι ΗΠΑ θα επιβάλλουν 10% δασμούς στα κινεζικά προϊόντα (το ίδιο κάνουν και οι Κινέζοι) ενώ επιπλέον, οι ΗΠΑ μειώνουν στο μισό τους δευτερεύοντες δασμούς που δεν αφορούν τα προϊόντα αυτά καθ΄αυτά, αλλά αποσκοπούν στον περιορισμό της διακίνησης φαιντανύλης.

Ενδεικτική της κατάστασης που επικρατεί ακόμα και μετά τη συμφωνία είναι η δήλωση του επικεφαλής της εταιρείας logistics, Freight Right Global, Robert Khachatryan o οποίος στις 10 Νοεμβρίου δήλωσε: «Αυτό που δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο και δεν είναι ξεκάθαρο με κάθε αλλαγή που έχει συμβεί από την αρχή της φετινής χρονιάς είναι ότι μέχρι τα τελωνεία να εκδώσουν τις απαραίτητες κατευθυντήριες, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι πραγματικά ισχύει. Τι σημαίνει η 10^η Νοεμβρίου; Αφορά εμπορεύματα τα οποία φτάνουν στον προορισμό τους μετά τη 10^η Νοεμβρίου. Αφορά εμπορεύματα των οποίων η διακίνηση θα ξεκινήσει μετά τη 10^η Νοεμβρίου ή μήπως αφορά εμπορεύματα για τα οποία τα σχετικά τελωνειακά έγγραφα και διαδικασία θα κατατεθούν στις αρμόδιες αρχές μετά τις 10 Νοεμβρίου;».

Η επανεκκίνηση του αμερικανικού κράτους μετά το shutdown (του μεγαλύτερου στην ιστορία των ΗΠΑ) είναι θέμα λίγων ημερών θα σκεφτείτε. Θα σκεφτείτε επίσης ότι τα παραπάνω αποτελούν απλές γραφειοκρατικές διατυπώσεις που στις ΗΠΑ λύνονται σχετικά γρήγορα. Η φράση κλειδί ωστόσο στην παραπάνω δήλωση είναι η εισαγωγική…

Το χρονικό και οι διακυμάνσεις

Πριν την συμφωνία Trump-Xi Jinping, η αμερικανική διοίκηση υπό την προεδρία του D. Trump επέβαλε, αρχικά, πρόσθετους δασμούς 10% προκειμένου, όπως είπε, να αναγκάσει την Κίνα να εφαρμόσει μέτρα που θα περιόριζαν τη διακίνηση του ναρκωτικού φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ. Οι συγκεκριμένοι δασμοί αυξήθηκαν σε 20% ενώ προσφάτως με τη συμφωνία μειώθηκαν ξανά σε 10%.

Τον περασμένο Απρίλιο ως μέσο πίεσης και ως μέρος ενός συστήματος «αμοιβαίων δασμών» σε ορισμένες χώρες οι ΗΠΑ αύξησαν τους δασμούς σε προϊόντα που εισάγονται από την Κίνα, αρχικά σε 34%, μετά 84% και στη συνέχεια σε 125% ως μέρος του διάσημου πλέον εμπορικού πολέμου. Επακολούθησε η περίοδος όπου οι δασμοί επανήλθαν στο 10%, αρχικά για ένα διάστημα 90 ημερών που ξεκίνησε από τον Μάιο και με συνεχείς παρατάσεις έφτασε έως τις 10 Νοεμβρίου οπότε και πρακτικά θεσμοθετήθηκαν στο 10%.  Σημείωση: σε ενδιάμεσο «επεισόδιο» των παραπάνω υπήρξαν προσφυγές στο Ανώτατο Δικαστήριο για τη νομιμότητα των δασμών και της πολιτικής Trump ωστόσο μόλις την 5^η Νοεμβρίου υπήρξε σχετική ακρόαση χωρίς ακόμα να έχει εκδοθεί απόφαση.

Ως αντίμετρα όλων των παραπάνω η Κίνα, ξεκινώντας από τον περασμένο Απρίλιο ξεκίνησε να επιβάλλει περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, αλλάζοντας επίσης αναλόγως κάθε φορά τη στάση της. Ο πρώτος γύρος περιορισμών αφορούσε τις εξαγωγές Σμαρίου, Γαδολινίου, Τερβίου, Δυσπροσίου, Λουτετίου, Σκανδίου, Υπρίου, των οξειδίων τους και των κραμάτων αυτών.

Υπό την ισχύ των περιορισμών, οι ξένες εταιρείες που εδράζουν στην Κίνα απαγορευόταν να εξάγουν από την χώρα μαγνήτες και μέταλλα με περιεκτικότητα σε σπάνιες γαίες άνω του 0,1%.

Στη συνέχεια, στα παραπάνω στοιχεία προστέθηκαν επίσης τα Όλμιο, Έρβιο, Θούλιο, Ευρώπιο και Υττέρβιο αλλά και το Λίθιο καθώς και ο γραφίτης αμφότερα κρίσιμα για την κατασκευή των μπαταριών των ηλεκτροκίνητων οχημάτων. Και όχι μόνο, με δεδομένο ότι σπάνιες γαίες χρησιμοποιούνται σε μέρη από τους πλευρικούς καθρέπτες και τις αντλίες λαδιού των αυτοκινήτων έως τους υαλοκαθαριστήρες, και τους παντός είδους αισθητήρες συμπεριλαμβανομένων των αισθητήρων του συστήματος πέδησης.

Η παντοδυναμία της Κίνας

Επιπλέον, σύμφωνα με τις σχετικές αναλύσεις η Κίνα ελέγχει το 70% της εξόρυξης σπάνιων γαιών παγκοσμίως αλλά και το 90% της διαδικασίας επεξεργασίας τους και παραγωγής εξαρτημάτων όπως οι μαγνήτες που χρησιμοποιούνται στους ηλεκτροκινητήρες.

Με τα παραπάνω δεδομένα δεν είναι να απορεί κανείς που οι γαίες… σπανίζουν αλλά πλέον μπορεί να φανταστεί τι επίδραση έχουν οι παραπάνω πολιτικές συνεχείς διακυμάνσεις σε γραφειοκρατικό όσο και σε επίπεδο logistics αλλά και γιατί κάθε αλλαγή προκαλεί αναταραχή στη βιομηχανία. Κοινώς σε κάθε μία από τις παραπάνω αλλαγές οι εταιρείες πρέπει να περιμένουν τα τελωνεία για να στείλουν ή να παραλάβουν εμπόρευμα ή να ξέρουν τι μπορούν να στείλουν και να παραλάβουν.

Και η Ευρώπη…

Επειδή όμως ως Ευρωπαίοι βρισκόμαστε κάπου στη μέση όλων αυτών, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι οι περιορισμοί που ίσχυαν για τις ΗΠΑ από την πλευρά των Κινεζών ίσχυαν εν πολλοίς και για την Ευρώπη. Η τελευταία ξεκίνησε να διαπραγματεύεται σχετικά από τον περασμένο Ιούλιο προκειμένου να επιταχυνθούν οι εισαγωγές σπάνιων γαιών από την Κίνα στην Ευρώπη χωρίς ωστόσο αποτέλεσμα και ενώ μαινόταν η διαμάχη Κίνας-ΗΠΑ.

Η τελευταία εξέλιξη αφορά μια ανακοίνωση της 4^ης Νοεμβρίου η οποία αναφέρει ότι οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ξεκίνησαν να διαπραγματεύονται «γενικές άδειες» για την εισαγωγή σπάνιων γαιών από την Κίνα με προορισμό την ΕΕ κάτι που πολύ απλά σημαίνει πλέον ότι η «αμερικανική» συμφωνία δασμών είναι αυτό ακριβώς, δηλαδή αφορά αποκλειστικά τις ΗΠΑ και τόσο η Ευρώπη όσο και οι Ιαπωνία, Νότιος Κορέα θα πρέπει να διαπραγματευτούν εκ νέου ξεχωριστά με την Κίνα για τις σχετικές συμφωνίες. Επίσης την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχει καν ακόμα διευκρινιστεί η πλήρης έκταση της αμερικανικής πλευράς της συμφωνίας σε σχέση με το τι θα επιτρέπεται να εξάγεται και να εισάγεται από την Κίνα και προς τις ΗΠΑ…