Μύθοι και υπερβολές

Λίγες εβδομάδες μετά την παρουσίαση της Ντόλι στο Ινστιτούτο του Ρόσλιν στη Σκοτία, πολυάριθμα αντίγραφα του Χίτλερ έκαναν την εμφάνισή τους στο εξώφυλλο του γερμανικού περιοδικού Der Spiegel. Ο εκλιπών καρδινάλιος της Νέας Υόρκης Τζον Ο΄Κόνορ προειδοποίησε ότι η εφαρμογή της τεχνολογίας κλωνισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρατιές «αναλώσιμων υπανθρώπων» στη διάθεση απολυταρχικών καθεστώτων, άποψη την οποία έσπευσαν να αναπαραγάγουν πλήθος δημοσιογράφων και κάθε είδους «ειδικοί» στα τηλεoπτικά παράθυρα.

Και όπως αναφέρει στο βιβλίο του «Η δεύτερη Δημιουργία» (The Second Creation) ο δημιουργός της Ντόλι, δρ. Ίαν Γουίλμουτ, μετά την παρουσίαση του κλώνου ο ίδιος δέχτηκε αναρίθμητα τηλεφωνήματα από γονείς που είχαν χάσει τα παιδιά τους και ζητούσαν τη βοήθειά του για να τα «επαναφέρουν στη ζωή». Ο μύθος που θέλει τους κλώνους πανομοιότυπους στο χαρακτήρα και την προσωπικότητα είχε ήδη δημιουργηθεί.

Η προσωπικότητα δεν αναπαράγεται

Στην πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ αμφίβολο ότι ένας κλώνος του Χίτλερ -παραβλέποντας για λίγο ότι είναι αδύνατον να δημιουργηθεί- θα επιχειρούσε να καταλάβει εκ νέου την Ευρώπη ή ότι οι κλώνοι του Μότσαρτ θα γίνονταν σπουδαίοι συνθέτες, ή έστω άριστοι DJ. Κάποια γονίδια φαίνεται πράγματι να συμμετέχουν στον καθορισμό του χαρακτήρα, και ορισμένες ικανότητες και στοιχεία της συμπεριφοράς έχουν συνδεθεί με συγκεκριμένες γενετικές ποικιλομορφίες. Είναι όμως αποδεδειγμένο πέραν πάσης αμφιβολίας ότι το περιβάλλον έχει εξίσου σημαντική επίδραση στον καθορισμό των συμπεριφορικών χαρακτηριστικών. Ακόμα και οι γενετικώς πανομοιότυποι μονοζυγωτικοί δίδυμοι, κλώνοι στην ουσία, είναι διαφορετικοί στο χαρακτήρα, παρ' όλο που μεγαλώνουν ταυτόχρονα και σε παρόμοιο περιβάλλον.

Η επίδραση του περιβάλλοντος θα είναι ακόμα πιο σημαντική στην περίπτωση των κλώνων που, αν και όταν θα υπάρξουν, θα γεννιούνται και μεγαλώνουν σε διαφορετικές εποχές και κοινωνίες από ό,τι το «πρωτότυπο».

Όπως το θέτει ο δρ. Στιν Γουίαντσεντ της Infigen, εταιρείας που δραστηριοποιείται στον κλωνισμό ζώων, «υπάρχουν πιο αποτελεσματικοί τρόποι για να δημιουργήσεις πανομοιότυπους ανθρώπους. Μπορείς να τους βάλεις να φοιτήσουν στα ίδια σχολεία και να τους αναγκάσεις να παρακολουθούν τηλεόραση οκτώ ώρες την ημέρα».

Κανείς, βέβαια, δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο ένας κλώνος του Αϊνστάιν να γινόταν εξαιρετικός θεωρητικός φυσικός εάν φοιτούσε στα καλύτερα πανεπιστήμια και δεχόταν κάθε είδους υποστήριξη για το σκοπό αυτόν, αλλά η πιθανότητα θα ήταν ίσως μεγάλη σε κάθε άλλο άτομο  που θα μεγάλωνε στις συγκεκριμένες αυτές συνθήκες.

Μικρές διαφορές στην εμφάνιση διακρίνονται μεταξύ πέντε κλώνων του ίδιου ζώου (κυρίως στα πόδια), παρ' όλο που γεννήθηκαν την ίδια περίοδο

Οι γενετικώς πανομοιότυποι κλώνοι που γεννήθηκαν την ίδια περίοδο παρουσιάζουν συχνά μικροδιαφορές ακόμα και στην εμφάνισή τους, όπως βούλες στο τρίχωμα τους που έχουν μετακινηθεί μερικά εκατοστά ή απουσιάζουν εντελώς. Ο φαινότυπος ενός θηλαστικού επηρεάζεται από πολυάριθμους περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η θέση του εμβρύου στη μήτρα, τα ορμονικά επίπεδα στον οργανισμό της μητέρας του κατά την κύηση, η ψυχολογική της κατάσταση, ίσως ακόμα και οι διατροφικές της προτιμήσεις.

Εξάλλου, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο σημείο, οι κλώνοι που δημιουργούνται με την τεχνική της πυρηνικής μεταφοράς δεν είναι καν γενετικά πανομοιότυποι, αφού τα μιτοχόνδρια των κυττάρων τους περιέχουν DNA της δότριας του ωαρίου από το οποίο αναπτύχθηκαν.

Όλως περιέργως, ο μύθος της απόλυτης ομοιότητας χρησιμοποιείται όχι μόνο από πολέμιους, αλλά και από υποστηρικτές του κλωνισμού: σε συνέντευξη που παραχώρησε στο health.in.gr, o κυπριακής καταγωγής δρ. Παναγιώτης Ζαβός -ο οποίος έχει ανακοινώσει ότι προτίθεται να εφαρμόσει τον αναπαραγωγικό κλωνισμό σε ανθρώπους, σε συνεργασία με Ιταλό συνάδελφό του- αιτιολογεί τις προθέσεις του με το επιχείρημα ότι «αν δεν το κάνουμε εμείς, θα το κάνει πρώτος ο Σαντάμ ή ο Μπιλ Λάντεν»!

«Θρησκευτικός» κλωνισμός

Ο ιδρυτής της Clonaid Ραέλ σε παλαιότερη συνέντευξη Τύπου

Το γεγονός ότι οι τεχνικές λεπτομέρειες του κλωνισμού είναι δυσνόητες για τους περισσότερους μη ειδικούς άφησε το περιθώριο στην παραφιλολογία επί του θέματος να επεκταθεί σε απρόβλεπτους τομείς. Το Κίνημα των Ραελιστών, για παράδειγμα, είναι μία θρησκευτική οργάνωση με έδρα το Κεμπέκ του Καναδά, η οποία διατείνεται ότι οι άνθρωποι είναι στην πραγματικότητα κλώνοι μιας ανώτερης φυλής εξωγήινων που ονομάζονται Ελοχίμ (ο πληθυντικός της λέξης «Θεός» στα εβραϊκά).

Ο Ραέλ -κατά κόσμον Κλόντ Βοριχόν- ηγέτης της ομάδας και ιδρυτής της Clonaid (της «πρώτης εταιρείας κλωνισμού ανθρώπων») ισχυρίζεται ότι οι Ελοχίμ ήλθαν σε επαφή με τον ίδιο, το 1973 στη Γαλλία, με σκοπό να του αναθέσουν να προετοιμάσει τον πλανήτη για την τεχνολογική ουτοπία στην οποία σύντομα θα μας οδηγήσουν.

Και ενώ ο Ραέλ καταβάλλει κάθε προσπάθεια να πείσει για το αληθές των ισχυρισμών του, μια μερίδα του κοινού φαίνεται επιρρεπής  στο να «υποκύψει» ακόμα και σε φάρσες: στο δικτυακό τόπο της ομάδας «Χριστιανοί για τον κλωνισμό του Ιησού» (σας υποδέχεται με την παρότρυνση «κάντε κλικ για τον Ιησού εδώ») μπορεί κανείς να πληροφορηθεί πώς είναι δυνατόν ο Θεάνθρωπος να κλωνοποιηθεί από το DNA που έχει απομείνει στην Ιερά Σινδόνη!

Πρόκειται βέβαια για χιουμοριστικό δικτυακό τόπο, ο οποίος κατάφερε ωστόσο να προκαλέσει ένα νέο κύμα ανησυχίας. Μετά την επιτυχία της προσπάθειας αυτής ακολούθησαν οι «Αμερικανοί για τον κλωνισμό του Έλβις», με μάλλον πιο μετριοπαθείς στόχους.

Jurassic Park;

Το όραμα του Στίβεν Σπίλμπεργκ για ένα «Ιουράσιο πάρκο», όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να θαυμάσουν από κοντά κλώνους των δεινοσαύρων, θα παραμείνει κατά πάσα πιθανότητα στο χώρο της φαντασίας για πάντα.

Οι παράγοντες που καθιστούν αδύνατο τον κλωνισμό του Ιησού (υποθέτοντας βεβαίως ότι η Ιερά Σινδόνη που έχουμε στα χέρια μας είναι η πραγματική) ισχύουν για σχεδόν όλα τα εξαφανισμένα είδη: εάν τα κύτταρα ενός νεκρού οργανισμού δεν διατηρηθούν στις κατάλληλες συνθήκες (βυθισμένα σε υγρό άζωτο ή μέσα σε μπλοκ παραφίνης), με την πάροδο του χρόνου, το DNA των χρωμοσωμάτων τους κατακερματίζεται και τελικά αποσυντίθεται εντελώς.

Σύμφωνα με το σενάριο της ταινίας, το γενετικό υλικό των δεινοσαύρων απομονώνεται από κουνούπια ή άλλα έντομα που τράφηκαν με το αίμα τους και στη συνέχεια παγιδεύτηκαν μέσα σε ρητίνες δέντρων. Έντομα διατηρημένα σε κεχριμπάρι έχουν βέβαια βρεθεί πάρα πολλά, στα περισσότερα όμως τα εσωτερικά όργανα έχουν αποσυντεθεί εντελώς και το μόνο που έχει απομείνει είναι ο εξωσκελετός.

Εάν οι ερευνητές κατόρθωναν τελικά να απομονώσουν DNA από τέτοια δείγματα, θα έπρεπε, για να ανασυνθέσουν το γονιδίωμα των ερπετών, να συμπληρώσουν ένα παζλ για το οποίο δεν έχουν ιδέα από πόσα κομμάτια αποτελείται και με τι πρέπει να μοιάζει όταν ολοκληρωθεί. Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς ότι τα κουνούπια ίσως παρασιτούσαν σε περισσότερα από ένα είδη, το εγχείρημα φαντάζει αδύνατο.

Στη βιβλιογραφία αναφέρεται μία τουλάχιστον επιτυχής απομόνωση DNA, του ίδιου του παγιδευμένου εντόμου, η οποία πάντως αμφισβητήθηκε έντονα, εξαιτίας της μεγάλης πιθανότητας μόλυνσης του δείγματος από εξωγενές DNA.