Παραδοσιακά οι Σύνοδοι Κορυφής του ΝΑΤΟ είναι διαδικασίες χωρίς εκπλήξεις. Έχει προηγηθεί εκτεταμένη προετοιμασία, τα όποια σημεία έχουν συζητηθεί αναλυτικά από πολιτικούς και υπηρεσιακούς παράγοντες και η όλη κατάσταση θυμίζει σε μεγάλο βαθμό μια χορογραφία.

Μόνο που τώρα υπάρχει μια παράμετρος που κάνει τα πράγματα κάπως πιο απρόβλεπτα: Ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, που στο παρελθόν έχει χαρακτηρίσει το ΝΑΤΟ έναν απηρχαιωμένο θεσμό, ήδη την περασμένη χρονιά είχε κάνει σαφές ότι δεν θα ακολουθήσει το πρωτόκολλο, όταν βγήκε με ιδιαίτερα επιθετικό τρόπο να υποστηρίξει την άποψή του ότι οι υπόλοιπες συμμαχικές χώρες δεν συνεισφέρουν αρκετά στις συνολικές αμυντικές δαπάνες της συμμαχίας.

Φέτος μάλιστα η ανησυχία είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς πριν λίγο καιρό ο Τραμπ περίπου τίναξε στον αέρα τη σύνοδο κορυφής των G7 και με τις θέσεις τις οποίες εξέφρασε αλλά και με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε τους υπόλοιπους ηγέτες ξεκινώντας από τον ίδιο τον οικοδεσπότη, τον πρωθυπουργό του Καναδά  Τζάστιν Τριντό.

Δεν είναι έτσι λίγοι οι παρατηρητές που εκτιμούν ότι είναι πολύ πιθανό και η σύνοδος του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλες να έχει εκπλήξεις και αντί για μια τυπική διαδικασία να εξελιχθεί σε μια πραγματική σύγκρουση.

Κρίση ταυτότητας του ΝΑΤΟ

Άλλωστε, η ίδια η συμμαχία αντιμετωπίζει σήμερα κρίσιμα διλήμματα, αρκετά από τα οποία ξεκινούν από τις ίδιες τις αντιφάσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και τις διαφορετικές τοποθετήσεις που παίρνουν διαφορετικά κέντρα εντός του αμερικανικού διπλωματικού και αμυντικού κατεστημένου.

Ερωτήματα όπως το εάν θα συνεχιστεί η μετατροπή του ΝΑΤΟ σε έναν ευρύτερο μηχανισμό συλλογικής ασφάλειας ή εάν θα ξαναγυρίσει στην «παραδοσιακή» επικέντρωσή του στη Ρωσία και σε μια «νεοψυχροπολεμική» κλιμάκωση της έντασης, ερωτήματα που αφορούν την αντιμετώπιση νέων προκλήσεων όπως οι σχέσεις με το Ιράν και βεβαίως ερωτήματα που αφορούν το πώς επιμερίζεται το κόστος όλων αυτών, αποτελούν σήμερα ανοιχτές προκλήσεις.

Και βέβαια σε όλα αυτά θα συζητηθεί και η εκκίνηση της διαδικασίας ένταξης της πΓΔΜ στη συμμαχία. Παρότι στην Ελλάδα το συζητήσαμε κυρίως ως θέμα που αφορά το «ονοματολογικό», στην πραγματικότητα αφορά το συνολικό γεωπολιτικό προσανατολισμό των Βαλκανίων στο φόντο της νέας φάσης των σχέσεων ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία.

Όλα αυτά διαμορφώνουν μια σύνοδο κορυφής που δεν θα είναι απλώς ευκαιρία για φωτογραφίες, από αυτές που οι πολιτικοί ηγέτες των μικρότερων χωρών μετά επικαλούνται ως απόδειξη ότι έχουν «παγκόσμια εμβέλεια». Αντίθετα, θα είναι ένα πεδίο συγκρούσεων, ανοιχτών ερωτημάτων και διαμόρφωσης συσχετισμών, γεγονός που απαιτεί για χώρες όπως η Ελλάδα σχεδιασμό και καλή προετοιμασία.

Από ποιους εκπροσωπείται η Ελλάδα;

Σε αυτή τη σύνοδο η Ελλάδα θα εκπροσωπηθεί από τον Αλέξη Τσίπρα και τον Πάνο Καμμένο. Θα είναι και ο Νίκος Κοτζιάς, όμως εκ των πραγμάτων ο ρόλος του υπουργού Εθνικής Άμυνας είναι αναβαθμισμένος σε μια κατά βάση αμυντική συμμαχία. Δηλαδή θα εκπροσωπηθεί από ένα πολιτικό δίδυμο, που πλέον έχει φανεί ότι εκπροσωπεί περισσότερο έναν ιδιότυπο «γάμο συμφέροντος» που πλέον είναι σε ανοιχτή κρίση, με αποτέλεσμα μεγάλες αποκλίσεις σε κρίσιμα ζητήματα.

Αυτό αποτυπώνεται πρώτα και κύρια στην εκ διαμέτρου αντίθετη στάση απέναντι στο Μακεδονικό. Ο πρωθυπουργός έχει πάρει την πολιτική ευθύνη να στηρίξει τη συγκεκριμένη συμφωνία, ενώ ο υπουργός Εθνικής Άμυνας έχει δηλώσει σε όλους τους τόνους ότι θεωρεί απαράδεκτη τη συμφωνία, ότι δεν θα την ψηφίσει και ότι θα μπορούσε ακόμη και να ρίξει την κυβέρνηση για αυτή τη συμφωνία.

Και όμως αυτό το δίδυμο θα εκπροσωπήσει τη χώρα σε μια σύνοδο που το θέμα θα συζητηθεί, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και όπου πέραν των όσων αναφέρει η συμφωνία θα κριθούν σημαντικά ζητήματα (όπως για παράδειγμα το πώς η συμφωνία θα σημαίνει ότι όντως η διεθνής κοινότητα θα αντιμετωπίζει την πΓΔΜ ως «Βόρεια Μακεδονία» και δεν θα εκλάβει τη συμφωνία ως απλώς αποδοχή από την Ελλάδα ότι οι γείτονες ονομάζονται «Μακεδονία»).

Το πρόβλημα, όμως, είναι ευρύτερο και δεν αφορά απλώς τη σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ. Η θέση του υπουργού Εθνικής Άμυνας κάθε άλλο παρά «διακοσμητική» είναι. Αντίθετα, είναι από τις πιο νευραλγικές και από αυτές που καθορίζουν τη θέση μιας χώρας στον κόσμο. Σε περιόδους εντάσεων είναι μπορεί να είναι ακόμη πιο καθοριστική και από αυτή του υπουργού Εξωτερικών. Και αυτή τη θέση την κατέχει ο Πάνος Καμμένος.

Σε μια περίοδο ανοιχτών ερωτημάτων για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, όπου χρειάζεται αποφασιστικότητα απέναντι στην «αναθεωρητική» ρητορική της γείτονος αλλά και ψυχραιμία ώστε να αποφευχθεί η εμπλοκή σε «θερμά επεισόδια» με απρόβλεπτες εξελίξεις, πολιτικός προϊστάμενος των ενόπλων δυνάμεων είναι ένας πολιτικός που αρέσκεται να φαντάζεται ότι είναι πολέμαρχος και… Σαλαμινομάχος.

Ενας υπουργός… οπερέτα

Σε μια κρίσιμη φάση των σχέσεων Ευρώπης και ΗΠΑ όπου πρέπει ταυτόχρονα να αποφευχθεί το βάθεμα του ρήγματος αλλά και να υπάρξει μια κοινή ευρωπαϊκή στάση, με αφετηρία τις ευρωπαϊκές αρχές, η Ελλάδα διαθέτει έναν υπουργό Εθνικής Άμυνας που κάνει φανατικά… retweet ό,τι πει ο Αμερικανός πρόεδρος και που έσπευσε να πάει στην Ουάσινγκτον για να πανηγυρίσει την εκλογή του νέου προέδρου.

Σε μια στιγμή που νέες εντάσεις εμφανίζονται στη Μέση Ανατολή και όπου η ελληνική επιλογή για αναβάθμιση των σχέσεων με τον Ισραήλ πρέπει να συνδυαστεί με προσπάθεια να μην αποξενωθεί η χώρα από τον Αραβικό κόσμο, με τον οποίο μας συνδέουν ιστορικοί δεσμοί φιλίας, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας αρέσκεται να φωτογραφίζεται αγκαλιά με τον ακροδεξιό υπουργό Εθνικής Άμυνας του Ισραήλ Α. Λίμπερμαν.

Την ίδια στιγμή αναρωτιέται κανείς ποια εικόνα δίνει η χώρα μας σε τέτοιες συνόδους όταν για παράδειγμα την ώρα που ο πρωθυπουργός προσπαθεί να διατυπώσει τις όποιες πολιτικές θέσεις έχει επεξεργαστεί η ελληνική διπλωματία, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας επιδίδεται στην προσφιλή του συνήθεια σε τέτοιες διαδικασίες να αντιμετωπίζει όλους σχεδόν τους ομολόγους του ως υποψήφιους πωλητές οπλικών συστημάτων, ιδίως μάλιστα όταν συχνά αυτοί μπορεί να έχουν υπόψη τους και τις διάφορες κινήσεις διαφόρων «μεσαζόντων» ή επιχειρηματιών εμπλεκόμενων στα εξοπλιστικά που επίσης προσπαθούν να κάνουν διάφορες «δουλειές».

Κάκιστη εικόνα

Ποια εικόνα δίνει μια χώρα που την ώρα που προσπαθεί να καλύψει την υποχρέωσή της για εξοντωτικά πρωτογενή πλεονάσματα, έχει έναν υπουργό Εθνικής Άμυνας, που την ώρα που δηλώνει ότι μπορεί και να ρίξει την κυβέρνηση, δεν έχει κανένα πρόβλημα την ίδια ώρα να προωθεί πανάκριβα εξοπλιστικά προγράμματα, χωρίς να είναι σαφές τελικά εάν αυτά εξυπηρετούν την άμυνα και τις διεθνείς σχέσεις ή εάν κυρίως εξασφαλίζουν αυξημένο τζίρο για συγκεκριμένους επιχειρηματίες και μεσάζοντες του χώρου;

Η εποχή που η κυβέρνηση μπορούσε να παρουσιάζει τον Πάνο Καμμένο ως άνοιγμα στην «πατριωτική αντιμνημονιακή δεξιά» έχει περάσει.

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας έχει δώσει δείγματα γραφής. Και αυτά δεν μπορούν εύκολα να θεωρηθούν αποδείξεις μιας συνεκτικής και κυρίως αποτελεσματικής πολιτικής για την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Ωστόσο, επειδή ακριβώς η λειτουργικότητα αυτής της αταίριαστης συμμαχίας ήταν και παραμένει απλώς η με κάθε τρόπο παραμονή στην εξουσία, όλα αυτά θεωρούνται ως μη προβλήματα.

Όμως, δεν παύουν αντικειμενικά να αποτελούν παραμέτρους μιας συνθήκης που μειώνει την πραγματική αξιοπιστία της εξωτερικής πολιτικής της χώρας.