Η ευρωπαϊκή οικονομία εισέρχεται σε υφεσιακή περίοδο. Η εξέλιξη του Purchasing
Managers’ Index, δηλαδή του δείκτη που εκφράζει τις προσδοκίες των επιχειρήσεων
για την οικονομική τους δραστηριότητα, ο οποίος έχει εξάμηνη προβλεπτικότητα,
δείχνει ότι ενδεχομένως το 2012 η ύφεση να είναι αξιόλογη.

Διάγραμμα 1: Ο ευρωπαϊκός και ο ελληνικός PMI.

Παράλληλα, παρατηρείται φυγή κεφαλαίων από τον Νότο προς τον Βορρά, που φαίνεται
ότι αποτελεί την κινητήρια δύναμη του συνεχιζόμενου φαινομένου ανάπτυξης κυρίως
στη Γερμανία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το κόστος χρήματος στο κέντρο να συρρικνώνεται
δραματικά, ενώ αυξάνεται στην περιφέρεια. Επίσης, μειώνεται η ανεργία στο κέντρο,
ενώ αυξάνεται στην περιφέρεια. Προφανώς, λοιπόν, οδηγούμαστε προς μια μη βιώσιμη
φάση του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι.

Διάγραμμα 2: Μεσοσταθμικό κόστος εξυπηρέτησης δημοσίου χρέους στις
Creditor και Debtor χώρες.

Πηγή: Eurostat και Datastream.

Σημείωση: Οι creditor χώρες απαρτίζονται από το Βέλγιο, τη Φινλανδία, τη
Γερμανία και τη Ολλανδία. Οι debtor χώρες αποτελούνται από τις: Γαλλία, Ιταλία,
Ισπανία, Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιρλανδία.

 Η ανάγκη για επιστροφή κεφαλαίων από το κέντρο προς την περιφέρεια είναι απαραίτητο
βήμα για την εξισορρόπηση των σχέσεων κέντρου και περιφέρειας. Το εντυπωσιακό
είναι ότι στην περιφέρεια πλέον κατατάσσεται και η Γαλλία, αφού πια είναι debtor
χώρα.

Μέσα στο κλίμα αυτό αναμένουμε να πραγματοποιηθούν δύο άμεσες βασικές κινήσεις:
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να ανακοπεί το ρεύμα της φυγής των καταθέσεων μ’ έναν
(ή και περισσότερους) από τους παρακάτω τρόπους:

  1. Χρηματοδότηση της φυγής κεφαλαίων
  2. Διεύρυνση της ρευστότητας του τραπεζικού συστήματος
  3. Αγορά εθνικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά
  4. Εθνικές τραπεζικές εγγυήσεις
  5. Τραπεζικές εγγυήσεις από την Ευρωζώνη ή την ΕΚΤ.

Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι το οπλοστάσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρκετά
πλούσιο. Το ότι δεν έχει χρηματοδοτηθεί μέχρι σήμερα απέναντι στο τωρινό κύμα
φυγής κεφαλαίων οφείλεται στο ότι αυτό δεν αξιολογείται ακόμα ως αρκετά σοβαρό
σε όρους Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι επιλέγεται η πρώτη από τις παραπάνω λύσεις.

Η διαδραματιζόμενη, όμως, εξέλιξη της ευρωπαϊκής οικονομίας έχει και μια δεύτερη
ανάγνωση. Η φυγή των κεφαλαίων προς το κέντρο είναι παράλληλη και με τη φυγή
κεφαλαίων από το ευρώ, άρα και τη μείωση της ισοτιμίας του κυρίως απέναντι στο
δολάριο.

Διάγραμμα 3: Αντιστροφή κινδύνου1.

1Η αντιστροφή κινδύνου δείχνει την προσδοκία της αγοράς για την
κατεύθυνση του EURUSD. Αναφέρεται ως η διαφορά στη μεταβλητότητα μεταξύ δικαιωμάτων
αγοράς και πώλησης με την ίδια λήξη (ενός μήνα). Μια αρνητική τιμή σημαίνει
ότι δικαιώματα πώλησης προτιμώνται έναντι των δικαιωμάτων αγοράς και ότι η αγορά
αναμένει μια κίνηση προς τα κάτω στο νόμισμα.

Αυτό έχει ως συνέπεια τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας όλης της Ευρωζώνης,
της Γερμανίας και της Ελλάδας βέβαια. Ουσιαστικά, δηλαδή, υπάρχουν δυνάμεις
οι οποίες ωφελούνται ή, τουλάχιστον, ανέχονται την ένταση που ζούμε τον τελευταίο
καιρό, γιατί με τον τρόπο αυτό βελτιώνονται οι εξαγωγικές δυνατότητές τους.
Το σημείο αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, διότι προβλέπει μία παράταση της
διάρκειας της παρούσης ελληνικής κρίσης. Ωστόσο, μην μπει κανείς στον πειρασμό
να σκεφτεί πως οτιδήποτε γίνεται είναι μία προγραμματισμένη εξέλιξη.

Τα προβλήματα
που συμπιέζουν το ευρώ είναι πραγματικά και τεράστια. Έτσι κι αλλιώς, η Ισπανία
και το τραπεζικό σύστημα δείχνουν ότι είναι ένα σημαντικό βαρίδι για το ευρώ.
Θα περιμένουμε και θα μελετούμε τις εξελίξεις πολύ προσεκτικά.

Καθ. Παναγιώτης Ε. Πετράκης