Συνειδητά χρησιμοποίησα στον τίτλο τη λέξη «Ελλάδα» αντί του «Ελληνική Οικονομία»,
γιατί θεωρώ ότι μπορεί ο Paul Krugman (P.Κ.) να κάνει σωστή οικονομική ανάλυση
αναφορικά με τη λειτουργία του οικονομικού συστήματος, αλλά είναι δυνατόν να
καταλήξει σε λανθασμένο συμπέρασμα σχετικά με τη χώρα και τους Έλληνες.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο σημαντικός αυτός φιλελεύθερος οικονομολόγος κάνει
την εκτίμηση ότι η Ελλάδα δεν έχει πολλές δυνατότητες. Θεωρεί ότι η χώρα έχει
έλθει πιο κοντά στην επιλογή να εγκαταλείψει το ευρώ (11/3/2012). Στην προσέγγιση
αυτή δεν είναι μόνος. Στο ίδιο ακριβώς συμπέρασμα καταλήγει και το άλλο άκρο,
οι εκφραστές των δυνάμεων της αγοράς, όπως η M. Greene του RCE (12/3/2012, Bloomberg).
Η θέση των καλοπροαίρετων (θέλω να πιστεύω) αυτών αναλυτών είναι απλή: Η ελληνική
οικονομία έχει μπροστά της μια δεκαετία ύφεσης. Είναι, λοιπόν, προτιμότερο να
αλλάξει νόμισμα, να το υποτιμήσει και να αντικαταστήσει μια δεκαετία συμπίεσης
και πόνου με μια δεκαετία ελπίδας και πόνου. Θεωρώ, για να είμαι σε θέση να συνεχίσω
τη σκέψη μου, ότι με βάση την πρόταση του P.K. δε μιλάει κανείς για άτακτη χρεοκοπία
και απομόνωση από τις αγορές, αλλά για το ότι όλα θα κυλήσουν ομαλά και οργανωμένα.
Εάν δεν ισχύσει αυτό, προφανώς ο P.K. χάνει την υπόθεσή του, γιατί το κόστος
είναι τεράστιο και καμιά δεκαετία και καμιά πολιτική δεν πρόκειται να το αντικαταστήσει. Επίσης
υποθέτω ότι η Ευρώπη είναι σε θέση να χειριστεί το όλο ζήτημα, δεν αλλάζει δηλαδή
η ροή της ευρωπαϊκής ιστορίας, γιατί τότε η ανάλυση γίνεται περίπλοκη και δεν
αφορά μόνο την Ελλάδα.

Δίνοντας, ωστόσο, υπέρ της θέσης της εξόδου από το ευρώ και τις δύο αυτές κρίσιμες
υποθέσεις (ομαλή εξέλιξη, ευρωπαϊκή σταθερότητα), και πάλι ο Krugman κάνει λάθος.

Το λάθος οφείλεται σε τέσσερις λόγους: 1) Το συμπέρασμά του είναι προϊόν μιας
ανάλυσης που αγνοεί την Πολιτική Οικονομία του προβλήματος. 2) Επειδή την αγνοεί,
υιοθετεί την υπόθεση της άψογης λειτουργίας του οικονομικού συστήματος
(υποτίμηση άρα αυτομάτως ανάπτυξη). 3) Η άποψή του βλέπει το μέλλον με τα μάτια του παρόντος.
Βλέπει, με άλλα λόγια, το μέλλον ως μια γραμμική προέκταση του παρόντος, αφαιρώντας
ουσιαστικά την έννοια και τη συνέπεια του χρόνου από την οικονομική λειτουργία.
4) Υπάρχει μια συγκεκριμένη γεωστρατηγική πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Πιο συγκεκριμένα,

  1. Η ελληνική κοινωνία κατέληξε
    σ’ αυτό το «αυτιστικό» κοινωνικοοικονομικό μοντέλο μέσα από μια συνεχή διαλεκτική
    σύγκρουση των κοινωνικών στερεοτύπων του πληθυσμού της και των παραγωγικών
    δυνατοτήτων, στο πλαίσιο λειτουργίας μιας οικονομίας με συγκεκριμένες κατανομές
    οικονομικής και πολιτικής δύναμης. Η Ελλάδα έχει πτωχεύσει τέσσερις φορές
    (κάθε 60 χρόνια περίπου), έχει κάνει άπειρες υποτιμήσεις στο νόμισμά της και
    δεν υπήρξε ποτέ μία γενιά (στα 200 χρόνια της ύπαρξής της) που να μεγάλωσε
    υπό συνθήκες ομαλότητας. Άρα το πρόβλημα των ανασχετικών δυνάμεων στη δημιουργία
    ανάπτυξης είναι πολύ σοβαρό και μακροχρόνιο.
  2. Αυτό που φανταζόμαστε
    ως πρότυπο μοντέλο ανάπτυξης υπό τις νέες συνθήκες (νέο νόμισμα) δεν υπάρχει.
    Θα προσαρμοστεί στις εγχώριες συνθήκες με τρία κυρίως αποτελέσματα:
    α) να διαιωνιστεί η προβληματική οικονομική δομή, β) να επιβιώσει ένα (αποδεδειγμένα)
    προβληματικό πολιτικό σύστημα, γ) να επαναλαμβάνεται σε μικρό ή μεγάλο βαθμό
    η μείζονα κρίση της οικονομίας με τα χαρακτηριστικά που ήδη ξέρουμε: υπερχρέωση,
    εσωστρέφεια.
  3. Ένα οικονομικό σύστημα
    που αναπτύχθηκε μέσα στο χρόνο θα πρέπει να αναμένουμε να μεταβληθεί μέσα
    στο χρόνο σε μια συνεχή σύγκρουση οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών
    δυνάμεων. Η πολιτική και οικονομική κατάσταση στην Ευρώπη δεν είναι στατική.
    Εάν η Ευρωζώνη δημιουργήθηκε για να ελέγξει τη χρόνια αρρώστια της ανθρωπότητας,
    τους ευρωπαϊκούς πολέμους, έστω και στα πλαίσια της συγκεκριμένης επικρατούσας
    οικονομικής και κοινωνικής τάξης, θα κινηθεί προς την κατεύθυνση της αλλαγής
    των συνθηκών στην ευρωπαϊκή περιφέρεια. Η Ελλάδα χρειάζεται μια πολύ μικρή
    αλλαγή στην επικρατούσα πολιτική.
  4. Το γεωστρατηγικό κόστος
    της απομόνωσης της Ελλάδας σε όρους Εθνικής Δύναμης μπορεί πολύ εύκολα να
    υπερβεί κάθε έννοια κόστους οικονομικής προσαρμογής. Η Ελλάδα βρίσκεται στα
    όρια της παγκόσμιας γεωστρατηγικής περιοχής της Ευρασίας που εκτείνεται από
    τη Σερβία μέχρι το Ιράν και από το Αφγανιστάν, τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες
    μέχρι το Ισραήλ. Η διεκδίκηση της περιοχής αυτής και οι ανακατατάξεις μέσα
    σ’ αυτήν είναι η μητέρα της παγκόσμιας γεωστρατηγικής εξέλιξης.

 

Ο P. Krugman, λοιπόν, κάνει λάθος στο τελικό του συμπέρασμα αναφορικά με την
έξοδο ή όχι της χώρας από το ευρώ, διότι απλούστατα δεν είναι μία μονοδιάστατη
οικονομική απόφαση. Κάνει όμως λάθος και αναφορικά με την αποτελεσματικότητα
των austerity και των supply side πολιτικών που θα κρατήσουν την Ελλάδα στο
ευρώ; Σε πάρα πολλά σημεία έχει απόλυτο δίκιο. Αυτές οι πολιτικές δεν θα βοηθήσουν
την προσαρμογή της ελληνικής οικονομίας στην ευρωπαϊκή οικονομία. Είμαστε πάρα
πολύ μακριά από κάτι τέτοιο. Ένα όμως είναι βέβαιο: Ο δρόμος της ελληνικής κοινωνίας
είναι ανηφορικός χωρίς εύκολες λύσεις.

Καθ. Παναγιώτης Ε. Πετράκης